{"stem":"पायु","iast":"pāyu","found":true,"koshas":18,"places":[{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"3.612","page":"26","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["सीवनी तदधःसूत्रं स्थदण्डं पेलमण्डकः ॥ ६११ ॥","मुष्कोऽण्डकोषो वृषणोऽपानं पायुर्गुदं च्युतिः ।","अधोमर्म शकृद्द्वारं त्रिवलीकबुली अपि ॥ ६१२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.3.0.351","synonyms":["सीवनी","अण्ड","पेल","अण्डक","मुष्क","अण्डकोष","वृषण","अपान","गुद","च्युति","अधोमर्मन्","शकृद्द्वर","त्रिवलीक","बुली"]},{"kosha":"AMAR","kosha_title":"नामलिङ्गानुशासनम्","kosha_latn":"Amarakośa","ref":"2.6.73","page":null,"kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["गुदं त्वपानं पायुर्ना वस्तिर्नाभेरधो द्वयोः ॥ ७३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/AMAR#AMAR.2.6.127","synonyms":["गुद","अपान","वस्ति"]},{"kosha":"ARMH","kosha_title":"हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला)","kosha_latn":"Abhidhānaratnamālā (Halāyudha)","ref":"2.513","page":"0059","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["गुदः पायुरपानं स्यात्कटिप्रोथौ स्फिजौ पुतौ ।","कुकुन्दरौ समाचष्टे जनो जघनकूपकौ ॥ ५१३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ARMH#ARMH.2.0.359","synonyms":["गुद","अपान","कटिप्रोथ","स्फिज्","पुत","कुकुन्दर","जघनकूपक"]},{"kosha":"DKDD","kosha_title":"धरणिकोश","kosha_latn":"Dharaṇikośa","ref":"16.2.8","page":"0091","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["उपस्थः शिश्न उत्सङ्गे योनौ पायौ च कीर्तितः ।","निशीथः स्यादर्धरात्रौ रात्रिमात्रे च कथ्यते ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/DKDD#DKDD.16.2.8","head":"उपस्थ"},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"1.4.212","page":"0043","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["सावीसूत्रं पुनः क्लीबे भगः पुंसि पुरीषणः ।","उच्चारः षणधो मर्म पायुः पुंसि च्युतिः स्त्रियाम् ॥ २१२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.1.4.212","synonyms":["सावीसूत्र","भग","पुरीषण","उच्चार","अधोमर्मन्","च्युति"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"2.5.158","page":"0434","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["पायूपस्थं हस्तपादं वाक् चैव दशमी पुनः ।","ज्ञानेन्द्रियाणि श्रोत्रादि पञ्च पाय्वादिकानि च ॥ १५८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.2.5.158","synonyms":["उपस्थ","हस्त","पाद","वाच्","ज्ञानेन्द्रिय"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"1.5.25","page":"1205","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["चित्तं नेत्रं रसना श्रोत्रं त्वग्गन्धज्ञाधीन्द्रियं चैतत् ।","पाणिः पादः पायुरुपस्थो वागिति कर्मेन्द्रियगण उक्तः ॥ २५ ॥"],"metre":null,"metre_status":"none","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.1.5.24","synonyms":["चित्त","नेत्र","रसना","श्रोत्र","त्वच्","गन्धज्ञा","धीन्द्रिय","पाणि","पाद","उपस्थ","वाच्","कर्मेन्द्रिय"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"2.3.57","page":"0213","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["अण्डकः पेलकः पेलमस्त्रियामण्डकोषवत् ।","मुष्काण्ड-वृषणाः पायुः स्याद्गुदोऽपानमस्त्रियाम् ।","पेलमण्डं गुदस्त्वस्त्री पायुः पुं पुंसि विण्मुखम् ॥ ५७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.2.3.938","synonyms":["अण्डक","पेलक","पेल","मुष्क","अण्ड","वृषण","गुद","अपान","विण्मुख"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.18.11","page":"0233","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["अश्वत्थ उक्तोऽपि च पौर्णमास्यां","नपुंसके त्वम्भसि संप्रदिष्टः ।","उपस्थ उत्सङ्ग वराङ्गपायु-","मेढ्रेषु निःस्वे त्वपि नग्नकेन्द्रे ॥ ११ ॥"],"metre":"upajati","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.18.22","head":"उपस्थ"},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.20.18","page":"0241","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["स्पृक्काशठीसारिविकाङ्गनासु","शृधुः पुमान्स्याद्धियि चापि पायौ ।"],"metre":"upajati","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.20.18","head":"शृधु"},{"kosha":"LVVV","kosha_title":"लिङ्गविशेषविधि","kosha_latn":"Liṅgaviśeṣavidhi","ref":"25","page":"0007","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["सुमनस् अप्सरस् इत्येताभ्यां विरहितमुज्झितमित्यर्थः । अस् अन्ते यस्य तदिदमसन्तं पुंसि भवेदित्यर्थः । अयमङ्गिराः चन्द्रमाः स्थूलशिराः । पुरूरवाः उच्चैःश्रवाः दुर्वासाः पृथुयशा इत्यादयः । सुमनसोऽप्सरसश्च स्त्र्यधिकारात्स्त्रियां प्रवृत्तिः । इमाः सुमनसः कुसुमानि । इमा अप्सरसो देवस्त्रियः । द्व्यच्कमसन्तं नपुंसकं भवति । इदमोजः तेजः वर्चः शिरः यशः छन्दः श्रोतः चेतः पयः तपः अम्भः । जरस्शब्दस्यापि नपुंसकता स्यादित्यत आहान्यत्र वै जरसः । नपुंसकात्प्रकृताच्च पुंल्लिङ्गादन्यस्मिन् जरस् शब्दो भवति । स्त्रियाम् । इयं जरा वृद्धभावः ।","पुंसि क्षुरखुरबिन्द्विक्षुपायुमणिकीलकेलिबलयः ।","निघसङ्घोद्घोपघ्नौघविघ्नघर्मार्घवर्णाश्च ॥ २५ ॥"],"metre":null,"metre_status":"none","flags":[{"rule":"sibilant","found":"जरस्शब्दस्यापि"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/LVVV#LVVV.0.0.26","synonyms":["अङ्गिरस्","चन्द्रमस्","स्थूलशिरस्","पुरूरवस्","उच्चैःश्रवस्","दुर्वासस्","पृथुयशस्","सुमनस्","अप्सरस्","ओजस्","तेजस्","वर्चस्","शिरस्","यशस्","छन्दस्","स्रोतस्","चेतस्","पयस्","तपस्","अम्भस्","जरस्","जरा","क्षुर","खुर","बिन्दु","इक्षु","मणि","कील","केलि","बलि","निघ","सङ्घ","उद्घ","उपघ्न","ओघ","विघ्न","घर्म","अर्घ","वर्ण"]},{"kosha":"LVVV","kosha_title":"लिङ्गविशेषविधि","kosha_latn":"Liṅgaviśeṣavidhi","ref":"27","page":"0007","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["एते शब्दाः[ब्दा] पुंसि भवन्ति । तद्यथा । अयं क्षुरः नापितोपकरणः । अयं खुरः पशुपादः । अयं बिन्दुः विसर्जनीयावयवः । अन्यच्च । अयमिक्षु सस्यजातिः । अयं पायुः अपानम् । अयं मणिः रत्नम् । कीलः शङ्कुः प्रहरणविशेषः । अयं केलिः हासः ॥। अयं के[क]लिः कलहः । अयं बलिर्दैत्यः राजगृह्यदेवतोपहारौ च ।"],"metre":null,"metre_status":"none","flags":[{"rule":"danda","found":"॥।"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/LVVV#LVVV.0.0.27","synonyms":["क्षुर","खुर","बिन्दु","इक्षु","मणि","कील","केलि","कलि","बलि"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"2.2.78","page":"0027","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["पाणिः पलचतुर्भागे हस्तेऽप्यथ भगे गुदे ।","पायुः पाप्मा तु रोगे च दुरितेऽप्यथ पिण्डिवाक् ॥ ७८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.2.2.78","meanings":["भग","गुद"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"4.270","page":"0134","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["पेलाण्डे वृषणो मुष्को गुदं पायुश्च्युतिः स्त्रियाम् ।","शकृद्वारमपानं चाधोमर्म बुलिनाम तु ॥ २७० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.4.0.270","synonyms":["पेल","अण्ड","वृषण","मुष्क","गुद","च्युति","शकृद्वार","अपान","अधोमर्मन्","बुलि"]},{"kosha":"PSRD","kosha_title":"पर्यायशब्दरत्न","kosha_latn":"Paryāyaśabdaratna","ref":"2.142","page":"0043","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["अष्ठीवच्चाथ चोरौ तु सक्थीति परिकीर्तितम् ।","वङ्क्षणं तूरुसन्धौ स्याद्गुदे पायुरिति स्मृतः ॥ १४२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PSRD#PSRD.2.0.142","synonyms":["अष्ठीवत्","सक्थि","वङ्क्षण"]},{"kosha":"PTVD","kosha_title":"पञ्चतत्त्वप्रकाश","kosha_latn":"Pañcatattvaprakāśa","ref":"1.1.96","page":"0007","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["चरणोऽङ्घ्रिः पदः पादः पादाग्रं प्रपदं कुधम् ।","शङ्खावर्त्तं गुदं पायुरपानं गुह्यगोपने ॥ ९६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PTVD#PTVD.1.1.95","synonyms":["चरण","अङ्घ्रि","पद","पाद","पादाग्र","प्रपद","कुध","शङ्खावर्त","गुद","अपान","गुह्य","गोपन"]},{"kosha":"SNHK","kosha_title":"शारदीयाख्यनाममाला","kosha_latn":"Śāradīyākhyanāmamālā","ref":"2.1.42","page":"0023","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["पुंश्चिह्नं मेहनं मेढ्रं शिश्नं शेफ इति स्मृतम् ।","अपानं तु गुदं पायुरूरू सक्थि समे उभे ॥ ४२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNHK#SNHK.2.1.42","synonyms":["पुंश्चिह्न","मेहन","मेढ्र","शिश्न","शेफ","अपान","गुद","ऊरु","सक्थि"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"4.988","page":"0151","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["गुदं पायुरपानञ्च त्रिवलीकं च्युतिर्बुलिः ।","शकृद्वारमधो मर्म गुदनामानि मन्यते ॥ ९८८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.4.0.731","synonyms":["गुद","अपान","त्रिवलीक","च्युति","बुलि","शकृद्वार","अधोमर्मन्"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"3.5.270","page":"0100","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["क्लीबे सक्थि पुमानूरुरूरुसन्धौ तु वङ्घणः ।","गुदं तलू हृदः पायुर्मार्गोऽप्यपानमित्यपि ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 2 syl. 3 प्य (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.3.5.270","synonyms":["सक्थि","ऊरु","वङ्घण","गुद","तलू","हृद","मार्ग","अपान"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"3.1.1064","page":"0132","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["तत्सन्धावथ पायुर्ना गुदापाने अथ द्वयोः ।","वस्तिर्नाभेरधो नाभिर्द्वयोरेवं कटः कटी ॥ १०६४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.3.1.34","synonyms":["गुद","अपान","वस्ति","नाभि","कट","कटी"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"4.1.2039","page":"0248","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["अवकाशेऽवधौ भेदे विनार्थच्छिद्रयोरपि ।","अपानः पुंसि देहस्थवायौ पायौ नपुंसके ॥ २०३९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.4.1.180","head":"अपान"},{"kosha":"TNTR","kosha_title":"तन्त्राभिधान","kosha_latn":"Tantrābhidhāna","ref":"2.24.78","page":"0013","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["माता निशाचरः पायुर्विक्षतः स्थितिशब्दकः ॥ ७८ ॥"],"metre":null,"metre_status":null,"flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/TNTR#TNTR.2.24.3","head":"छ"},{"kosha":"TSPD","kosha_title":"त्रिकाण्डशेष","kosha_latn":"Trikāṇḍaśeṣa","ref":"2.6.20","page":"0052","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["शस्तं वपुः पुद्गलं स्यादाङ्गमङ्गं तु कोमलम् ।","पायुस्तनुह्रदो मार्ग उच्चारस्तु पुरीषणः ॥ २० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/TSPD#TSPD.2.6.20","synonyms":["शस्त","वपुस्","पुद्गल","आङ्ग","अङ्ग","तनुह्रद","मार्ग","उच्चार","पुरीषण"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"4.4.60","page":"0178","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["अंकस्तूपस्थ उत्संगः पीठीवं त्वण्डमूलकम् ।","पायुस्तु ना गुदापाने त्रिवलीकं बुलिश्च्युतिः ॥ ६० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.4.4.60","synonyms":["अङ्क","उपस्थ","उत्सङ्ग","पीठीव","अण्डमूलक","गुद","अपान","त्रिवलीक","बुलि","च्युति"]}],"truncated":false,"source":"Vidyāsthāna Kośa, https://kosha.sanskrit.site"}