{"stem":"अपान","iast":"apāna","found":true,"koshas":15,"places":[{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"3.612","page":"26","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["सीवनी तदधःसूत्रं स्थदण्डं पेलमण्डकः ॥ ६११ ॥","मुष्कोऽण्डकोषो वृषणोऽपानं पायुर्गुदं च्युतिः ।","अधोमर्म शकृद्द्वारं त्रिवलीकबुली अपि ॥ ६१२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.3.0.351","synonyms":["सीवनी","अण्ड","पेल","अण्डक","मुष्क","अण्डकोष","वृषण","पायु","गुद","च्युति","अधोमर्मन्","शकृद्द्वर","त्रिवलीक","बुली"]},{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"4.4.1108","page":"43","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["अपानः पवनो मन्थापृष्ठपृष्टान्तपार्ष्णिगः ॥ ११०८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.4.4.3","synonyms":[]},{"kosha":"AMAR","kosha_title":"नामलिङ्गानुशासनम्","kosha_latn":"Amarakośa","ref":"1.1.63","page":null,"kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["प्राणोऽपानः समानश्चोदानव्यानौ च वायवः ।","हृदि प्राणो गुदोऽपानः समानो नाभिमण्डले ॥","उदानः कण्ठदेशे स्याद्व्यानः सर्वशरीरगः ।","(अन्नप्रवेशनं मूत्राद्युत्सर्गोऽन्नविपाचनम् ॥","भाषणादि निमेषादि तद्व्यापाराः क्रमादमी) ॥ ६३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/AMAR#AMAR.1.1.45","synonyms":["प्राण","समान","उदान","व्यान"]},{"kosha":"AMAR","kosha_title":"नामलिङ्गानुशासनम्","kosha_latn":"Amarakośa","ref":"2.6.73","page":null,"kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["गुदं त्वपानं पायुर्ना वस्तिर्नाभेरधो द्वयोः ॥ ७३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/AMAR#AMAR.2.6.127","synonyms":["गुद","पायु","वस्ति"]},{"kosha":"ARMH","kosha_title":"हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला)","kosha_latn":"Abhidhānaratnamālā (Halāyudha)","ref":"2.513","page":"0059","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["गुदः पायुरपानं स्यात्कटिप्रोथौ स्फिजौ पुतौ ।","कुकुन्दरौ समाचष्टे जनो जघनकूपकौ ॥ ५१३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ARMH#ARMH.2.0.359","synonyms":["गुद","पायु","कटिप्रोथ","स्फिज्","पुत","कुकुन्दर","जघनकूपक"]},{"kosha":"DKDD","kosha_title":"धरणिकोश","kosha_latn":"Dharaṇikośa","ref":"19.1.16","page":"0107","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["दशनः कवचे दन्ते मदनो नीरपुष्पयोः ।","अपानौ गुदतद्वातौ चाशनी वज्रविद्युतौ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/DKDD#DKDD.19.1.16","meanings":["गुद","तद्वात"]},{"kosha":"HNMN","kosha_title":"गीर्वाणभाषाभूषण","kosha_latn":"Gīrvāṇabhāṣābhūṣaṇa","ref":"1.122","page":"0019","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["शुषिर्महाबलो वेगी नभोजातः सदागतिः ।","प्राणोपानः समानश्चोदानव्यानौ च वायवः ॥ १२२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/HNMN#HNMN.1.0.122","synonyms":["शुषि","महाबल","वेगिन्","नभोजात","सदागति","प्राण","समान","उदान","व्यान"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"1.4.213","page":"0044","kind":"syn","gender":"पुंक्ली","doubtful":false,"verse":["शकृद्द्वारं गुदोऽस्त्री स्फिक् न स्त्रियामासनं च षण् ।","अपानं ना कटिप्रोथः स्त्रियामपि चुलिश्च्युतिः ॥ २१३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.1.4.213","synonyms":["शकृद्द्वार","गुद","स्फिच्","आसन","कटिप्रोथ","चुलि","च्युति"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"2.3.11","page":"0381","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["प्राणो नासाग्रहृन्नाभिपादाङ्गुष्ठान्तगोचरः ।","अपानः पृष्ठपृष्ठान्तपार्श्वमन्यागतिस्ततः ॥ ११ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.2.3.11","synonyms":["प्राण"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"1.2.159","page":"0024","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["प्राणापान-समानोदान-व्यानाः शरीरगा मरुतः ।","हृदये पायौ नाभौ कण्ठे सर्वे च विष्ठिताः क्रमशः ॥ १५९ ॥"],"metre":"giti","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.1.2.152","synonyms":["प्राण","समान","उदान","व्यान"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"2.3.57","page":"0213","kind":"syn","gender":"पुंक्ली","doubtful":false,"verse":["अण्डकः पेलकः पेलमस्त्रियामण्डकोषवत् ।","मुष्काण्ड-वृषणाः पायुः स्याद्गुदोऽपानमस्त्रियाम् ।","पेलमण्डं गुदस्त्वस्त्री पायुः पुं पुंसि विण्मुखम् ॥ ५७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.2.3.938","synonyms":["अण्डक","पेलक","पेल","मुष्क","अण्ड","वृषण","पायु","गुद","विण्मुख"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"2.3.58","page":"0213","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["अधोमर्म शकृद्द्वारं त्रिवलीकं बुलिश्च्युतिः ।","शृधुः क्लीबे त्वपानं स्यात्पुतमाधारचक्रकम् ॥ ५८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.2.3.939","synonyms":["अधोमर्मन्","शकृद्द्वार","त्रिवलीक","बुलि","च्युति","शृधु","पुत","आधारचक्रक"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.17.58","page":"0226","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["निष्कासितो धिक्कृत ऊहिते च","स्यान्निर्गतेऽथो विनिपात उक्तः ।","दैवादिजन्यव्यसने त्वपाने( ? )","घाते तथास्त्रे परिघात उक्तः ॥ ५८ ॥"],"metre":"indravajra","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.17.13","head":"विनिपात"},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.21.32","page":"0251","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["पत्रे च पक्षे छदनं प्रदिष्टं","स्यात्तोदनं च व्यथने च तोत्रे ।","स्याद्रोदनं क्रन्दने बाष्पवाचि","गुदे त्वपानं पवनान्तरे ना ॥ ३२ ॥"],"metre":"indravajra","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"indravajra · pāda 1 syl. 7 ने (sub) pāda 2 syl. 1 गु (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.21.53","meanings":["गुद","पवनान्तर"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"4.84","page":"0054","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["निर्वाणाग्नाविन्धने च स्यात् त्वपानं गुदेऽपि च ।","वृषणे च पुमांस्तु स्याच्छारीरपवनान्तरे ॥ ८४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.4.0.84","meanings":["गुद","वृषण","शारीरपवन"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"4.85","page":"0054","kind":"head","gender":null,"doubtful":true,"verse":["आरण्यके सामभेदेऽप्यथ स्यादक्षयो नरि ।","विष्णोरकारवाच्यस्य गृहादौ च त्रिषु त्वयम् ॥ ८५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.4.0.85","meanings":["आरण्यक","सामभेद"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"3.18","page":"0053","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["अपानः पृष्ठपार्ष्णिस्थ उदानो हृच्छिरोऽन्तरे ।","प्राणो हृन्नाभिनक्रस्थः समानो नाभिहृद्गतः ॥ १८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.3.0.18","synonyms":["उदान","प्राण","समान"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"4.270","page":"0134","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["पेलाण्डे वृषणो मुष्को गुदं पायुश्च्युतिः स्त्रियाम् ।","शकृद्वारमपानं चाधोमर्म बुलिनाम तु ॥ २७० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.4.0.270","synonyms":["पेल","अण्ड","वृषण","मुष्क","गुद","पायु","च्युति","शकृद्वार","अधोमर्मन्","बुलि"]},{"kosha":"PTVD","kosha_title":"पञ्चतत्त्वप्रकाश","kosha_latn":"Pañcatattvaprakāśa","ref":"1.1.96","page":"0007","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["चरणोऽङ्घ्रिः पदः पादः पादाग्रं प्रपदं कुधम् ।","शङ्खावर्त्तं गुदं पायुरपानं गुह्यगोपने ॥ ९६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PTVD#PTVD.1.1.95","synonyms":["चरण","अङ्घ्रि","पद","पाद","पादाग्र","प्रपद","कुध","शङ्खावर्त","गुद","पायु","गुह्य","गोपन"]},{"kosha":"SNHK","kosha_title":"शारदीयाख्यनाममाला","kosha_latn":"Śāradīyākhyanāmamālā","ref":"2.1.42","page":"0023","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["पुंश्चिह्नं मेहनं मेढ्रं शिश्नं शेफ इति स्मृतम् ।","अपानं तु गुदं पायुरूरू सक्थि समे उभे ॥ ४२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNHK#SNHK.2.1.42","synonyms":["पुंश्चिह्न","मेहन","मेढ्र","शिश्न","शेफ","गुद","पायु","ऊरु","सक्थि"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"4.988","page":"0151","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["गुदं पायुरपानञ्च त्रिवलीकं च्युतिर्बुलिः ।","शकृद्वारमधो मर्म गुदनामानि मन्यते ॥ ९८८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.4.0.731","synonyms":["गुद","पायु","त्रिवलीक","च्युति","बुलि","शकृद्वार","अधोमर्मन्"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"5.4.9","page":"0320","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["वातोऽपानः पुनर्मन्थापृष्ठपृष्ठान्तपार्ष्णिगः ।"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.5.4.9","synonyms":[]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"2.1.152","page":"0011","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["हृदि प्राणो गुदेऽपानः समानो नाभिदेशके ।","उदानः कण्ठदेशे स्याद् व्यानः सर्वशरीरगः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.2.1.152","synonyms":["प्राण","समान","उदान","व्यान"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"3.5.270","page":"0100","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["क्लीबे सक्थि पुमानूरुरूरुसन्धौ तु वङ्घणः ।","गुदं तलू हृदः पायुर्मार्गोऽप्यपानमित्यपि ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 2 syl. 3 प्य (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.3.5.270","synonyms":["सक्थि","ऊरु","वङ्घण","गुद","तलू","हृद","पायु","मार्ग"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"1.3.127","page":"0017","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["सदागतिर्गन्धवहो नभस्वानग्निसारथिः ।","प्राणापानव्यानोदानसमानाः शरीरगाः पवनाः ॥ १२७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.1.3.62","synonyms":["सदागति","गन्धवह","नभस्वत्","अग्निसारथि","प्राण","व्यान","उदान","समान"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"1.9.289","page":"0039","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["उपस्थं वागपानं चेत्येतत्कार्मणमिन्द्रियम् ।","त्वगसृङ्मांसमेदोऽस्थिमज्जाशुक्लानि धातवः ॥ २८९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.1.9.26","synonyms":["उपस्थ","वाच्","त्वच्","असृज्","मांस","मेदस्","अस्थि","मज्जन्","शुक्ल"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"3.1.1064","page":"0132","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["तत्सन्धावथ पायुर्ना गुदापाने अथ द्वयोः ।","वस्तिर्नाभेरधो नाभिर्द्वयोरेवं कटः कटी ॥ १०६४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.3.1.34","synonyms":["पायु","गुद","वस्ति","नाभि","कट","कटी"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"4.1.2039","page":"0248","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["अवकाशेऽवधौ भेदे विनार्थच्छिद्रयोरपि ।","अपानः पुंसि देहस्थवायौ पायौ नपुंसके ॥ २०३९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.4.1.180","meanings":["देहस्थवायु","पायु"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"4.4.60","page":"0178","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["अंकस्तूपस्थ उत्संगः पीठीवं त्वण्डमूलकम् ।","पायुस्तु ना गुदापाने त्रिवलीकं बुलिश्च्युतिः ॥ ६० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.4.4.60","synonyms":["अङ्क","उपस्थ","उत्सङ्ग","पीठीव","अण्डमूलक","पायु","गुद","त्रिवलीक","बुलि","च्युति"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"7.5.12","page":"0257","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["अविषो निर्विषेंऽभोधावविषी दिवि पुंसि वा ।","अपानो देहजो वायुरपानं वृषणे गुदे ॥ १२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.7.5.12","meanings":["देहजवायु","वृषण","गुद"]}],"truncated":false,"source":"Vidyāsthāna Kośa, https://kosha.sanskrit.site"}