{"stem":"चतुर","iast":"catura","found":true,"koshas":16,"places":[{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"3.6","page":"18","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["विद्वान्सुधीः कविविचक्षणलब्धवर्णा ज्ञः प्राप्तरूपकृतिकृष्ट्यभिरूपधीराः ।","मेधाविकोविदविशारदसूरिदोषज्ञाः प्राज्ञपण्डितमनीषिबुधप्रबुद्धाः ॥ ३४१ ॥","व्यक्तो विपश्चित्संख्यावान्सन्प्रवीणे तु शिक्षितः ।","निष्णातो निपुणो दक्षः कर्महस्तमुखाः कृतात् ॥ ३४२ ॥","कुशलश्चतुरोऽभिज्ञविज्ञवैज्ञानिकाः पटुः ।"],"metre":"vasantatilaka","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.3.0.6","synonyms":["विद्वस्","सुधी","कवि","विचक्षण","लब्धवर्ण","ज्ञ","प्राप्तरूप","कृति","कृष्टि","अभिरूप","धीर","मेधाविन्","कोविद","विशारद","सूरि","दोषज्ञ","प्राज्ञ","पण्डित","मनीषिन्","बुध","प्रबुद्ध","व्यक्त","विपश्चित्","संख्यावत्","सत्","शिक्षित","निष्णात","निपुण","दक्ष","कर्महस्त","कर्ममुख","कृतहस्त","कृतमुख","कुशल","अभिज्ञ","विज्ञ","वैज्ञानिक","पटु"]},{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"3.50","page":"19","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["यद्भविष्यो दैवपरोऽथालस्यः शीतकोऽलसः ॥ ३८३ ॥","मन्दस्तुन्दपरिमृजोऽनुष्णो दक्षस्तु पेशलः ।","पटूष्णोष्णकसूत्थानचतुराश्चाथ तत्परः ॥ ३८४ ॥","आसक्तः प्रवणः प्रह्वः प्रसितश्च परायणः ।"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 4 न्द (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.3.0.50","synonyms":["यद्भविष्य","दैवपर","आलस्य","शीतक","अलस","मन्द","तुन्दपरिमृज","अनुष्ण","दक्ष","पेशल","पटु","उष्ण","उष्णक","सूत्थान","तत्पर","आसक्त","प्रवण","प्रह्व","प्रसित","परायण"]},{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"4.1.998","page":"39","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["हस्तिशाला तु चतुरं वाजिशाला तु मन्दुरा ॥ ९९८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.4.1.92","synonyms":["हस्तिशाला","वाजिशाला","मन्दुरा"]},{"kosha":"AMAR","kosha_title":"नामलिङ्गानुशासनम्","kosha_latn":"Amarakośa","ref":"2.10.32","page":null,"kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["दक्षे तु चतुरपेशलपटवः सूत्थान उष्णश्च ।"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/AMAR#AMAR.2.10.32","synonyms":["दक्ष","पेशल","पटु","सूत्थान","उष्ण"]},{"kosha":"ARMH","kosha_title":"हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला)","kosha_latn":"Abhidhānaratnamālā (Halāyudha)","ref":"2.335","page":"0040","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["चतुरः स्यात्क्षेत्रज्ञः कृतहस्तः कृतमुखश्च कृतकर्मा ।","दक्षः कुशलोऽभिज्ञो निष्णातः शिक्षितः प्रवीणश्च ॥ ३३५ ॥"],"metre":"giti","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ARMH#ARMH.2.0.180","synonyms":["क्षेत्रज्ञ","कृतहस्त","कृतमुख","कृतकर्मन्","दक्ष","कुशल","अभिज्ञ","निष्णात","शिक्षित","प्रवीण"]},{"kosha":"DKDD","kosha_title":"धरणिकोश","kosha_latn":"Dharaṇikośa","ref":"10.3.2","page":"0039","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["पटुरामयनिर्मुक्तः पटुश्चतुरतीक्ष्णयोः ।","पटुः पटोलपत्रे च छत्रायां लवणे पटुः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/DKDD#DKDD.10.3.2","head":"पटु"},{"kosha":"DKDD","kosha_title":"धरणिकोश","kosha_latn":"Dharaṇikośa","ref":"27.1.6","page":"0188","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["पेशलं चतुरे चारौ पुद्गलो वपुरात्मनोः ।","कल्लोलौ रिपूल्लोलौ सरलौ वृद्धपापकौ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 1 क (merge)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/DKDD#DKDD.27.1.6","head":"पेशल"},{"kosha":"DKDD","kosha_title":"धरणिकोश","kosha_latn":"Dharaṇikośa","ref":"33.3.4","page":"0233","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["दक्षः स्याच्चतुरे वह्नौ ताम्रचूडे प्रजापतौ ।","दक्षः स्यात्पुंगवे स्थाणोर्दक्षो वामतरेऽपि च ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/DKDD#DKDD.33.3.4","head":"दक्ष"},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"1.3.47","page":"0013","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["प्रासादः पुंस्यथाढ्यस्य गृहे हर्म्यं नपुंसकम् ।","हस्तिशाला तु चतुरं वाजिनां मन्दुरानना ॥ ४७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.1.3.47","synonyms":["प्रासाद","हर्म्य","हस्तिशाला","मन्दुरा","आनना"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"1.8.34","page":"0205","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["सूत्थान उष्णश्चतुरः पेशलः पेसलः पटुः ।","चण्डालोऽपि च चाण्डालः श्वपाचः श्वपचः श्वपक् ॥ ३४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.1.8.34","synonyms":["सूत्थान","उष्ण","पेशल","पेसल","पटु","चण्डाल","चाण्डाल","श्वपाच","श्वपच","श्वपच्"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"1.9.4","page":"0214","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["तदर्थकारश्चापि स्यात्कृतकृत्योऽथ शिक्षितः ।","निष्णातश्चतुरो विज्ञः प्रवीणो निपुणः पटुः ॥ ४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.1.9.4","synonyms":["तदर्थकार","कृतकृत्य","शिक्षित","निष्णात","विज्ञ","प्रवीण","निपुण","पटु"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"1.12.37","page":"0321","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["शृङ्गः शाखी च सारङ्गः कुकुवागथ रोहितः ।","वर्णाभ्यां ताम्रकृष्णाभ्यां युक्तः स चतुरोऽप्यथ ॥ ३७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.1.12.37","synonyms":["शृङ्ग","शाखिन्","सारङ्ग","कुकुवाच्","रोहित"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"2.1.46","page":"0374","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["सुसिद्धः सुमनाः शङ्खः कण्डूतिर्वसुमानपि ।","पिङ्गाक्षश्चतुरश्चाथ भूतानां तु गणाः पुनः ॥ ४६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.2.1.46","synonyms":["सुसिद्ध","सुमनस्","शङ्ख","कण्डूति","वसुमत्","पिङ्गाक्ष"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"2.1.35","page":"0123","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["गोशालः खरशालश्च तत्तच्छालाभवे त्रिषु ।","वत्सशालो वात्सशालो वाजिस्थानश्च तद्भवः ॥","स्यात्पौर्वशाला पूर्वस्यां शालायां हि भवा त्रिषु ।","पूर्वशाला प्रिया यस्य पूर्वशालाप्रियश्च सः ॥","चतुरं हस्तिशाला स्यादुष्ट्रगोष्ठं मयस्थलम् ।","वापशाला खरकुटी भवेन्नापितशालिका ॥ ३५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.2.1.47","synonyms":["गोशाल","खरशाल","वत्सशाल","वात्सशाल","वाजिस्थान","पौर्वशाल","पूर्वशालाप्रिय","हस्तिशाला","उष्ट्रगोष्ठ","मयस्थल","वापशाला","खरकुटी","नापितशालिका"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"2.3.32","page":"0191","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["एणः कृष्णः कृष्णसारः कमलोऽथैणमस्य यत् ।","चर्माद्यमेण्यास्त्वैणेयं त्रितयेऽथ कुरङ्गकः ।","चतुरश्चारुगामी च किंचिल्लोहितकृष्णकः ॥ ३२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.2.3.701","synonyms":["एण","कृष्ण","कृष्णसार","कमल","ऐण","ऐणेय","कुरङ्गक","चारुगामिन्"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"3.3.6","page":"0001","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["प्रवीणो निपुणोऽभिज्ञो विज्ञो वैज्ञानिकः पटुः ।","छेको विदग्धो निष्णातः कुशलश्चतुरः कृती ॥ ६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.3.3.110","synonyms":["प्रवीण","निपुण","अभिज्ञ","विज्ञ","वैज्ञानिक","पटु","छेक","विदग्ध","निष्णात","कुशल","कृतिन्"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"3.3.33","page":"0004","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["मन्दस्तु तुन्दपरिमृज आलस्यः शीतकोऽलसोऽनुष्णः ।","दक्षे तु चतुर-पेशल-पटूष्णकोष्णा धृषुश्च सूत्थानः ॥ ३३ ॥"],"metre":"giti","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.3.3.136","synonyms":["मन्द","तुन्दपरिमृज","आलस्य","शीतक","अलस","अनुष्ण","दक्ष","पेशल","पटु","उष्ण","कोष्ण","धृषु","सूत्थान"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.1.54","page":"0143","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["कोके तु कावृकः स्यात्कृकवाकौ पीतमौलौ च ।","ग्रावविभेदे चतुरे द्रावक उक्तोऽपि घोषके पुंसि ॥ ५४ ॥"],"metre":"udgiti","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.1.55","head":"द्रावक"},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.27.35","page":"0322","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["चतुरश्चातुरो नेत्रगोचरे चाटुकारिणि ।","चक्रगण्डौ तद्वदुभौ नियन्तरि च सम्मतौ ॥ ३५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 5 त (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.27.144","synonyms":[]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.27.38","page":"0323","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["शुण्ठीमुस्तकयोस्तु नागरमिदं सम्भोगबन्धान्तरे","पौरे स्याच्चतुरेऽन्यवद्गतरुजि स्याद्वागरो वारके ।","शाणे निर्नरके मुमुक्षुबुधयोः स्याद्भ्रामरं प्रस्तरे","क्षौद्रे चाप्यथ पामरस्त्रिषु खले नीचे तथा कीर्त्तितः ॥ ३८ ॥"],"metre":"sardulavikridita","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.27.147","head":"नागर"},{"kosha":"NMMD","kosha_title":"नाममाला","kosha_latn":"Nāmamālā (Dhanañjaya)","ref":"165","page":"0079","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["विदग्धश्चतुरः धूर्तश्चाटुकृत् कितवः शठः ।","क्वापि नागरिको ज्ञेयः गोत्रसंज्ञाङ्कनाम तत् ॥ १६५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NMMD#NMMD.0.0.165","synonyms":["विदग्ध","धूर्त","चाटुकृत्","कितव","शठ","नागरिक","गोत्र","संज्ञा","अङ्क","नामन्"]},{"kosha":"NMMD","kosha_title":"नाममाला","kosha_latn":"Nāmamālā (Dhanañjaya)","ref":"192","page":"0090","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["भवो भावश्च संसारः संसरणं च संसृतिः ।","तत्वज्ञश्चतुरो धीरस्त्यजेज्जन्माजवं जवम् ॥ १९२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 2 syl. 3 र (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NMMD#NMMD.0.0.192","synonyms":["भव","भाव","संसार","संसरण","संसृति","तत्त्वज्ञ","धीर","जन्मन्","आजवंजव"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"2.5.92","page":"0051","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["क्ली तु वह्निगुणे त्रिस्तु तद्युक्ते चतुरेऽपि च ।","उग्रः पुंसि महादेवे मर्त्यजात्यन्तरे पुनः ॥ ९२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.2.5.92","head":"उष्ण"},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"4.728","page":"0110","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["स्यात् स्फारविपुले चैष रभसेन समीरितः ।","चतुरस्तु त्रि दक्षे स्याद् धीमत्यप्यथ भाषते ॥ ७२८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.4.0.728","meanings":["दक्ष","धीमत्"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"4.729","page":"0110","kind":"head","gender":null,"doubtful":true,"verse":["विदुषामग्रणीरेनं विदग्धे शाकटायनः ।","क्लीबं त्वल्पभ्रुकुट्यां स्याच्छालायामपि हस्तिनः ॥ ७२९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.4.0.729","meanings":["विदग्ध","अल्पभ्रुकुटि","हस्तिशाला"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"1.19","page":"0003","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["ज्ञो मुनौ चतुरे चन्द्रपुत्रे ब्रह्मणि ञः पुनः ।","गायने घर्घरध्वानगूढरूपकयोस्तथा ॥ १९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.1.0.19","head":"ज्ञ"},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"2.278","page":"0039","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["चतुरं करिणां शाला होत्रीयं हविषो गृहम् ।","जालिनी चित्रशाला च तथा संदानिनी गवाम् ॥ २७८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.2.0.278","synonyms":["होत्रीय","जालिनी","चित्रशाला","संदानिनी"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"4.7","page":"0102","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["विचक्षणः सुधीर्धीरो विपश्चिच्चतुरोऽपि च ।","दक्षोऽभिज्ञो बुधो लब्धवर्णो वैज्ञानिकस्तथा ॥ ७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.4.0.7","synonyms":["विचक्षण","सुधी","धीर","विपश्चित्","दक्ष","अभिज्ञ","बुध","लब्धवर्ण","वैज्ञानिक"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"4.49","page":"0107","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["यद्भविष्यस्तथा दैवपरो दैवमतिर्मतः ।","चतुरः पेशलो दक्षः पटूष्णावुष्णकोऽपि च ॥ ४९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.4.0.49","synonyms":["यद्भविष्य","दैवपर","दैवमति","पेशल","दक्ष","पटु","उष्ण","उष्णक"]},{"kosha":"PSRD","kosha_title":"पर्यायशब्दरत्न","kosha_latn":"Paryāyaśabdaratna","ref":"2.589","page":"0102","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["आलस्यः शीतकोऽनुष्णश्चतुरे पेशलः स्मृतः ।","पटुः सूत्थान उष्णश्च चतुरो दक्ष एव च ॥ ५८९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PSRD#PSRD.2.0.589","synonyms":["आलस्य","शीतक","अनुष्ण","पेशल","पटु","सूत्थान","उष्ण","दक्ष"]},{"kosha":"PSRD","kosha_title":"पर्यायशब्दरत्न","kosha_latn":"Paryāyaśabdaratna","ref":"2.668","page":"0113","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["गुरूवाक्यपरो नर्मी चतुरः पितृदेवतः ।","मातृवाक्यपरो मन्दी शास्त्रज्ञाऽप्यविचक्षणः ॥ ६६८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PSRD#PSRD.2.0.668","synonyms":["नर्मिन्","पितृदेवत","मन्दिन्","अविचक्षण"]},{"kosha":"SNHK","kosha_title":"शारदीयाख्यनाममाला","kosha_latn":"Śāradīyākhyanāmamālā","ref":"2.4.115","page":"0031","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["कृष्टिर्विपश्चित्संख्यावान्दोषज्ञो ज्ञो विचक्षणः ।","प्रवीणश्चतुरो विज्ञो विदग्धः कुशलः पटुः ॥ ११५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNHK#SNHK.2.4.2","synonyms":["कृष्टि","विपश्चित्","संख्यावत्","दोषज्ञ","ज्ञ","विचक्षण","प्रवीण","विज्ञ","विदग्ध","कुशल","पटु"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"4.506","page":"0064","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["विज्ञो वैज्ञानिकोऽभिज्ञः चतुरः कृशलस्तथा ।","क्षेत्रज्ञः कृतकृत्यश्च कृतहक्तः कृती तथा ॥ ५०६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.4.0.13","synonyms":["विज्ञ","वैज्ञानिक","अभिज्ञ","कुशल","क्षेत्रज्ञ","कृतकृत्य","कृतहस्त","कृतिन्"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"4.571","page":"0073","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["उष्णोष्णकौ च सूत्थानः चतुरश्चाथ तत्परः ।","आसक्तः प्रसितः प्रह्वः प्रवणश्च परायणः ॥ ५७१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.4.0.90","synonyms":["उष्ण","उष्णक","सूत्थान","तत्पर","आसक्त","प्रसित","प्रह्व","प्रवण","परायण"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"5.1.157","page":"0276","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["चतुरं हस्तिशालं च हस्तिशालाऽपि कथ्यते ।"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.5.1.157","synonyms":["हस्तिशाल","हस्तिशाला"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"3.5.414","page":"0109","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["चतुरश्चातुरः गेण्डुश्चक्रगण्डूर्मसूरकम् ।","गेण्डूको गण्डूको गण्डूकन्दुको देशनागुडः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 5 ण्डू (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.3.5.414","synonyms":["चातुर","गेण्डु","चक्रगण्डू","मसूरक","गेण्डूक","गण्डूक","कन्दुक","देशनागुड"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"3.8.28","page":"0155","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["चतुरः पेशलो दक्षः सूत्थानः पटुरुष्णकः ।","अथ चण्डालमातङ्गप्लवान्तवासिपुक्कसाः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 2 syl. 3 न्त (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.3.8.28","synonyms":["पेशल","दक्ष","सूत्थान","पटु","उष्णक","चण्डाल","मातङ्ग","प्लव","अन्तवासिन्","पुक्कस"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.11.22","page":"0200","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["पटुः पटोले दक्षे च नीरोगे चतुरेऽन्यवत् ।","पट्टः पेषणपाषाणव्रणादिवस्त्रपोरपि ॥","राजशासनभेदेऽपि पत्रे पीठे चतुष्पथे ।","पटिः स्त्री पटभेदे स्याद् वागुलौ कुम्भिकाद्रुमे ॥","पुष्टिः पोषणवृद्धयोः स्त्रीफटादम्भे फणेऽपि च ।","वटी त्रिषु गुणे ना तु वृक्षनाथकपर्दयोः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 2 syl. 3 दि (sub)"},{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. None पुष्टिः पोषणवृद्धयोः स्त्री (extra_in_pada)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.11.22","head":"पटु"},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.28.79","page":"0282","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["शिंशपायां स्त्रियामेव विजिले पिच्छिलं त्रिषु ।","पुङ्गलः सुन्दराकारे त्रिष्वात्मदेहयोः पुमान् ॥","पेशलं रुचिरे धूर्ते चतुरेऽपि च वाच्यवत् ।","बहुलः कृष्णपक्षाग्न्योर्वाच्यवद्भूरिकृष्णयोः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 2 syl. 3 त्म (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.28.79","head":"पेशल"},{"kosha":"SRSG","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"6.9","page":"0250","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["कल्मषमभिप्राये तु छन्दो ना छन्दसा षणा ।","चतुरश्चतुरको द्वौ नेत्रगोचर ईरितौ ॥ ९ ॥"],"metre":null,"metre_status":"none","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRSG#SRSG.6.0.9","synonyms":["कल्मष","छन्द","छन्दस्","चतुरक"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"2.6.847","page":"0107","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["वेश्याजनाश्रयो वेशो मण्डपोऽस्त्री जनाश्रयः ।","हस्तिनां चतुरं शाला वाजिशाला तु मन्दुरा ॥ ८४७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.2.6.17","synonyms":["वेश","मण्डप","मन्दुरा"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"3.6.1572","page":"0190","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["कुशलप्रवीणकृतमुखशिक्षितकृतकर्मनिपुणनिष्णाताः ।","पटुचतुरदक्षपेशलवैज्ञानिकविज्ञसुकलसूत्थानाः ॥ १५७२ ॥"],"metre":"giti","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.3.6.2","synonyms":["कुशल","प्रवीण","कृतमुख","शिक्षित","कृतकर्मन्","निपुण","निष्णात","पटु","दक्ष","पेशल","वैज्ञानिक","विज्ञ","सुकल","सूत्थान"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"4.1.2090","page":"0253","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["स्थण्डिलाङ्गणयोः क्लीबे चतुरः कुशलेऽर्थवत् ।","चतुरं गजशालायां चतुरा स्त्री मृगान्तरे ॥ २०९० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.4.1.231","meanings":["कुशल","गजशाला"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"3.9.92","page":"0143","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["चतुरं त्वल्पा भ्रुकुटी रेचितं त्वेकया भ्रुवा ।","चेष्टाः शृंगारजाः स्त्रीणां हावा लीलादयो दश ॥ ९२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 5 ल्पा (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.3.9.92","synonyms":["रेचित","हाव"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"4.3.21","page":"0160","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["कुप्यशाला तु सन्धानी पक्षिशाला कुनालिका ।","चतुरं हस्तिनां शाला वाजिशाला तु मन्दुरा ॥ २१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.4.3.21","synonyms":["कुप्यशाला","सन्धानी","पक्षिशाला","कुनालिका","वाजिशाला","मन्दुरा"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"5.4.54","page":"0205","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["वैरंगिको विरागार्ह उत्पश्यः पुनरुन्मुखः ।","चतुरः पेशलो दक्षः सूत्थानः पटुरुष्णकः ॥ ५४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.5.4.54","synonyms":["वैरंगिक","विरागार्ह","उत्पश्य","उन्मुख","पेशल","दक्ष","सूत्थान","पटु","उष्णक"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"5.4.137","page":"0212","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["अतिरिक्तोऽतिशयितो दृढः समधिकोऽधिकम् ।","चतुरं पेशलं दक्षं कटु तूल्बणमुत्कटम् ॥ १३७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.5.4.137","synonyms":["अतिरिक्त","अतिशयित","दृढ","समधिक","अधिक","पेशल","दक्ष","कटु","उल्बण","उत्कट"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"6.5.8","page":"0230","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["इनास्त्वात्माधिपार्काढ्या उष्णोऽग्नौ चतुरेऽपि च ।","उशिर्नाग्नावुशीरेऽस्त्री न नोषः कल्यसंध्ययोः ॥ ८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.6.5.8","head":"उष्ण"},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"7.4.11","page":"0254","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["देहान्तरचिकित्सार्हे गरले पारदारिके ।","चतुरौ दक्षधीमन्तौ जघन्योऽन्त्यकुपूययोः ॥ ११ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.7.4.11","meanings":["दक्ष","धीमत्"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"7.4.19","page":"0255","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["पिण्डितौ घनसंख्यातौ प्रसिद्धौ ख्यातभूषितौ ।","पेशलौ चारुचतुरौ पूर्णश्रेष्ठौ तु पुष्कलौ ॥ १९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.7.4.19","head":"पेशल"}],"truncated":false,"source":"Vidyāsthāna Kośa, https://kosha.sanskrit.site"}