{"stem":"आयुस्","iast":"āyus","found":true,"koshas":16,"places":[{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"6.1369","page":"52","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["आयुर्जीवितकालोऽन्तःकरणं मानसं मनः ।","हृच्चेतो हृदयं चित्तं स्वान्तं गूढपथोच्चले ॥ १३६९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.6.0.7","synonyms":["जीवितकाल","अन्तःकरण","मानस","मनस्","हृद्","चेतस्","हृदय","चित्त","स्वान्त","गूढपथ","उच्चल"]},{"kosha":"ACSJ","kosha_title":"अभिधानचिन्तामशिलोञ्छ","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaśiloñcha","ref":"6.2","page":"5","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["जीवातुर्जीवितेऽथायुः पुंस्युदन्तोऽपि चायुषि ।"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ACSJ#ACSJ.6.0.2","synonyms":["जीवातु","उदन्त"]},{"kosha":"AMAR","kosha_title":"नामलिङ्गानुशासनम्","kosha_latn":"Amarakośa","ref":"2.8.194","page":null,"kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["आयुर्जीवितकालो ना जीवतुर्जीवनौषधम् ।"],"metre":null,"metre_status":null,"flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/AMAR#AMAR.2.8.194","synonyms":["जीवितकाल","जीवातु","जीवनौषध"]},{"kosha":"DDBM","kosha_title":"द्विरूपध्वनिसङ्ग्रह","kosha_latn":"Dvirūpadhvanisaṅgraha","ref":"218","page":"0072","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["शुष्मं शुष्मं च संस्फोटः संस्फेटश्च समावुभौ ।","आयुः सान्तमुदन्तोऽपि आयुरुक्तो मनीषिभिः ॥ २१८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/DDBM#DDBM.0.0.218","synonyms":["शुष्म","संस्फोट","संस्फेट","आयु"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"1.6.26","page":"0091","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["उदुसन्तावायुरायुः पुत्रेस्याथ पुरुः पुरू ।","शतधन्वा शतधनुः क्षत्रभेदेप्यथो नलः ॥ २६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.1.6.26","synonyms":["आयु","पुरु","पुरू","शतधन्वन्","शतधनुस्","नल"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"1.6.387","page":"0132","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["जीवोऽसुधारणं चाथ क्लीबे द्वे आयुरायुषी ।","पुंसि जीवितकालः स्याज्जीवातुर्जीवनौषधम् ॥ ३८७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.1.6.387","synonyms":["जीव","असुधारण","आयुष","जीवितकाल","जीवातु"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"1.7.225","page":"0157","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["सर्पिरायुस्तैजसं स्यात् म्रक्षणं स्नेहनं पुनः ।","अमृताह्वं जीवनीयं पवित्रं नवनीतजम् ॥ २२५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.1.7.225","synonyms":["सर्पिस्","तैजस","म्रक्षण","स्नेहन","अमृत","जीवनीय","पवित्र","नवनीतज"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"1.7.240","page":"0159","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["कीलालमायुरशनमन्नाद्यं भोज्यमित्यपि ।","वाजः परिस्रुतमपि दीदिविश्चास्त्रियां पुनः ॥ २४० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.1.7.240","synonyms":["कीलाल","अशन","अन्नाद्य","भोज्य","वाज","परिस्रुत","दीदिवि"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"1.1.26","page":"0003","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["आयुः पुमानुकारान्तः सकारान्तं नपुंसकम् ।","पुंसि जीवितकालश्च पूर्णं तत्पुरुषायुषम् ॥ २६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.1.1.25","synonyms":["आयु","जीवितकाल","पुरुषायुष"]},{"kosha":"LVVV","kosha_title":"लिङ्गविशेषविधि","kosha_latn":"Liṅgaviśeṣavidhi","ref":"46","page":"0013","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["रुशब्दान्तास्तुशब्दान्तास्तु कशेरुदारुजतुवस्तुमस्तुभिस्त्यक्ता रहिताः । सग्रन्थिप्रस्था पुंसि भवेयुरित्यर्थः । यथाऽयं त्सरुः खड्गमुष्टिः । भरुर्भर्त्ता । मरुर्निर्जलो देशः । चरुर्मन्त्रतप्तपाकः । शत्रुः रिपुः । तरुर्वृक्षः । मरुर्मृगः । मेरुः पर्वत इत्यादिः । अयं केतुरुत्पातः । सेतुः बन्धः । हेतुः कारणम् । तन्तुः षट्प्रकृतिः । धातुः श्लेष्मादिः । कशेरुप्रभृतयो नपुंसके भवन्ति । इदं कशेरु भूसम्भवम् । इदं दारु काष्ठम् । जतु लाक्षा । वस्तु वाक्यप्रबन्धहेतुः । मस्तु दधिसम्भवम् । ग्रन्थिप्रस्थौ च पुंसि भवतः । अयं ग्रन्थिः गाण्ठिरिति प्रसिद्धः । प्रस्थः परिमाणम् । इसन्तानामुसन्तानां च घ्यञन्तानां च नपुंसकता स्यात् । इदं सर्पिः घृतम् । हविर्देवान्नम् । बर्हिः पवित्रमित्यादि । इदं वपुः शरीरम् । आयुः जीवितपरिमाणम् । धनुः शस्त्रमित्यादिः । ष्य[घ्य]ञ्ग्रहणेन \"वर्णदृढादिभ्यः ष्य[घ्य]ञि\"ति गृह्यते । न ब्राह्मणादिभ्यः । सौकुमार्य्यं शौक्ल्यं[क्यं] कार्ष्ण्यं[र्त्स्न्यं] दाक्ष्यमित्यादि ।","पुंसि स्त्रियां च पाटलिगोमुष्ट्यशनिबाहुसिन्धुमणयः ।","आशीर्धूःपूक्षुत्तृ[तृ]ड्गिरः स्त्रियां मुद्रुषौ च ॥ ४६ ॥"],"metre":null,"metre_status":"none","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/LVVV#LVVV.0.0.48","synonyms":["त्सरु","भरु","मरु","चरु","शत्रु","तरु","मेरु","केतु","सेतु","हेतु","तन्तु","धातु","कशेरु","दारु","जतु","वस्तु","मस्तु","ग्रन्थि","प्रस्थ","सर्पिस्","हविस्","बर्हिस्","वपुस्","धनुस्","सौकुमार्य","शौक्ल्य","कार्ष्ण्य","दाक्ष्य","पाटलि","गो","मुष्टि","अशनि","बाहु","सिन्धु","मणि","आशिस्","धुर्","पुर्","क्षुध्","तृष्","गिर्","मुद्","रुष्"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"2.5.81","page":"0050","kind":"head","gender":null,"doubtful":true,"verse":["सान्तं जीवितकालेऽन्ने घने वत्सरनीरयोः ।","अपि स्याद्विश्वतोदावन्नित्यारण्यकसामनि ॥ ८१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.2.5.81","meanings":["जीवितकाल","अन्न","घन","वत्सर","नीर","विश्वतोदावन्"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"2.5.82","page":"0050","kind":"head","gender":null,"doubtful":true,"verse":["केचित् तु जीविते प्राहुः क्रतुभेदेऽथ पुन्नपोः ।","इनः सूर्यात्मनोः पुंसि राजन्यन्येऽथ स त्रिषु ॥ ८२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.2.5.82","meanings":["जीवित","क्रतुभेद"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"3.258","page":"0084","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["आहरानावथो बाह्यः श्वासो निःश्वास एतनः ।","आयुर्जीवितकालः स्यान्मानसं हृदयं मनः ॥ २५८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.3.0.258","synonyms":["आहार","आन","श्वास","निःश्वास","एतन","जीवितकाल","मानस","हृदय","मनस्"]},{"kosha":"PSRD","kosha_title":"पर्यायशब्दरत्न","kosha_latn":"Paryāyaśabdaratna","ref":"2.405","page":"0077","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["आयुर्जीवितकाले स्यादाजीवः प्राणधारणे ।","जीवसौख्ये तु जैवातुर्जीवातुर्जीवनौषधे ॥ ४०५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PSRD#PSRD.2.0.405","synonyms":["आजीव","जैवातु","जीवातु"]},{"kosha":"PTVD","kosha_title":"पञ्चतत्त्वप्रकाश","kosha_latn":"Pañcatattvaprakāśa","ref":"2.240","page":"0017","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["मृतः परासुर्निर्ज्जिवः प्रमीतस्त्यक्तजीवनः ।","आसुः प्राणो वसुर्जीव आयुर्जीवितजीवने ॥ २४० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 6 र्नि (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PTVD#PTVD.2.0.23","synonyms":["मृत","परासु","निर्जीव","प्रमीत","त्यक्तजीवन","असु","प्राण","वसु","जीव","जीवित","जीवन"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"7.2488","page":"0403","kind":"syn","gender":"पुंक्ली","doubtful":false,"verse":["आयुर्जीवितकालस्तु पुंल्लिङ्ग आयुरिष्यते ॥ २४८८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.7.0.10","synonyms":["जीवितकाल"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"3.6.408","page":"0137","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["आयुरायुः क्लीबलिङ्गं जीवकाले निगद्यते ।","पुंसिक्लीबे च जीवातुः पुंस्येके जीवनौषधे ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.3.6.408","synonyms":["जीवातु"]},{"kosha":"SRSG","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"6.3","page":"0249","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["आयुः सान्तं च षण् आयुरुदन्तः पुंसि चोच्यते ।","हृद्धृदयं चित्तं चेतो मनो मानसमित्यपि ॥ ३ ॥"],"metre":null,"metre_status":"none","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 6 षण् (sub) pāda 3 syl. 2 द्धृ (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRSG#SRSG.6.0.3","synonyms":["आयु","हृद्","हृदय","चित्त","चेतस्","मनस्","मानस"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"1.3.107","page":"0015","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["आधानाग्निरहस्तान आयुः स्यात्पाशुबन्धिकः ।","सव्यापसव्यावनलौ मृतके सूतके क्रमात् ॥ १०७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.1.3.42","synonyms":["आधानाग्नि","अहस्तान","सव्य","अपसव्य"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"3.1.1058","page":"0131","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["आयुर्जीवितकालः स्यादरिष्टं मृतिलक्षणम् ।","प्रायो वयोऽसवः प्राणाः पुंसि भूम्न्यथ जीविका ॥ १०५८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.3.1.28","synonyms":["जीवितकाल","अरिष्ट","मृतिलक्षण","प्राय","वयस्","असु","प्राण","जीविका"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"3.7.157","page":"0117","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["सर्वाभिसारः सर्वौघः सर्वसन्नहनार्थकः ।","न क्ली हेतिः शस्त्रमस्त्रमायुच्छत्रुघ्नमायुधम् ॥ १५७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.3.7.157","synonyms":["सर्वाभिसार","सर्वौघ","हेति","शस्त्र","अस्त्र","शत्रुघ्न","आयुध"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"3.7.221","page":"0122","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["आयुर्जीवितकाले क्ली जीवातुर्जीवितागदः ॥ २२०.५ ॥"],"metre":null,"metre_status":null,"flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.3.7.221","synonyms":["जीवातु"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"6.3.3","page":"0224","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["वर्षार्थजीवितेप्बायुरास्यं मुखविले मुखे ।","उरस्तु वक्षसि श्रेष्ठ ऋतं तथ्यसिलोंच्छयोः ॥ ३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.6.3.3","meanings":["वर्ष","अर्थ","जीवित"]}],"truncated":false,"source":"Vidyāsthāna Kośa, https://kosha.sanskrit.site"}