{"stem":"मानस","iast":"mānasa","found":true,"koshas":17,"places":[{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"6.1369","page":"52","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["आयुर्जीवितकालोऽन्तःकरणं मानसं मनः ।","हृच्चेतो हृदयं चित्तं स्वान्तं गूढपथोच्चले ॥ १३६९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.6.0.7","synonyms":["आयुस्","जीवितकाल","अन्तःकरण","मनस्","हृद्","चेतस्","हृदय","चित्त","स्वान्त","गूढपथ","उच्चल"]},{"kosha":"AMAR","kosha_title":"नामलिङ्गानुशासनम्","kosha_latn":"Amarakośa","ref":"1.4.31","page":null,"kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["चित्तं तु चेतो हृदयं स्वान्तं हृन्मानसं मनः ॥ ३१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/AMAR#AMAR.1.4.49","synonyms":["चित्त","चेतस्","हृदय","स्वान्त","हृद्","मनस्"]},{"kosha":"ARMH","kosha_title":"हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला)","kosha_latn":"Abhidhānaratnamālā (Halāyudha)","ref":"2.534","page":"0061","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["चेतश्चित्तं मनः स्वान्तं हृदयं मानसं समम् ।","एकायनं तथैकाग्रमेकतानं च तद्गतम् ॥ ५३४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ARMH#ARMH.2.0.380","synonyms":["चेतस्","चित्त","मनस्","स्वान्त","हृदय","एकायन","एकाग्र","एकतान","तद्गत"]},{"kosha":"BPNT","kosha_title":"बालप्रबोधिका","kosha_latn":"Bālaprabodhikā","ref":"6.93","page":"0074","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["उच्चलं मानसं चेतश्चित्रमुच्चलितं मनः ।","स्वान्तं प्रबोधवद्धृच्च सङ्कल्पा मानसी क्रिया ॥ ९३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/BPNT#BPNT.6.0.7","synonyms":["उच्चल","चेतस्","चित्र","उच्चलित","मनस्","स्वान्त","प्रबोध","हृद्","सङ्कल्प"]},{"kosha":"DKDD","kosha_title":"धरणिकोश","kosha_latn":"Dharaṇikośa","ref":"31.1.8","page":"0220","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["विकासः स्फुटने व्यक्ते मानसं हृदयं सरः ।","राक्षसी गन्धद्रव्येऽपि सुरसा चौषधावपि ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 5 न्ध (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/DKDD#DKDD.31.1.8","meanings":["हृदय","सरस्"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"2.4.102","page":"0417","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["चेतः स्वान्तं मानसं च मनः क्लीबेऽन्तरिन्द्रियम् ।","कल्पद्रौ केशवकृते भुवः स्कन्धे द्वितीयके ।","कालाभिधः प्रकाण्डोऽयं साङ्गः सिद्धिमुपागतः ॥ १०२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.2.4.102","synonyms":["चेतस्","स्वान्त","मनस्","अन्तरिन्द्रिय"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"2.5.147","page":"0433","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["मानसं कर्मसकल्पश्चर्चा संख्या विचारणा ।","वितर्कोऽपि द्वयोरूहः कल्पोऽध्याहरणं च षण् ॥ १४७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 6 स (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.2.5.147","synonyms":["संकल्प","चर्चा","संख्या","विचारणा","वितर्क","ऊह","कल्प","अध्याहरण"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"1.1.30","page":"0003","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["चित्तेऽन्तः[3b]करणं मनोऽपि हृदयं हृच्चेतसी मानसम्","स्वान्तं गूढपथोच्चलेऽलिगु तथाऽतश्चान्तरस्थोऽव्यये ।","संकल्पो नरि मानमानसकृती चित्तस्थिरत्वं समा-","धानं स्यादवधानवन्नरि मनस्कारो हृतं भोगवत् ॥ ३० ॥"],"metre":"sardulavikridita","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.1.1.29","synonyms":["चित्त","अन्तःकरण","मनस्","हृदय","हृद्","चेतस्","स्वान्त","गूढपथ","उच्चल","अलिगु","संकल्प","मान","मानसकृत्","समाधान","अवधान","मनस्कार"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.3.92","page":"0163","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["श्रीकीर्तिमाहात्म्यसमर्थतासु","ज्ञानस्पृहामुक्तिवृषेषु नार्के ।","युगं चतुष्के च करस्य सीर-","रथाङ्गयोर्युग्मकृतादिकेषु ।","यूपेऽस्त्रियां मानपरः पुमान्स्या-","न्मूर्खे पराभं लिगु मानसेऽन्त्ये ॥ ९२ ॥"],"metre":"indravajra","metre_status":"mixed","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.3.3","head":"लिगु"},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.31.92","page":"0380","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["स्याद्वायसो ध्वाङ्क्ष इहागरुद्रौ","श्रीवासवृक्षेऽप्यथ काकमाच्याम् ।","स्त्रियां मलप्वामथ मानसं स्या-","त्सरोविशेषे हृदये तथैव ॥ ९२ ॥"],"metre":"upajati","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.31.22","meanings":["सरोविशेष","हृदय"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"4.1413","page":"0170","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["पूजके तु त्रिषु ज्ञेयो माहिरस्तु नृलिङ्गकः ।","इन्द्रे क्लीबं तु शयने बाले च क्ली तु मानसम् ॥ १४१३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.4.0.1413","meanings":["शयन","बाल"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"4.1414","page":"0171","kind":"head","gender":null,"doubtful":true,"verse":["चित्ते हैमवते चापि सरोभेदेऽपि यज्वनाम् ।","प्रसिद्धे स्तोत्रभेदेऽपि यज्ञगे मनसः पुनः ॥ १४१४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.4.0.1414","meanings":["चित्त","सरोब्हेद","स्तोत्रभेद","मनःसम्बन्धिन्"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"3.258","page":"0084","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["आहरानावथो बाह्यः श्वासो निःश्वास एतनः ।","आयुर्जीवितकालः स्यान्मानसं हृदयं मनः ॥ २५८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.3.0.258","synonyms":["आहार","आन","श्वास","निःश्वास","एतन","आयुस्","जीवितकाल","हृदय","मनस्"]},{"kosha":"SNHK","kosha_title":"शारदीयाख्यनाममाला","kosha_latn":"Śāradīyākhyanāmamālā","ref":"2.1.22","page":"0021","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["स्वान्तं चित्तं मनश्चेतो मानसं हृदयं च तत् ।","अन्तःकरणमप्यस्य संकल्पश्च मनोरथः ॥ २२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNHK#SNHK.2.1.22","synonyms":["स्वान्त","चित्त","मनस्","चेतस्","हृदय","अन्तःकरण","संकल्प","मनोरथ"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"7.2489","page":"0403","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["मनोऽन्तःकरणं स्वान्तं हृच्चेतो हृदयं तथा ।","उच्चलं मानसं चित्तं गूढपथमतिन्द्रियम् ॥ २४८९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 2 syl. 2 ढ (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.7.0.11","synonyms":["मनस्","अन्तःकरण","स्वान्त","हृद्","चेतस्","हृदय","उच्चल","चित्त","गूढपथ","अतिन्द्रिय"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"2.1.315","page":"0022","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["हृन्मानसं मनः स्वान्तं चेतश्चित्तमनङ्गकम् ।","अङ्गञ्च हृदयञ्चेति मनःपर्याय ईरितः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.2.1.315","synonyms":["हृद्","मनस्","स्वान्त","चेतस्","चित्त","अनङ्गक","अङ्ग","हृदय"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.26.52","page":"0262","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["सामर्थ्यं क्लीबलिङ्गं स्याद्योग्यतायां बलेऽपि च ।","सौरभ्यमपि चारुत्बे सौगन्ध्ये गुणगौरवे ॥","हिरण्यं शातकुम्भे स्यादक्षये मणिभेदके ।","रजते रजसि द्रव्ये धनेऽपि च नपुंसकम् ॥","हृदयं स्यादुरोवुक्कमानसेषु च न द्वयोः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.26.52","head":"हृदय"},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.32.28","page":"0295","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["महः क्लीबमुत्सवे स्यात्तेजस्यपि नपुंसकम् ।","मानसं चित्तसरसो रभसं हर्षवेगयोः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 4 ब (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.32.28","meanings":["चित्त","सरस्"]},{"kosha":"SRSG","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"6.3","page":"0249","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["आयुः सान्तं च षण् आयुरुदन्तः पुंसि चोच्यते ।","हृद्धृदयं चित्तं चेतो मनो मानसमित्यपि ॥ ३ ॥"],"metre":null,"metre_status":"none","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 6 षण् (sub) pāda 3 syl. 2 द्धृ (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRSG#SRSG.6.0.3","synonyms":["आयुस्","आयु","हृद्","हृदय","चित्त","चेतस्","मनस्"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"1.9.264","page":"0036","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["चेतश्चित्तं हृदयमनसी स्वान्तहृन्मानसानि","प्रज्ञा बुद्धिः प्रतिपदुपलब्धिः प्रतीतिर्मनीषा ।","दृष्टिः संविच्चिदपि धिषणा चेतना शेमुषी धी-","र्ज्ञप्तिः प्रेक्षा मतिरपि गतव्यापिनी धीः स्मृतिः स्यात् ॥ २६४ ॥"],"metre":"mandakranta","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.1.9.1","synonyms":["चेतस्","चित्त","हृदय","मनस्","स्वान्त","हृद्","प्रज्ञा","बुद्धि","प्रतिपद्","उपलब्धि","प्रतीति","मनीषा","दृष्टि","संविद्","चिद्","धिषणा","चेतना","शेमुषी","धी","ज्ञप्ति","प्रेक्षा","मति","स्मृति"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"3.2.1248","page":"0152","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["मानसाग्नेयवायव्यब्राह्मवारुणपार्थिवम् ।","दिव्यं च कापिलं चेति स्नानमेदाः स्युरष्टधा ॥ १२४८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.3.2.80","synonyms":["आग्नेय","वायव्य","ब्राह्म","वारुण","पार्थिव","दिव्य","कापिल"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"4.1.2145","page":"0259","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["स्यातां कपित्थकन्दर्पौ मन्मथौ मानसं हृदि ।","सरोभेदेऽपि मन्दारः पारिभद्रे सुरद्रुमे ॥ २१४५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.4.1.286","meanings":["हृद्","सरोभेद"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"4.1.2189","page":"0264","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["शुकवर्णे च हृदयं हृत्प्रदेशे च मानसे ।","हरणं करणं नृत्तं धनुषान्यास्त्रवारणम् ॥ २१८९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.4.1.330","head":"हृदय"},{"kosha":"TNTR","kosha_title":"तन्त्राभिधान","kosha_latn":"Tantrābhidhāna","ref":"3.31","page":"0026","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["लः श्लेषे चाशये चैव प्रलये साधनेऽपि लः ।","मानसे वरुणे चैव ल-कारः सान्त्वनेऽपि च ॥ ३१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/TNTR#TNTR.3.0.31","head":"ल"},{"kosha":"TSPD","kosha_title":"त्रिकाण्डशेष","kosha_latn":"Trikāṇḍaśeṣa","ref":"3.3.325","page":"0205","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["हिरण्यं रेतसि स्वर्णे मानभेदे वराटयोः ।","उरस्यपि च बुक्कायां हृदयं मानसेऽपि च ॥ ३२५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/TSPD#TSPD.3.3.339","head":"हृदय"},{"kosha":"TSPD","kosha_title":"त्रिकाण्डशेष","kosha_latn":"Trikāṇḍaśeṣa","ref":"3.3.448","page":"0252","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["योक्त्रे च वसुराख्याने स्वान्ते सरसि मानसम् ।","माश्चन्द्रमासयोः पुंसि खर्जूरेक्ष्वोर्महारसः ॥ ४४८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/TSPD#TSPD.3.3.464","meanings":["स्वान्त","सरस्"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"3.6.172","page":"0097","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["रीडावमाननावज्ञाप्यवहेलमसूर्क्षणम् ।","उच्चलं मानसं चेतश्चित्तमुच्चलितं मनः ॥ १७२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.3.6.172","synonyms":["रीढा","अवमानना","अवज्ञा","अवहेल","असूर्क्षण","उच्चल","चेतस्","चित्त","उच्चलित","मनस्"]}],"truncated":false,"source":"Vidyāsthāna Kośa, https://kosha.sanskrit.site"}