{"stem":"निर्वृति","iast":"nirvṛti","found":true,"koshas":11,"places":[{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"1.76","page":"6","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["महानन्दोऽमृतं सिद्धिः कैवल्यमपुनर्भवः ।","शिवं निःश्रेयसं श्रेयो निर्वाणं ब्रह्म निर्वृतिः ॥ ७४ ॥","महोदयः सर्वदुःखक्षयो निर्याणमक्षरम् ।","मुक्तिर्मोक्षोऽपवर्गोऽथ मुमुक्षुः श्रमणो यतिः ॥ ७५ ॥","वाचंयमो व्रती साधुरनगार ऋषिर्मुनिः ।","निर्ग्रन्थो भिक्षुरस्य स्वं तपोयोगशमादयः ॥ ७६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.1.0.23","synonyms":["महानन्द","अमृत","सिद्धि","कैवल्य","अपुनर्भव","शिव","निःश्रेयस","श्रेयस्","निर्वाण","ब्रह्मन्","महोदय","सर्वदुःखक्षय","निर्याण","अक्षर","मुक्ति","मोक्ष","अपवर्ग","मुमुक्षु","श्रमण","यति","वाचंयम","व्रतिन्","साधु","अनगार","ऋषि","मुनि","निर्ग्रन्थ","भिक्षु"]},{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"6.1371","page":"52","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["मनसः कर्म संकल्पः स्यादथो शर्म निर्वृतिः ।","सातं सौख्यं सुखं दुःखं त्वसुखं वेदना व्यथा ॥ १३७० ॥","पीडा बाधार्तिराभीलं कृच्छ्रं कष्टं प्रसूतिजम् ।","आमनस्यं प्रगाढं स्यादाधिः स्यान्मानसी व्यथा ॥ १३७१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.6.0.8","synonyms":["संकल्प","शर्मन्","सात","सौख्य","सुख","दुःख","असुख","वेदना","व्यथा","पीडा","बाधा","आर्ति","आभील","कृच्छ्र","कष्ट","प्रसूतिज","आमनस्य","प्रगाढ","आधि"]},{"kosha":"DKDD","kosha_title":"धरणिकोश","kosha_latn":"Dharaṇikośa","ref":"14.3.11","page":"0057","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["[निर्वाणमस्तंगमनं निर्वाणं गजमज्जनम् ? ।]","निर्वाणमपवर्गोऽपि निर्वाणं निर्वृतिं विदुः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/DKDD#DKDD.14.3.11","head":"निर्वाण"},{"kosha":"DKDD","kosha_title":"धरणिकोश","kosha_latn":"Dharaṇikośa","ref":"15.2.36","page":"0072","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["सुनीतिर्ध्रुवमाता स्यान्नीतिश्चापि सुशोभना ।","निर्वृतिः स्यादन्तमये स्वस्थतायां च निर्वृतिः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 5 द (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/DKDD#DKDD.15.2.36","meanings":["अन्तमय","स्वस्थता"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"1.1.33","page":"0004","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["मोक्षः स्यादपुनर्भवोऽपि च महानन्दोऽपवर्गस्तथा","दुःखौघप्रलयो महोदयद्रहः स्त्री निर्वृतिः सिद्धिवत् ।","मुक्तिर्ब्रह्म नपुंसकेऽमृतशिवश्रेयांसि निःश्रेयसम्","निर्वाणं सुखमक्षरं च कथितं कैवल्यमुच्चैःपदम् ॥ ३३ ॥"],"metre":"sardulavikridita","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"sardulavikridita · pāda 2 syl. 10 य (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.1.1.32","synonyms":["मोक्ष","अपुनर्भव","महानन्द","अपवर्ग","दुःखौघप्रलय","महोदय","सिद्धि","मुक्ति","ब्रह्मन्","अमृत","शिव","श्रेयस्","निःश्रेयस","निर्वाण","सुख","अक्षर","कैवल्य","उच्चैःपद"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"1.1.44","page":"0006","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["आनन्द आनन्दथु-हर्ष-तोषाः","आमोद-मोदौ प्रमद-प्रमोदौ ।","स्युः सम्मदाह्लादमनःप्रसादाः","मुत्प्रीतिवन्निर्वृतिरेवमेव ॥ ४४ ॥"],"metre":"indravajra","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.1.1.45","synonyms":["आनन्द","आनन्दथु","हर्ष","तोष","आमोद","मोद","प्रमद","प्रमोद","संमद","आह्लाद","मनःप्रसाद","मुद्","प्रीति"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"3.4.26","page":"0032","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["विरामस्त्ववसाने स्यादुपरामस्तथाऽऽरतिः ।","निर्वृत्युपरती सातिर्वियाम-वि[179b]यमौ समौ ॥ २६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.3.4.25","synonyms":["विराम","उपराम","आरति","उपरति","साति","वियाम","वियम"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"3.5.9","page":"0035","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["निर्वृति-व्याप्ति-नित्यत्वे प्रतेर्लग्नक आङ्परः ।","भागागतावधेरैश्ये उद उद्भेदने समः ॥ ९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.3.5.9","head":"प्रतिभू"},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.16.38","page":"0223","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["जात्यङ्गरूपेषु मताकृतिः स्त्री","सौस्थ्ये तथा*स्तमने च सौख्ये ।","स्यान्निर्वृतिः साधुनयध्रुवाम्बा-","र्थिका सुनीतिर्गदिताथ वृत्तौ ॥ ३८ ॥"],"metre":"upajati","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"upajati · pāda 2 syl. None सौस्थ्ये तथा*स्तमने च सौख्ये (missing_in_pada)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.16.136","meanings":["सौस्थ्य","अस्तमन","सौख्य"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"3.1.40","page":"0004","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["निर्वृतिर्मनसस्तोषे मोक्षेऽस्तमयबाढयोः ।","नियतिः सयमे दैवे निकृतिः शठशाठ्ययोः ॥ ४० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.3.1.40","meanings":["मनस्तोष","मोक्ष","अस्तमय","बाढ"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"4.1029","page":"0137","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["निर्वाणं निर्वृतौ मोक्षे विनाशे गजमज्जने ।","क्ली त्रिस्तु मुनिवह्न्यादौ शब्दविद्भिर्निरूपितम् ॥ १०२९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.4.0.1029","head":"निर्वाण"},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"3.259","page":"0084","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["हृदन्तःकरणं चेतश्चित्तं स्वान्तं तथोच्चलम् ।","संकल्पः स्यान्मनःकर्म सुखं निर्वृतिशर्मणी ॥ २५९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.3.0.259","synonyms":["हृद्","अन्तःकरण","चेतस्","चित्त","स्वान्त","उच्चल","संकल्प","मनःकर्मन्","सुख","शर्मन्"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"3.266","page":"0085","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["कैवल्यममृतं सिद्धिर्महानन्दोऽपुनर्भवः ।","मुक्तिर्ब्रह्म शिवं मोक्षो निर्वृतिः श्रेयसा सह ॥ २६६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.3.0.266","synonyms":["कैवल्य","अमृत","सिद्धि","महानन्द","अपुनर्भव","मुक्ति","ब्रह्मन्","शिव","मोक्ष","श्रेयस्"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"5.18.277","page":"0197","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["निर्वृतिर्मोक्षमृत्योः स्यात्स्वास्थ्येऽपि परिकीर्तितम् ।","[27] नागवारिक आख्यातो खगेशे चित्रमेखले ॥ २७७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.5.18.19","meanings":["मोक्ष","मृत्यु","स्वास्थ्य"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"5.18.279","page":"0197","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["नदीकान्ता लताकाकजङ्घयोरथ निर्वृतौ ।","स्मृतं निःशरणं मृत्यावुपाये तालभिद्यपि ॥ २७९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.5.18.21","head":"निःशरण"},{"kosha":"SNHK","kosha_title":"शारदीयाख्यनाममाला","kosha_latn":"Śāradīyākhyanāmamālā","ref":"2.2.81","page":"0027","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["विलासः सहजो ज्ञेयो विभ्रमो भ्रूसमुद्भवः ।","तुष्टिः प्रीती रतिः स्वास्थ्यं संतोषो निर्वृतिर्धृतिः ॥ ८१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNHK#SNHK.2.2.14","synonyms":["विलास","विभ्रम","तुष्टि","प्रीति","रति","स्वास्थ्य","संतोष","धृति"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"2.49","page":"0008","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["निर्वाणं निर्वृतिः शान्तिः सर्वदुःखक्षयः शिवः ।","निर्याणमपवर्गश्चाऽक्षरं चेति शिवाभिधाः ॥ ४९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.2.0.42","synonyms":["निर्वाण","शान्ति","सर्वदुःखक्षय","शिव","निर्याण","अपवर्ग","अक्षर"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"7.2491","page":"0403","kind":"syn","gender":"स्त्री","doubtful":false,"verse":["सुखं सातं तथा शातं शर्म शर्मं च निर्वृतिः ।","सौख्यं चेति प्रसिद्धानि सप्त नामानि सन्ति वै ॥ २४९१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.7.0.13","synonyms":["सुख","सात","शात","शर्मन्","शर्म","सौख्य"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.15.43","page":"0210","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["निर्वाणं निर्वृतावस्तगमने गजमञ्जने ।","सङ्गमे निश्चले मोक्षे शून्ये विद्योपदेशने ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.15.43","head":"निर्वाण"},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.16.112","page":"0220","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["निकृतिः स्त्री शठे शाठ्ये दैन्ये क्षेये च भर्त्सने ।","निर्वृतिः सुत्थितौ सौख्ये तथास्तङ्गमने स्त्रियाम् ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.16.112","meanings":["सुत्थिति","सौख्य","अस्तङ्गमन"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.32.16","page":"0295","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["आश्वासः स्यात्परिच्छेदनिर्वृत्याख्यायिकासु च ।","आशीर्हिताशंसने स्यात्सर्पदन्तेऽपि च स्त्रियाम् ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.32.16","head":"आश्वास"},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"4.1.2113","page":"0256","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["नालिका विवरे वेणुभाजने चुल्लिरन्ध्रके ।","निर्गन्धः श्रमणे निःस्वे निर्वृतिः सौख्यनाशयोः ॥ २११३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.4.1.254","meanings":["सौख्य","नाश"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"4.1.2114","page":"0256","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["निर्वाणं मरणे मोक्षे निर्वृतौ गजमज्जने ।","निरस्तः स्यात् त्रिषूत्सृष्टसायके त्वरितोदिते ॥ २११४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.4.1.255","head":"निर्वाण"},{"kosha":"TSPD","kosha_title":"त्रिकाण्डशेष","kosha_latn":"Trikāṇḍaśeṣa","ref":"3.3.161","page":"0146","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["दितिः खण्डनदैत्याम्बे धृतिस्तुष्टौ क्रतावपि ।","राशौ च धातुनिर्वाणे सुस्थितत्वे च निर्वृतिः ॥ १६१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/TSPD#TSPD.3.3.168","meanings":["राशि","धातुनिर्वाण","सुस्थितत्व"]},{"kosha":"TSPD","kosha_title":"त्रिकाण्डशेष","kosha_latn":"Trikāṇḍaśeṣa","ref":"3.3.443","page":"0249","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["योग्यायामन्तिकेऽभ्यासोऽधिवासौ स्थानसंस्क्रिये ।","आख्यायिका परिच्छेदे चाऽश्वासो निर्वृताऽवपि ॥ ४४३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/TSPD#TSPD.3.3.459","head":"आश्वास"},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"7.2.10","page":"0247","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["चापे तृणत्वे तृणता दारिद्येऽपि च दुर्गतिः ।","पद्माकरेऽब्जे नलिनी स्वास्थ्ये नाशे च निर्वृतिः ॥ १० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.7.2.10","meanings":["स्वास्थ्य","नाश"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"7.3.20","page":"0251","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["निर्वाणं निर्वृतौ मोक्षे विनाशे गजमज्जने ।","निदानमपदाने स्यात् खण्डनेऽप्यादिकारणे ॥ २० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.7.3.20","head":"निर्वाण"}],"truncated":false,"source":"Vidyāsthāna Kośa, https://kosha.sanskrit.site"}