{"stem":"मूर्धन्","iast":"mūrdhan","found":true,"koshas":14,"places":[{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"3.288","page":"25","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["उत्तमाङ्गं शिरो मूर्धा मौलिर्मस्तकमुण्डके ॥ ५६६ ॥","वराङ्गं करणत्राणं शीर्षं मस्तिकमित्यपि ।"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.3.0.288","synonyms":["उत्तमाङ्ग","शिरस्","मौलि","मस्तक","मुण्डक","वराङ्ग","करणत्राण","शीर्ष","मस्तिक"]},{"kosha":"AMAR","kosha_title":"नामलिङ्गानुशासनम्","kosha_latn":"Amarakośa","ref":"2.6.167","page":null,"kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["उत्तमाङ्गं शिरः शीर्षं मूर्धा ना मस्तकोऽस्त्रियाम् ।"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/AMAR#AMAR.2.6.167","synonyms":["उत्तमाङ्ग","शिरस्","शीर्ष","मस्तक"]},{"kosha":"AMAR","kosha_title":"नामलिङ्गानुशासनम्","kosha_latn":"Amarakośa","ref":"3.3.51","page":null,"kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["शृङ्गं प्राधान्यसान्वोश्च वराङ्गं मूर्धगुह्ययोः ।"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/AMAR#AMAR.3.3.51","head":"वराङ्ग"},{"kosha":"AMAR","kosha_title":"नामलिङ्गानुशासनम्","kosha_latn":"Amarakośa","ref":"3.3.488","page":null,"kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["अमा सह समीपे च कं वारिणि च मूर्धनि ।"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/AMAR#AMAR.3.3.488","head":"कम्"},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"2.3.20","page":"0221","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":true,"verse":["शीर्षं स्यात्करणत्राणं मुण्डं मूर्द्धा कमव्ययम् ।","चिकुरश्चिहुरः केशो मूर्द्धजो वृजिनोऽङ्गजः ॥ २० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.2.3.993","synonyms":["शीर्ष","करणत्राण","मुण्ड","क","चिकुर","चिहुर","केश","मूर्धज","वृजिन","अङ्गज"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.12.78","page":"0190","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["षण्ढे पुंसि मतौ तु योषिति भवेत्पण्डोऽथ पाण्डुः सिते","कुन्तीभर्तरि चास्त्रियां तु गदितः शाके च मस्तुन्यपि ।","एरण्डेऽपि च मण्डनेऽग्रगजले सारे च मण्डोऽथ स","स्त्री धात्र्यां ना तु विधुंतुदे च दनुजे मुण्डोऽस्त्रियां मूर्धनि ॥ ७८ ॥"],"metre":"sardulavikridita","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"sardulavikridita · pāda 2 syl. None स्त्री धात्र्यां ना तु विधुंतुदे च दनुजे मुण्डोऽस्त्रियां मूर्धनि (extra_in_pada)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.12.12","head":"मुण्ड"},{"kosha":"LVVV","kosha_title":"लिङ्गविशेषविधि","kosha_latn":"Liṅgaviśeṣavidhi","ref":"19","page":"0005","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":true,"verse":["स्रगादयः शब्दाः स्त्रियां भवन्ति । तद्यथा । इयं स्रक् माला । इयं स्रुक् यज्ञोपकरणभाण्डम् । इयं स्फिक् कटिप्रदेशः । इयं त्वक् बहिश्चर्म । इयं वाक् वाणी । इयं योषित् बाला । द्यौश्च नौश्च द्युनावौ च स्त्रियां भवतः इयं द्यौः स्वर्गः । इयं नौः जलतरणिः । हिशब्दः पादपूरणे । दीधितिमेकां वर्ज्जयित्वा रश्मिवाचकाः शब्दाः पर्यायाश्च ये ते पुंसि भवन्ति । तद्यथा इमे रश्मयः प्रग्रहाः किरणाः अंशवः पादाः मयूखाः अभीषवः गभस्तयः घृणय इत्येवमादयः । तुशब्दः पादपूरणे ।","मूर्द्ध्नोऽक्षतक्षमज्जश्लेष्मात्माश्मयु[यू]वपूषराजभी रहितम् ।","सर्वं द्व्यच्कं नान्तं नपुंसकं पुंसि वा भवेद्ब्रह्मा ॥ १९ ॥"],"metre":null,"metre_status":"none","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/LVVV#LVVV.0.0.20","synonyms":["स्रज्","स्रुच्","स्फिज्","त्वच्","वाच्","योषित्","दिव्","नौ","दीधिति","रश्मि","प्रग्रह","किरण","अंशु","पाद","मयूख","अभीषु","गभस्ति","घृणि","उक्षन्","तक्षन्","मज्जन्","श्लेष्मन्","आत्मन्","अश्मन्","युवन्","पूषन्","राजन्","ब्रह्मन्"]},{"kosha":"LVVV","kosha_title":"लिङ्गविशेषविधि","kosha_latn":"Liṅgaviśeṣavidhi","ref":"20","page":"0005","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":true,"verse":["मूर्द्धन् उक्षन् तक्षन् मज्जन् श्लेष्मन् आत्मन् अश्मन् युवन् पूषन् इत्येतैः शब्दै रहितं वर्जितं यदन्यत् द्व्यच्कं द्विस्व[श्व]रं च नान्तं प्रातिपदिकं तत्सर्वं नपुंसकं भवति । यथा इदं चर्म वर्म शर्म भस्म सद्म लोम इत्येवमादयः । मूर्द्धादयोऽपि नान्तत्वात् द्व्यच्का अतस्तेषामपि नपुंसकता प्राप्नोति । तदर्थमिति प्रतिषेधः कृतः मूर्द्धोऽक्षतक्षेत्यादि पुंल्लिङ्गाधिकारात्पुंसि भवन्ति । यथा अयं मूर्द्धा शिरः । उक्षा वृषभः । मज्जा सारः । तक्षा वर्द्धकिः । श्लेष्मा धातुविकारः । आत्मा शरीरस्थः । अश्मा नीलः । युवा तरुणः । पूषादित्यः पुंसि वा भवेद्ब्रह्मेति । द्वच्कत्वान्नान्तत्वाच्च ब्रह्मशब्दस्य नपुंसकत्वे प्राप्ते पुंस्त्वं वा विधीयते ब्रह्मशब्दो वा नपुंसकलिङ्गो भवति । इदं ब्रह्मा वेदाध्ययनमीश्वरश्च । अयं ब्रह्मा प्रजापतिः । यद्येवं यत् द्व्यच्कं नान्तं तन्नपुंसकम् । एवं सति राजन् शब्दस्यापि नपुंसकता स्यात् पुंस्यन्तर्भावो द्रष्टव्यः ।","त्रुटिसीमसन्ध्यारात्रयः स्त्रियां धूलिवेणिखार्यश्च ।","पुंसि निशीथो ज्योत्स्नादयाशलाका स्त्रियां नित्यम् ॥ २० ॥"],"metre":null,"metre_status":"none","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/LVVV#LVVV.0.0.21","synonyms":["चर्मन्","वर्मन्","शर्मन्","भस्मन्","सद्मन्","लोमन्","उक्षन्","मज्जन्","तक्षन्","श्लेष्मन्","आत्मन्","अश्मन्","युवन्","पूषन्","ब्रह्मन्","राजन्","त्रुटि","सीमन्","सन्ध्या","रात्रि","धूलि","वेणि","खारि","निशीथ","ज्योत्स्ना","दया","शलाका"]},{"kosha":"NMMD","kosha_title":"नाममाला","kosha_latn":"Nāmamālā (Dhanañjaya)","ref":"104","page":"0052","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["शिरो मूर्धोत्तमाङ्गं कम्प्रारभ्यं प्रेरितेरितम् ।","वाग्वचो वचनं वाणी भारती गीः सरस्वती ॥ १०४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NMMD#NMMD.0.0.104","synonyms":["शिरस्","उत्तमाङ्ग","कम्प्र","आरभ्य","प्रेरित","ईरित","वाच्","वचस्","वचन","वाणी","भारती","गिर्","सरस्वती"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"1.5.2","page":"0007","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["अजयस्तु शरीरेऽपि पुंस्येवैनमभाषत ।","कं नाम्न्यप्सु सुखे मूर्ध्नि गूर्ना यत्ने गुदे स्त्रियाम् ॥ २ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.1.5.2","head":"कम्"},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"2.1.35","page":"0012","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["रोगभेदे पशूनां च लक्षणीयेऽथ मूर्धनि ।","चूडा शिखावलभ्योश्च चूलिस्तु धनुषोऽटनौ ॥ ३५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.2.1.35","head":"चूडा"},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"2.3.65","page":"0038","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["शिरो मूर्ध्नि पुरःसैन्ये सामस्तोत्रान्तरे तथा ।","प्रधानेऽप्यथ शीर्षं स्यान्मूर्ध्नि चागुरुसंज्ञके ॥ ६५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.2.3.65","head":"शिरस्"},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"2.5.1039","page":"0131","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["मौलिस्तु नृस्त्रियोर्मूर्ध्नि चूडामकुटयोरपि ।","तथा संयतकेशेषु यक्षो वैश्रवणे पुमान् ॥ १०३९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.2.5.1039","head":"मौलि"},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"2.5.1365","page":"0159","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["शिखा तु स्त्री शिफाशाखाघृणिज्वालासु मूर्धनि ।","चूडायां केकिचूडायां चूचुकेऽप्यग्रमात्रके ॥ १३६५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.2.5.1365","head":"शिखा"},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"3.3.32","page":"0035","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["ताम्रसारे गवां मूर्ध्नि चमकं तु प्रकीर्तितम् ।","ह्रीबेरेऽपि यजुर्मन्त्राध्यायभेदेऽथ चामरम् ॥ ३२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.3.3.32","head":"गोशीर्ष"},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"4.1604","page":"0187","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["वरा मूर्ध्नि गुह्ये च हस्ते चोचाख्यभेषजे ।","क्ली वराङ्गा चतुर्वर्षसुरभौ स्त्री द्वयोः पुनः ॥ १६०४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. None वरा मूर्ध्नि गुह्ये च (missing_in_pada)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.4.0.1604","head":"वरा"},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"4.232","page":"0129","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["वराङ्गं मस्तकं मूर्धोत्तमाङ्गं शिर इत्यपि ।","करणत्राणशीर्षे च मस्तिकं कं नपुंसके ॥ २३२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.4.0.232","synonyms":["वराङ्ग","मस्तक","उत्तमाङ्ग","शिरस्","शीर्ष","मस्तिक","क"]},{"kosha":"PTVD","kosha_title":"पञ्चतत्त्वप्रकाश","kosha_latn":"Pañcatattvaprakāśa","ref":"1.1.78","page":"0006","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":true,"verse":["मूर्द्धोत्तमाङ्गं मौलिः कं मस्तकं शीर्षकं शिरः ।","शिरोरुहः शिरसिजः कुन्तलश्चिकुरः कजः ॥ ७८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PTVD#PTVD.1.1.77","synonyms":["उत्तमाङ्ग","मौलि","क","मस्तक","शीर्षक","शिरस्","शिरोरुह","शिरसिज","कुन्तल","चिकुर","कज"]},{"kosha":"SNHK","kosha_title":"शारदीयाख्यनाममाला","kosha_latn":"Śāradīyākhyanāmamālā","ref":"2.1.23","page":"0022","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["शीर्षकं मस्तकं मुण्डं मौलिर्मस्तं च मस्तिकम् ।","उत्तमाङ्गं शिरो मूर्धा करणत्राणमेव च ॥ २३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNHK#SNHK.2.1.23","synonyms":["शीर्षक","मस्तक","मुण्ड","मौलि","मस्त","मस्तिक","उत्तमाङ्ग","शिरस्","करणत्राण"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"4.906","page":"0138","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["मस्तकं मस्तिकं मुण्डं मूर्धा मौलिस्तथा शिरः ॥ ९०६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.4.0.623","synonyms":["मस्तक","मस्तिक","मुण्ड","मौलि","शिरस्"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"3.5.320","page":"0103","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["स्याद्वषः शष्कुली चेति द्वितयं कर्णरन्ध्रके ।","पुंसि मूर्धाशिरः शीर्षं मुण्डं मस्तकमस्त्रियाम् ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.3.5.320","synonyms":["वष","शष्कुली","शिरस्","शीर्ष","मुण्ड","मस्तक"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.13.23","page":"0205","kind":"artha","gender":null,"doubtful":true,"verse":["मुण्डो दैत्यप्रभेदे स्याद् राहो ना मुण्डिते त्रिषु ।","मुण्डा मुण्डीरिकौषध्यां मुण्डमन्द्रीतु मूर्द्धनि ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.13.23","head":"मुण्ड"},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"3.1.1088","page":"0134","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["मूर्धाथ कुन्तलं केशो वालः शिरसिजः कचः ।","शिरोरुहोऽथ तंद्वृन्दे कौशिकं कैश्यमित्युमे ॥ १०८८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.3.1.58","synonyms":["कुन्तल","केश","वाल","शिरसिज","कच","शिरोरुह","कौशिक","कैश्य"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"5.1.2251","page":"0273","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["ए दुःखभावने कोपे प्रत्यक्षे सन्निधावपि ।","ॐ स्याद्ब्रह्मण्यनुज्ञायां कं सुखेऽम्भसि मूर्धनि ॥ २२५१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.5.1.3","head":"कम्"},{"kosha":"TSPD","kosha_title":"त्रिकाण्डशेष","kosha_latn":"Trikāṇḍaśeṣa","ref":"3.3.116","page":"0131","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["राहौ दैत्यान्तरे मुण्डो मूर्ध्न्यस्त्री मुण्डिते त्रिषु ।","रण्डा स्याद्विधवौषध्योर्वितण्डा शाकभिद्यपि ॥ ११६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/TSPD#TSPD.3.3.121","head":"मुण्ड"},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"4.4.85","page":"0180","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["घाटाप्यवटुरक्लीब उत्तमांगं पुनः शिरः ।","उष्णीषं शीर्षमक्षत्रं पुंसि मूर्धा च मस्तिकः ॥ ८५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.4.4.85","synonyms":["घाटा","अवटु","उत्तमाङ्ग","शिरस्","उष्णीष","शीर्ष","अक्षत्र","मस्तिक"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"7.3.29","page":"0252","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["लांगूलं वालधौ मेढ्रे वर्जनं त्यागहिंसयोः ।","वरांगं स्त्रीभगे मूर्ध्नि च्छेदे वृद्धौ च वर्धनम् ॥ २९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.7.3.29","head":"वराङ्ग"},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"8.5.2","page":"0277","kind":"artha","gender":null,"doubtful":true,"verse":["पुमानधिपतिर्मूध्न आवर्तेऽधीश्वरे त्रिषु ।","कांचने शारिफलके स्यादष्टापदमस्त्रियाम् ॥ २ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.8.5.2","head":"अधिपति"},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"8.5.36","page":"0280","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["काश्चित्तात्मार्कधीधातृवाता मूर्ध्नि सुखेऽप्सु कम् ॥ ३६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.8.5.39","head":"क"},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"8.7.3","page":"0284","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["ओं स्याद्ब्रह्मण्यनुज्ञायां के सुखेंऽभसि मूर्ध्नि च ।","प्रश्ने क्षेपे विकल्पे किं कु पापेऽल्पार्थकुत्सयोः ॥ ३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.8.7.3","head":"क"}],"truncated":false,"source":"Vidyāsthāna Kośa, https://kosha.sanskrit.site"}