{"stem":"उपाध्याय","iast":"upādhyāya","found":true,"koshas":13,"places":[{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"1.26","page":"7","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["अनुयोगकृदाचार्य उपाध्यायस्तु पाठकः ।"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.1.0.26","synonyms":["अनुयोगकृत्","आचार्य","पाठक"]},{"kosha":"AMAR","kosha_title":"नामलिङ्गानुशासनम्","kosha_latn":"Amarakośa","ref":"2.7.12","page":null,"kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["उपाध्यायोऽध्यापकोऽथ स्यान्निषेकादिकृद्गुरुः ।"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/AMAR#AMAR.2.7.12","synonyms":["अध्यापक","गुरु"]},{"kosha":"ARMH","kosha_title":"हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला)","kosha_latn":"Abhidhānaratnamālā (Halāyudha)","ref":"2.400","page":"0046","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["अध्यापक उपाध्यायो व्याख्या विवरणं स्मृतम् ।","शिष्यान्तेवासिनौ छात्रः शैक्षः प्राथमकल्पिकः ॥ ४०० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ARMH#ARMH.2.0.245","synonyms":["अध्यापक","व्याख्या","विवरण","शिष्य","अन्तेवासिन्","छात्र","शैक्ष","प्राथमकल्पिक"]},{"kosha":"DKDD","kosha_title":"धरणिकोश","kosha_latn":"Dharaṇikośa","ref":"16.3.2","page":"0092","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["तीर्थः स्यादवतारे च पात्रोपाध्यायमन्त्रिषु ।","स्त्रीणां रजसि शास्त्रे च क्षेत्रोपायाध्वरेषु च ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/DKDD#DKDD.16.3.2","head":"तीर्थ"},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"1.5.41","page":"0073","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["संस्कारकर्ता स गुरुः श्रोत्रियच्छान्दसौ समौ ।","श्रोत्रं क्लीब उपाध्यायोऽध्यापको ब्राह्मणायनः ॥ ४१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.1.5.41","synonyms":["गुरु","श्रोत्रिय","छान्दस","श्रोत्र","अध्यापक","ब्राह्मणायन"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"2.3.21","page":"0233","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["उपाध्यायोऽध्यापकः स्याच्चक्षाश्च कवरः समाः ।","व्यापारितः ससत्कारं मासं सद्मालिक(?)स्त्रिषु ॥ २१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.2.3.1125","synonyms":["अध्यापक","चक्षस्","कवर","सद्मालिक"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"2.5.543","page":"0089","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["शास्त्रे निदाने योग्ये च स्त्रीपुष्पे दर्शनेष्वपि ।","उपाध्यायेऽप्युपाये च प्राहाचार्यकुलेऽपरः ॥ ५४३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.2.5.543","head":"तीर्थ"},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"2.5.1566","page":"0176","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["उपाध्याये तु ना सोम्यः पुनस्त्रिः सोमदेवते ।","सुन्दरे च पुमांस्त्वेष वत्परे च बुधग्रहे ॥ १५६६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.2.5.1566","head":"सोम्य"},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"6.102","page":"0034","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["अश्वस्यास्कन्दिताभिख्यगतौ च त्रि तु तद्वति ।","समीपगुणयुक्ते च स्यादुपाध्यायवाक् पुनः ॥ १०२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.6.0.367","synonyms":[]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"6.103","page":"0034","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["अध्यापके पुमांस्तस्य पत्न्यां रूपद्वयं भवेत् ।","उपाध्यायान्युपाध्यायीत्यथ स्यात् स्वयमेव या ॥ १०३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.6.0.368","meanings":["अध्यापक"]},{"kosha":"PTVD","kosha_title":"पञ्चतत्त्वप्रकाश","kosha_latn":"Pañcatattvaprakāśa","ref":"1.1.27","page":"0002","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["उपाध्यायोऽध्यापनकृत् पाठकोऽध्यापको गुरुः ।","शिष्यः छात्रः पार्श्ववासी पवित्रः प्रयतः शुचिः ॥ २७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PTVD#PTVD.1.1.26","synonyms":["अध्यापनकृत्","पाठक","अध्यापक","गुरु","शिष्य","छात्र","पार्श्ववासिन्","पवित्र","प्रयत","शुचि"]},{"kosha":"SNHK","kosha_title":"शारदीयाख्यनाममाला","kosha_latn":"Śāradīyākhyanāmamālā","ref":"2.4.118","page":"0031","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["उपाध्यायोऽव्यापकश्चोपदेष्टा पाठको गुरुः ।","आचार्यः शिक्षकः शास्तानूचानः साङ्गशास्रवित् ॥ ११८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNHK#SNHK.2.4.5","synonyms":["अध्यापक","उपदेष्टृ","पाठक","गुरु","आचार्य","शिक्षक","शास्तृ","अनूचान","साङ्गशास्त्रविद्"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"2.53","page":"0008","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["अनुयोगकृदाऽऽचार्य उपाध्यायश्च पाठकः ।","अनूचानः प्रवचने साङ्गेऽधीती गणिः स च ॥ ५३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.2.0.46","synonyms":["अनुयोगकृत्","आचार्य","पाठक","अनूचान","अधीतिन्","गणि"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"3.6.12","page":"0111","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["श्रोत्रियश्च्छान्दसश्चेति वेदाध्येतृजने द्वयम् ।","उपाध्यायोऽध्यापकश्च तथाध्यायक इत्यपि ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.3.6.12","synonyms":["श्रोत्रिय","छान्दस","अध्यापक","अध्यायक"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.17.3","page":"0227","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["गन्थः शास्त्रे धने वर्णसंख्याते ग्रथनेऽपि च ।","ग्रन्थिर्ना पर्वरुग्भेदग्रन्थिपर्णेषु वल्कले ॥","गाथा श्लोकगेपवृत्तसंस्कृतेतरभाषिते ।","तीर्थं शास्त्रे कृतौ(?) क्षेत्रे पात्रे नारीरजस्यपि ॥","उपाध्यायोपायमन्त्रितटषिजुष्टजलेष्वपि ।","तुत्थं क्लीबमञ्जने स्यान्नीलीसूक्ष्मैलयोः स्त्रियाम् ॥","दुःस्थो मूर्खे दुर्गते स्यात्पुंसि दुःखस्थिते त्रिषु ।","प्रस्थोऽस्त्रियां मितद्रव्ये सानुमानभिदोरपि ॥"],"metre":null,"metre_status":"none","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 4 क (sub)"},{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 2 syl. 1 तट (split) pāda 3 syl. 4 ब (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.17.3","head":"तीर्थ"},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"3.2.1194","page":"0147","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["स्यात् कृताभिषवः सुत्वा श्रोत्रियच्छान्दसौ समौ ।","अध्यापक उपाध्याय आचार्यो देशिको गुरुः ॥ ११९४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.3.2.26","synonyms":["सुत्वन्","श्रोत्रिय","छान्दस","अध्यापक","आचार्य","देशिक","गुरु"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"4.1.1931","page":"0235","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["परिच्छदे तन्तुवाये प्रयोगे क्रतुकर्मणाम् ।","तीर्थं मन्त्राद्युपाध्यायशास्त्रेष्वम्भसि पावने ॥ १९३१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.4.1.72","head":"तीर्थ"},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"3.6.22","page":"0084","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["गुरुर्दिशानो बोधानः क्षाणी च ब्राह्मिकोऽथ सः ।","मन्त्रव्याख्यादिनाचार्य उपाध्यायस्तु पाठनात् ॥ २२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.3.6.22","synonyms":["गुरु","दिशान","बोधान","क्षाणिन्","ब्राह्मिक","आचार्य"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"6.3.13","page":"0225","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["त्रपु सीसे च रंगे च तरसी बलरंहसी ।","तीर्थं मंत्राद्युपाध्यायशास्त्रेष्वंभसि पावने ॥ १३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.6.3.13","head":"तीर्थ"}],"truncated":false,"source":"Vidyāsthāna Kośa, https://kosha.sanskrit.site"}