{"stem":"निष्ठुर","iast":"niṣṭhura","found":true,"koshas":16,"places":[{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"2.184","page":"15","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["परुषं निष्ठुरं रूक्षं विक्रुष्टमथ घोषणा ।","उच्चैर्घुष्टं वर्णनेडा स्तवः स्तोत्रं स्तुतिर्नुतिः ॥ २६९ ॥","श्लाघा प्रशंसार्थवादः सा तु मिथ्या विकत्थनम् ।"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.2.0.184","synonyms":["परुष","रूक्ष","विक्रुष्ट","घोषणा","उच्चैर्घुष्ट","वर्णना","ईडा","स्तव","स्तोत्र","स्तुति","नुति","श्लाघा","प्रशंसा","अर्थवाद","विकत्थन"]},{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"6.1387","page":"53","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["निष्ठुरः कक्खटः क्रूरः परुषः कर्कशः खरः ॥ १३८६ ॥","दृढः कठोरः कठिनो जरठः कोमलः पुनः ।","मृदुलो मृदुसोमालसुकुमारा अकर्कशः ॥ १३८७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.6.0.30","synonyms":["कक्खट","क्रूर","परुष","कर्कश","खर","दृढ","कठोर","कठिन","जरठ","कोमल","मृदुल","मृदु","सोमाल","सुकुमार","अकर्कश"]},{"kosha":"AMAR","kosha_title":"नामलिङ्गानुशासनम्","kosha_latn":"Amarakośa","ref":"1.6.19","page":null,"kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["निष्ठुरं परुषं ग्राम्यमश्लीलं सूनृतं प्रिये ।","सत्येऽथ सङ्कुलक्लिष्टे परस्परपराहतम् ॥ १९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/AMAR#AMAR.1.6.33","synonyms":["परुष","ग्राम्य","अश्लील","सूनृत","सङ्कुल","क्लिष्ट"]},{"kosha":"AMAR","kosha_title":"नामलिङ्गानुशासनम्","kosha_latn":"Amarakośa","ref":"3.1.76","page":null,"kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["खक्खटं कठिनं क्रूरं कठोरं निष्ठुरं दृढम् ।","जरठं मूर्तिमन्मूर्तं प्रवृद्धं प्रौढमेधितम् ॥ ७६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/AMAR#AMAR.3.1.129","synonyms":["खक्खट","कठिन","क्रूर","कठोर","दृढ","जरठ","मूर्तिमत्","मूर्त","प्रवृद्ध","प्रौढ","एधित"]},{"kosha":"ARMH","kosha_title":"हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला)","kosha_latn":"Abhidhānaratnamālā (Halāyudha)","ref":"1.140","page":"0017","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["उच्चैस्तरो ध्वनिस्तारो मन्द्रो गम्भीर उच्यते ।","कलश्च मधुरोऽव्यक्तो विक्रुष्टो निष्ठुरो मतः ॥ १४० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ARMH#ARMH.1.0.140","synonyms":["तार","मन्द्र","गम्भीर","कल","मधुर","अव्यक्त","विक्रुष्ट"]},{"kosha":"HNMN","kosha_title":"गीर्वाणभाषाभूषण","kosha_latn":"Gīrvāṇabhāṣābhūṣaṇa","ref":"1.63","page":"0013","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["नीलिकायां तसरिधिर्निष्ठुरं दारुकण्टकम् ।","गुरुज्येष्ठं सिह्मलं च पञ्चलोहान्यलोहके ॥ ६३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/HNMN#HNMN.1.0.63","synonyms":["नीलिका","तसरिधि","दारुकण्टक","गुरुज्येष्ठ","सिंहल","पञ्चलोह","अलोहक"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"3.2.75","page":"0447","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["अत्यर्थमधुरं सान्त्वं संगतं हृदयंगमम् ।","परुषं निष्ठुरं रूक्षं विक्रुष्टं क्लिष्टमस्फुटम् ॥ ७५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.3.2.75","synonyms":["सान्त्व","संगत","हृदयंगम","परुष","रूक्ष","विक्रुष्ट","क्लिष्ट","अस्फुट"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"3.2.81","page":"0447","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["परुषं निष्ठुरं रूक्षं विक्रुष्टं चाप्यथ स्तुतिः ।","वर्णनेडा प्रशंसा स्यान्नुतिः श्लाघा स्तवो नवः ॥ ८१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.3.2.81","synonyms":["परुष","रूक्ष","विक्रुष्ट","स्तुति","वर्णना","इडा","प्रशंसा","नुति","श्लाघा","स्तव","नव"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"1.5.52","page":"0071","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["विक्रुष्टं किल निष्ठुरं च परुषं रूक्षं तथाश्लीलकं","ग्राम्यं ग्रस्तमिदं विलुप्तपदकं म्लिष्टं पुनश्चास्फुटम् ।","क्षिप्रोक्तं तु निरस्तमाहतमिदं मिथ्यार्थकं स्यादथा-","वध्य(द्यं?)व्यर्थ[46a]मबद्धकं तु विफलं चोच्चावचं तद्भवेत् ॥ ५२ ॥"],"metre":"sardulavikridita","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.1.5.154","synonyms":["विक्रुष्ट","परुष","रूक्ष","अश्लीलक","ग्राम्य","ग्रस्त","म्लिष्ट","निरस्त","आहत","अवद्य","व्यर्थ","अबद्धक","उच्चावच"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"1.5.166","page":"0073","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["क्रूरः खरः कठोरः कर्क्कशमस्त्री कठो जरठः ।","कक्खट-खक्खट-परुषा निष्ठुर-कठिनौ च कर्करोऽप्यत्र ॥ १६६ ॥"],"metre":"udgiti","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.1.5.167","synonyms":["क्रूर","खर","कठोर","कर्क्कश","कठ","जरठ","कक्खट","खक्खट","परुष","कठिन","कर्कर"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.1.99","page":"0149","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["दुण्डकस्तिन्दुके वाच्यवन्निष्ठुरे","भस्मकं रूप्यके जन्तुहारिण्यपि ।","रोगभेदे पुमांश्चुम्बकस्त्वादिमे","स्यादयस्कान्तके ****** ॥"],"metre":"sragvini","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.1.99","head":"दुण्डक"},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"4.1026","page":"0137","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["निष्ठुरं तु कठोरे त्रिः परुषाक्षरवाच्यपि ।","स्त्रियां तु निष्ठुरा मुद्राविशेपे हस्तनिर्मिते ॥ १०२६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.4.0.1026","meanings":["कठोर","परुषाक्षरवाच्"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"2.185","page":"0027","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["हृद्यं श्रव्यं मनोहारि सुस्पष्टं प्रकटोक्तिकम् ।","अनृतं वितथालीके परुषे रूक्षनिष्ठुरे ॥ १८५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.2.0.185","synonyms":["हृद्य","श्रव्य","मनोहारिन्","सुस्पष्ट","प्रकटोक्तिक","अनृत","वितथ","अलीक","परुष","रूक्ष"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"3.279","page":"0087","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["मन्दोष्णश्च कवोष्णश्च कदुष्णः कोष्ण इत्यपि ।","कर्कशः पुरुषः क्रूरः कक्खटो निष्ठुरः पुनः ॥ २७९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.3.0.279","synonyms":["मन्दोष्ण","कवोष्ण","कदुष्ण","कोष्ण","कर्कश","परुष","क्रूर","कक्खट"]},{"kosha":"PSRD","kosha_title":"पर्यायशब्दरत्न","kosha_latn":"Paryāyaśabdaratna","ref":"2.700","page":"0118","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["प्रवृद्धं मूर्तिमन्मूर्तं कठोरं निष्ठुरं तथा ।","नवे त्वभिनवो नव्यो नवीनो नूत्ननूतनो ॥ ७०० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PSRD#PSRD.2.0.700","synonyms":["प्रवृद्ध","मूर्तिमत्","मूर्त","कठोर","अभिनव","नव्य","नवीन","नूत्न","नूतन"]},{"kosha":"SNHK","kosha_title":"शारदीयाख्यनाममाला","kosha_latn":"Śāradīyākhyanāmamālā","ref":"3.5.94","page":"0043","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["बृहद्विशालं विस्तीर्णं महच्च विपुलं पृथु ।","कठोरः कठिनो रूक्षो निष्ठुरः कर्कशः खरः ॥ ९४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNHK#SNHK.3.5.25","synonyms":["बृहत्","विशाल","विस्तीर्ण","महत्","विपुल","पृथु","कठोर","कठिन","रूक्ष","कर्कश","खर"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"3.389","page":"0050","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["स्याद्धृदयंगमं चैव सङ्गतं परुषं वचः ।","विक्रुष्टं निष्ठुरं रुक्षमुच्चैर्घुंष्टं तु घोषणा ॥ ३८९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 3 द (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.3.0.351","synonyms":["हृदयंगम","सङ्गत","परुष","विक्रुष्ट","रुक्ष","उच्चैर्घुष्ट","घोषणा"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"7.2519","page":"0408","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["कक्खटः खक्खटः क्रूरः कर्कशो निष्ठुरो दृढः ॥ २५१९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.7.0.52","synonyms":["कक्खट","खक्खट","क्रूर","कर्कश","दृढ"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"2.1.389","page":"0028","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["अथ कर्कशवाक्ये तु परुषं निष्ठुरञ्च तत् ।","भण्डादिवचने तु स्यादश्लीलं ग्राम्यमित्यपि ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.2.1.389","synonyms":["परुष","अश्लील","ग्राम्य"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"5.33","page":"0165","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["निष्ठुरं मूर्तिमन्मूर्तं जठरं कमठायितम् ।","प्रवृद्धमेधितं प्रौटे ईषदर्थे वरोवरम् ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.5.0.33","synonyms":["मूर्तिमत्","मूर्त","जठर","कमठायित","प्रवृद्ध","एधित","वरोवर"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.1.52","page":"0180","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["कीचको