{"stem":"ईर्ष्या","iast":"īrṣyā","found":true,"koshas":13,"places":[{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"3.58","page":"19","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["ईर्ष्यालुः कुहनोऽक्षान्तिरीर्ष्या क्रोधी तु रोषणः ॥ ३९१ ॥","अमर्षणः क्रोधनश्च चण्डस्त्वत्यन्तकोपनः ।"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.3.0.58","synonyms":["ईर्ष्यालु","कुहन","अक्षान्ति","क्रोधिन्","रोषण","अमर्षण","क्रोधन","चण्ड"]},{"kosha":"AMAR","kosha_title":"नामलिङ्गानुशासनम्","kosha_latn":"Amarakośa","ref":"1.7.24","page":null,"kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["अक्षान्तिरीर्ष्यासूया तु दोषारोपो गुणेष्वपि ॥ २४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/AMAR#AMAR.1.7.35","synonyms":["अक्षान्ति","असूया"]},{"kosha":"ARMH","kosha_title":"हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला)","kosha_latn":"Abhidhānaratnamālā (Halāyudha)","ref":"4.740","page":"0085","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["ईर्ष्या स्यात्कुहना दम्भो मिथ्याचर्या च कुक्कुटिः ।","कुसृतिर्निकृतिर्माया शाम्बरी पथकल्पना ॥ ७४० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ARMH#ARMH.4.0.55","synonyms":["कुहना","दम्भ","मिथ्याचर्या","कुक्कुटि","कुसृति","निकृति","माया","शाम्बरी","पथकल्पना"]},{"kosha":"BPNT","kosha_title":"बालप्रबोधिका","kosha_latn":"Bālaprabodhikā","ref":"6.102","page":"0075","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["वैरं विरोधो विद्वेषमीर्ष्या मात्सर्यमुन्नतिः ।","स्नेहस्तु प्रेमसौहार्दसौहृदेऽप्यभिधीयते ॥ १०२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/BPNT#BPNT.6.0.16","synonyms":["वैर","विरोध","विद्वेष","मात्सर्य","उन्नति","स्नेह","प्रेमन्","सौहार्द","सौहृद"]},{"kosha":"DDBM","kosha_title":"द्विरूपध्वनिसङ्ग्रह","kosha_latn":"Dvirūpadhvanisaṅgraha","ref":"212","page":"0072","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["रुषा रुट् स्यात् क्रुधा क्रुट् च ईर्षा त्वीर्ष्याऽपि कथ्यते ।","आपद्भवेदापदया विपद्विपदया सह ॥ २१२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/DDBM#DDBM.0.0.212","synonyms":["रुषा","रुष्","क्रुधा","क्रुध्","ईर्षा","आपद्","आपदा","विपद्","विपदा"]},{"kosha":"DKDD","kosha_title":"धरणिकोश","kosha_latn":"Dharaṇikośa","ref":"34.7.3","page":"0236","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["तु पादपूरणे मेदे समुच्चयेऽवधारणे ।","अस्तु स्यादभ्यनुज्ञाने ईर्ष्यापी[111]डार्थयोरपि ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 2 syl. 3 च्च (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/DKDD#DKDD.34.7.3","head":"अस्तु"},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"2.5.135","page":"0432","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["मन्दाक्षमपि मन्दाक्ष्यं लज्या लज्जा त्रपाह्रियौ ।","व्रीडनं चाप्यथासूयेर्ष्यान्वीर्या क्षान्तिरित्यपि ॥ १३५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.2.5.135","synonyms":["मन्दाक्ष","मन्दाक्ष्य","लज्या","लज्जा","त्रपा","ह्री","व्रीडन","असूया","अन्वीर्या","क्षान्ति"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"1.6.144","page":"0090","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["असूयाभ्यवसूया च मत्सरो दोषरोपणम् ।","ई[58b]र्ष्या त्वीर्क्ष्या तथेरस्या परोत्कर्षासहिष्णुता ।","स्पर्धा स्त्री पुंसि संघर्षो द्रोहस्तु स्यादपक्रिया ॥ १४४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 1 र्ष्या (merge)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.1.6.155","synonyms":["असूया","अभ्यवसूया","मत्सर","दोषरोपण","ईर्क्ष्या","इरस्या","स्पर्धा","संघर्ष","द्रोह","अपक्रिया"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"5.1.87","page":"0129","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["अन्तरेण विना मध्ये तु चार्थे निश्चये भिदि ।","अभ्यनुज्ञान-पीडेर्ष्यास्वस्तु स्वित्प्रश्नतर्कयोः ॥ ८७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.5.1.102","head":"अस्तु"},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.21.1","page":"0261","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["ईर्ष्यायां कुहना च दम्भचरणेऽथो पूतना राक्षसी-","भेदे किं च हरीतकीभिदि विदि त्वाहुः स्त्रियां चेतनाम् ।","वाच्ये[20a]प्राणिनि सा मताथ पृतना स्यात्सैन्यमात्रे चमू-","भेदे चाथ वराङ्गनासु ललना जिह्वाशिराभेदयोः ।","स्त्रियां प्रसन्ना मदिरासु वाच्ये","प्रसादयुक्तेऽथ फणिज्जमल्ल्योः ।","कम्पिल्लके च प्रमदासलिङ्गं","श्लेष्मघ्नमुक्तं कफहृत्सुभेद्ये ॥ १ ॥"],"metre":"sardulavikridita","metre_status":"mixed","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.21.121","head":"कुहना"},{"kosha":"LVVV","kosha_title":"लिङ्गविशेषविधि","kosha_latn":"Liṅgaviśeṣavidhi","ref":"61","page":"0017","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["बल्वजादयः शब्दाः पुंसि भवन्ति । बहुत्वं चैषां सदैव । इमे बल्वजाः शष्पाः । इमे लाजा भ्रष्टधान्यानि । असवः प्राणाः । एते शब्दाः नपुंसके भवन्ति । इदं स्थलमरण्यप्रदेशः । शाद्वलं हरिततृणम् । शिबिरं शकटस्थानम् । पृतनाशब्दः स्त्रियां भवति । इयं पृतना सेना ।","ईर्ष्या रुचिः स्फुलिङ्गाः शय्या निःश्रेणी कोटिः कुटी वाणी ।","पेशी वरूथिनी च स्त्रियां कुथा नाडिका कन्था ॥ ६१ ॥"],"metre":null,"metre_status":"none","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/LVVV#LVVV.0.0.64","synonyms":["रुचि","स्फुलिङ्गा","शय्या","निःश्रेणी","कोटि","कुटी","वाणी","पेशी","वरूथिनी","कुथा","नाडिका","कन्था"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"4.581","page":"0075","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["ईष्यालुः कुहनो ज्ञेय ईर्ष्याऽक्षान्तिस्तथा स्मृतः ।","क्रोधनः कोपनः क्रोधी रोषणश्चाप्यमर्षणः ॥ ५८१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.4.0.100","synonyms":["ईर्ष्यालु","कुहन","अक्षान्ति","क्रोधन","कोपन","क्रोधिन्","रोषण","अमर्षण"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"2.1.475","page":"0033","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["विषयेच्छा परधनेऽभिध्या भिध्या द्वयं भवेत् ।","अक्षान्तिरीर्ष्या चर्या च अक्षमायां प्रकाशिताः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.2.1.475","synonyms":["अभिध्या","भिध्या","अक्षान्ति","चर्या"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.20.47","page":"0236","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["नद्धानं(?) काचपात्रे स्यान्मृत्तिकाभाण्डभेदयोः ।","कुहना दम्भचर्यायां स्यादीर्ष्यापथकल्पने ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.20.47","head":"कुहना"},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"2.8.958","page":"0120","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["वैवर्ण्यमश्रु प्रलय इति भावाश्च सात्त्विकाः ।","निर्वेदो ग्लानिशङ्कास्मृतिधृतिमतयः प्रीतिनिद्रावहित्था","व्रीडेर्ष्यासुप्त्यसूया मरणमलसतोन्मादहर्षावमर्षाः ।","तर्कापस्मारमोहश्रममदजडिमव्याधिवेगा विषादो","गर्वश्चिन्तौग्य्रदैन्ये भयमपि चपलत्वं च संचारिभावाः ॥ ९५८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"mixed","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.2.8.23","synonyms":["वैवर्ण्य","अश्रु","प्रलय","सात्त्विकभाव","निर्वेद","ग्लानि","शङ्का","स्मृति","धृति","मति","प्रीति","निद्रा","अवहित्था","व्रीडा","सुप्ति","असूया","मरण","अलसता","उन्माद","हर्ष","अमर्ष","तर्क","अपस्मार","मोह","श्रम","मद","जडिमन्","व्याधि","वेग","विषाद","गर्व","चिन्ता","औग्र्य","दैन्य","भय","चपलत्व","संचारिभाव"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"2.8.977","page":"0122","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["रुट्क्रुधावक्षामेर्ष्याथ संरम्भः कोपैवकृतम् ।","अवष्टम्भस्मयाटोपगर्वाहंकारदर्पकाः ॥ ९७७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.2.8.42","synonyms":["रुष्","क्रुध्","अक्षमा","संरम्भ","अवष्टम्भ","स्मय","आटोप","गर्व","अहंकार","दर्पक"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"5.2.2263","page":"0275","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["अमा सहार्थे सामीप्ये वीप्साभिमुखयोरपि ।","पीडेर्ष्यानुमतिष्वस्तु विनियोगे क्रियास्वह ॥ २२६३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.5.2.4","head":"अस्तु"},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"3.6.184","page":"0098","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["मर्षः क्षमा तितिक्षा स्यादसूया दोषदृग्गुणे ।","वैरं विरोधो विद्वेष ईर्ष्या मात्सर्यमुन्नते ॥ १८४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.3.6.184","synonyms":["मर्ष","क्षमा","तितिक्षा","असूया","वैर","विरोध","विद्वेष","मात्सर्य"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"8.7.13","page":"0285","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["पीडेर्ष्यानुमतिष्वस्तु स्यादध्यधिक ईश्वरे ।","अलं तु भूषणे शक्तौ पर्याप्तौ विनिवारणे ॥ १३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.8.7.13","head":"अह"}],"truncated":false,"source":"Vidyāsthāna Kośa, https://kosha.sanskrit.site"}