{"stem":"निरुक्त","iast":"nirukta","found":true,"koshas":10,"places":[{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"2.155","page":"15","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["शिक्षा कल्पो व्याकरणं छन्दो ज्योतिर्निरुक्तयः ॥ २५० ॥","षडङ्गानि धर्मशास्त्रं स्यात्स्मृतिर्धर्मसंहिता ।"],"metre":null,"metre_status":"none","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 4 नि (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.2.0.155","synonyms":["शिक्षा","कल्प","व्याकरण","छन्दस्","ज्योतिस्","धर्मशास्त्र","स्मृति","धर्मसंहिता"]},{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"2.254","page":"15","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["प्रस्तावस्तु प्रकरणं निरुक्तं पदभञ्जनम् ॥ २५४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.2.0.160","synonyms":["प्रस्ताव","प्रकरण","पदभञ्जन"]},{"kosha":"BPNT","kosha_title":"बालप्रबोधिका","kosha_latn":"Bālaprabodhikā","ref":"5.82","page":"0073","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["विद्याश्चतुर्दश प्रोक्ता शिक्षा व्याकरणं ततः ।","कल्पो निरुक्तं छन्दश्व ज्योतिषामयनं मतम् ।","वेदाङ्गान्यङ्गिभिश्च स्यात् स्मृत्यान्वयगणेन च ॥ ८२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/BPNT#BPNT.5.0.9","synonyms":["विद्या","शिक्षा","व्याकरण","कल्प","छन्दस्","ज्योतिष","वेदाङ्ग","स्मृति"]},{"kosha":"BPNT","kosha_title":"बालप्रबोधिका","kosha_latn":"Bālaprabodhikā","ref":"5.84","page":"0073","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["धनुर्वेदोऽर्थशास्त्रं च ते चत्वारोपवेदकाः ।","विद्याश्चाष्टादश प्रोक्ता निरुक्तं पदभञ्जनम् ॥ ८४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/BPNT#BPNT.5.0.11","synonyms":["धनुर्वेद","अर्थशास्त्र","उपवेदक","विद्या","पदभञ्जन"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"3.2.35","page":"0442","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["एकविंशत्येकशतचतुःपञ्चेति ताः क्रमात् ।","शिक्षा ज्योतिर्निरुक्तं च कल्पो व्याकरणं तथा ॥ ३५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 5 त्ये (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.3.2.35","synonyms":["शिक्षा","ज्योतिस्","कल्प","व्याकरण"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"1.5.82","page":"0063","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["शिक्षा कल्पश्छन्दो व्याकरणं ज्योतिषं निरुक्तं च ।","[41a] वेदाङ्गान्यथ शिक्षां पठन्विदन्भवति शिक्षकस्त्रितये ॥ ८२ ॥"],"metre":"giti","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.1.5.87","synonyms":["शिक्षा","कल्प","छन्दस्","व्याकरण","ज्योतिष","वेदाङ्ग","शिक्षक"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"1.5.4","page":"0066","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["स्यात्षात्वणत्विकस्तस्य व्याख्यानभवयोस्त्रिषु ।","पदव्युत्पादनग्रन्थो निरुक्तं न द्वयोर्भवेत् ।","पदभङ्गः पञ्जिका स्त्री न्यासस्तस्या भवेत्पुमान् ॥ ४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.1.5.109","synonyms":["षात्वणत्विक","पदभङ्ग","पञ्जिका","न्यास"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"4.1027","page":"0137","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["पदभञ्जनशास्त्रे तु निरुक्तं क्ली त्रिषु त्वदः ।","कृतनिर्वचने शब्दे या तु मन्त्रेऽभिधीयते ॥ १०२७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.4.0.1027","meanings":["पदभञ्जनशास्त्र","कृतनिर्वचनशब्द"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"4.1028","page":"0137","kind":"head","gender":null,"doubtful":true,"verse":["इन्द्रादिर्देवता तस्यामुक्तायां स्यात् स्वसंज्ञया ।","तद्देवताके च तथा स्यात् प्रातःसवनादिके ॥ १०२८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.4.0.1028","meanings":["स्वसंज्ञोक्तमन्त्रदेवता","तद्देवताक","प्रातःसवनादि"]},{"kosha":"PSRD","kosha_title":"पर्यायशब्दरत्न","kosha_latn":"Paryāyaśabdaratna","ref":"1.20","page":"0004","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["छन्दः शिक्षा व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषं तथा ।","कल्पश्चेति प्रणीतानि वेदाङ्गानि महात्मभिः ॥ २० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PSRD#PSRD.1.0.20","synonyms":["छन्दस्","शिक्षा","व्याकरण","ज्योतिष","कल्प","वेदाङ्ग"]},{"kosha":"SNHK","kosha_title":"शारदीयाख्यनाममाला","kosha_latn":"Śāradīyākhyanāmamālā","ref":"2.4.144","page":"0033","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["ऋग्वेदश्च यजुर्वेदः सामवेदोऽप्यथर्वणः ।","शिक्षा कल्पो व्याकरणं छन्दोज्योतिर्निरुक्तयः ॥ १४४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNHK#SNHK.2.4.31","synonyms":["ऋग्वेद","यजुर्वेद","सामवेद","अथर्वण","शिक्षा","कल्प","व्याकरण","छन्दस्","ज्योतिस्"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"3.368","page":"0048","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["पदभञ्जनमेवं हि निरुक्तं शीघ्रपाठतः ।","अवान्तरप्रकरणविश्रामे ह्याह्निकं तु वै ॥ ३६८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.3.0.330","synonyms":["पदभञ्जन","आह्निक"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"2.1.353","page":"0025","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["ऋक् स्त्रियां सामयजुषी वेदास्त्रय इति त्रयी ।","शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषं तथा ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.2.1.353","synonyms":["ऋच्","सामन्","यजुस्","त्रयी","शिक्षा","कल्प","व्याकरण","ज्योतिष"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"3.6.28","page":"0085","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["शीक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दसां चयः ।","ज्योतिषामयनं चेति वेदांगान्यंगिभिः सह ॥ २८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.3.6.28","synonyms":["शीक्षा","कल्प","व्याकरण","छन्दस्","ज्योतिष","वेदाङ्ग"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"3.6.31","page":"0085","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["आन्वीक्षिकी तर्कविद्या निरुक्तं पदभंजना ।","नामशास्त्रे निघण्टुर्ना सर्वविद्या कदन्निका ॥ ३१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.3.6.31","synonyms":["आन्वीक्षिकी","तर्कविद्या","पदभञ्जना","नामशास्त्र","निघण्टु","सर्वविद्या","कदन्निका"]}],"truncated":false,"source":"Vidyāsthāna Kośa, https://kosha.sanskrit.site"}