दैत्यभेदे स्यात् वंशमात्रे सरन्ध्रके ।","वातोद्धूतस्वनद्वंशे तथा रक्षोविशेषके ।","कीटकः पुंसि कीटे स्यात् निष्ठुरे पुनरन्यवत् ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.1.52","head":"कीटक"},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.16.59","page":"0217","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["शीतं हिमगुणे शीते वाणीरे त्रिषु शीतले ।","शुक्तः स्यान्निष्ठुरे श्लिष्टे पूताम्ले निर्जनेऽपि च ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.16.59","head":"शुक्त"},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.20.40","page":"0236","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["कठिनं निष्ठुरे स्तब्धे त्रिषु स्थाल्यां नपुंसकम् ।","कठिनी खटिकायाञ्च कठिनासितगोलयोः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.20.40","head":"कठिन"},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.27.81","page":"0271","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["निकारः स्यात्तिरस्कारे धान्योत्क्षेपणकेऽपि च ।","निष्ठुरं निर्भरे सारे निर्लज्जे कठिनेऽन्यवत् ॥","प्रवरं गोत्रसन्तत्योः क्लीबं श्रेष्ठेऽभिधेयवत् ।","प्रखरो वाजिसन्नाहकुक्कुराश्वतरेषु ना ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.27.81","meanings":["निर्भर","सार","निर्लज्ज","कठिन"]},{"kosha":"SRSG","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"2.107","page":"0185","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["तथ्यं यथातथं सम्यक्, समीचीनं च, रूक्षके ।","निष्ठुरं तृतीयवर्गद्वितीययुगवर्णने ॥ १०७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 4 तृ (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRSG#SRSG.2.0.107","synonyms":["तथ्य","यथातथ","सम्यक्","समीचीन"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"2.2.420","page":"0056","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["पञ्चलोहं गुरुज्येष्ठं निष्ठुरं दारुकण्टकम् ।","अन्यलोहं सिंहमलं मलिकासरटी स्त्रियाम् ॥ ४२० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 5 सिं (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.2.2.15","synonyms":["पञ्चलोह","गुरुज्येष्ठ","दारुकण्टक","अन्यलोह","सिंहमल","मलिका","सरटी"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"2.7.934","page":"0117","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["असंगतमबद्धं स्यान्निष्ठुरं परुषार्थकम् ।","सूनृतं प्रियमश्लीलं ग्राम्यं लुप्तपदाक्षरम् ॥ ९३४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.2.7.32","synonyms":["असंगत","अबद्ध","सूनृत","अश्लील","ग्राम्य"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"3.6.1627","page":"0196","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["कर्कशे तु घनक्रूरकठोरदृढनिष्ठुराः ।","जरठः कठिनो नूत्नो नूतनोऽभिनवो नवः ॥ १६२७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.3.6.57","synonyms":["कर्कश","घन","क्रूर","कठोर","दृढ","जरठ","कठिन","नूत्न","नूतन","अभिनव","नव"]},{"kosha":"TSPD","kosha_title":"त्रिकाण्डशेष","kosha_latn":"Trikāṇḍaśeṣa","ref":"3.3.187","page":"0155","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["वेतसेऽपि च शीतो ना शुक्तं पूताम्लनिष्ठुरम् ।","शितिर्भूर्जे सिते कृष्णै श्रीमन्तौ तिलकेश्वरौ ॥ १८७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/TSPD#TSPD.3.3.194","head":"शुक्त"},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"3.2.27","page":"0043","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["काञ्चनी कपिला राज्ञी ब्राह्मण कपिलोहकम् ।","मीलिकायां तु सरटी निष्ठुरं दारुकण्टकम् ॥ २७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 2 syl. 2 ह्म (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.3.2.27","synonyms":["काञ्चनी","कपिला","राज्ञी","ब्राह्मणी","कपिलोहक","मीलिका","सरटी","दारुकण्टक"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"5.3.5","page":"0196","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["कठोरनिष्ठुरक्रूरदृढदारुणकक्खटाः ।","खरश्च सुकुमारे तु कोमलो मृदुलो मृदुः ॥ ५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.5.3.5","synonyms":["कठोर","क्रूर","दृढ","दारुण","कक्खट","खर","कोमल","मृदुल","मृदु"]}],"truncated":false,"source":"Vidyāsthāna Kośa, https://kosha.sanskrit.site"}