{"stem":"रूक्ष","iast":"rūkṣa","found":true,"koshas":13,"places":[{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"2.184","page":"15","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["परुषं निष्ठुरं रूक्षं विक्रुष्टमथ घोषणा ।","उच्चैर्घुष्टं वर्णनेडा स्तवः स्तोत्रं स्तुतिर्नुतिः ॥ २६९ ॥","श्लाघा प्रशंसार्थवादः सा तु मिथ्या विकत्थनम् ।"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.2.0.184","synonyms":["परुष","निष्ठुर","विक्रुष्ट","घोषणा","उच्चैर्घुष्ट","वर्णना","ईडा","स्तव","स्तोत्र","स्तुति","नुति","श्लाघा","प्रशंसा","अर्थवाद","विकत्थन"]},{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"4.5.1114","page":"44","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["वृक्षोऽगः शिखरी च शाखिफलदावद्रिर्हरिद्रुर्द्रुमो","जीर्णो द्रुर्विटपी कुठः क्षितिरुहः कारस्करो विष्टरः ।","नन्द्यावर्तकरालिकौ तरुवसू पर्णी पुलाक्यंह्रिपः","सालानोकहगच्छपादपनगा रूक्षागमौ पुष्पदः ॥ १११४ ॥"],"metre":"sardulavikridita","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.4.5.5","synonyms":["वृक्ष","अग","शिखरिन्","शाखिन्","फलद","अद्रि","हरिद्रु","द्रुम","जीर्ण","द्रु","विटपिन्","कुठ","क्षितिरुह","कारस्कर","विष्टर","नन्द्यावर्त","करालिक","तरु","वसु","पर्णिन्","पुलाकिन्","अंह्रिप","साल","अनोकह","गच्छ","पादप","नग","आगम","पुष्पद"]},{"kosha":"AMAR","kosha_title":"नामलिङ्गानुशासनम्","kosha_latn":"Amarakośa","ref":"3.3.435","page":null,"kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["प्रत्यक्षेऽधिकृतेऽध्यक्षो रूक्षस्त्वप्रेम्ण्यचिक्कणे ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/AMAR#AMAR.3.3.435","meanings":["अप्रेमन्","अचिक्कण"]},{"kosha":"DKDD","kosha_title":"धरणिकोश","kosha_latn":"Dharaṇikośa","ref":"33.2.2","page":"0232","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["मोक्षौ मोचननिर्वाणौ मोक्षो घण्टाख्यपाटलिः ।","रूक्षो वृक्षप्रभेदः स्याद्रूक्षोऽप्रेमण्यचिक्कणे ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/DKDD#DKDD.33.2.2","meanings":["वृक्षप्रभेद","अप्रेमन्","अचिक्कण"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"1.11.14","page":"0250","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["महीपर्यायरुहजपर्यायस्तरुरागमः ।","कराली पुष्पफलद ऊर्णो रूक्षः पुलाक्यपि ॥ १४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.1.11.14","synonyms":["तरु","आगम","करालिन्","पुष्पफलद","ऊर्ण","पुलाकिन्"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"1.11.206","page":"0271","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["धन्वनो रक्तकुसुमो धनुर्वृक्षो महानलः ।","रुजापहः पिच्छलको रूक्षः स्वादुफलोऽप्यथ ॥ २०६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.1.11.206","synonyms":["धन्वन","रक्तकुसुम","धनुर्वृक्ष","महानल","रुजापह","पिच्छलक","स्वादुफल"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"3.2.75","page":"0447","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["अत्यर्थमधुरं सान्त्वं संगतं हृदयंगमम् ।","परुषं निष्ठुरं रूक्षं विक्रुष्टं क्लिष्टमस्फुटम् ॥ ७५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.3.2.75","synonyms":["सान्त्व","संगत","हृदयंगम","परुष","निष्ठुर","विक्रुष्ट","क्लिष्ट","अस्फुट"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"3.2.81","page":"0447","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["परुषं निष्ठुरं रूक्षं विक्रुष्टं चाप्यथ स्तुतिः ।","वर्णनेडा प्रशंसा स्यान्नुतिः श्लाघा स्तवो नवः ॥ ८१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.3.2.81","synonyms":["परुष","निष्ठुर","विक्रुष्ट","स्तुति","वर्णना","इडा","प्रशंसा","नुति","श्लाघा","स्तव","नव"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"1.5.52","page":"0071","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["विक्रुष्टं किल निष्ठुरं च परुषं रूक्षं तथाश्लीलकं","ग्राम्यं ग्रस्तमिदं विलुप्तपदकं म्लिष्टं पुनश्चास्फुटम् ।","क्षिप्रोक्तं तु निरस्तमाहतमिदं मिथ्यार्थकं स्यादथा-","वध्य(द्यं?)व्यर्थ[46a]मबद्धकं तु विफलं चोच्चावचं तद्भवेत् ॥ ५२ ॥"],"metre":"sardulavikridita","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.1.5.154","synonyms":["विक्रुष्ट","निष्ठुर","परुष","अश्लीलक","ग्राम्य","ग्रस्त","म्लिष्ट","निरस्त","आहत","अवद्य","व्यर्थ","अबद्धक","उच्चावच"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.30.54","page":"0374","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["वस्त्रे च भित्तावथ वीक्षमीक्ष्ये-","द्भुतेऽथ मोक्षो नरि मुष्ककद्रौ ।","निःश्रेयसे मोचनवाचकोऽथ","रूक्षस्तु वृक्षे त्रिषु हार्दही[85b]ने ॥ ५४ ॥"],"metre":"upajati","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.30.56","meanings":["वृक्ष","हार्दहीन"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.30.55","page":"0374","kind":"head","gender":null,"doubtful":true,"verse":["अचिक्कणेऽथो भृतियाच्ञयोः स्या-","द्भिक्षा तथा भिक्षितसेवयोश्च ।","प्रेक्षा वितर्के धियि संप्रदिष्टा","प्लीक्षा( ? )तु रक्षा किल रक्षणेऽपि ।","कुक्षिर्द्वयोः स्याज्जठराह्वये च","गौडादयस्तूदरमात्र आहुः ॥ ५५ ॥"],"metre":"upajati","metre_status":"mixed","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.30.57","meanings":["अचिक्कण"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.30.47","page":"0374","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["स्यात्सूक्ष्मकाले परुषं तु रूक्षे","चित्रेऽन्यवन्निष्ठुरभाषके च ।","स्यात्पूरुषाभः पुरुषो नरे च","क्षेत्रज्ञपुंनागकवृक्षयोश्च ॥ ४७ ॥"],"metre":"indravajra","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.30.60","head":"परुष"},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"2.5.12","page":"0043","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["त्वचो लवङ्गे पर्णस्य पक्षे क्ली किंशुके नरः ।","रूक्षस्याञ्जनभेदे क्ली पुल्लिँङ्गो नागकेसरे ॥ १२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.2.5.12","meanings":["अञ्जनभेद","नागकेसर"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"2.5.1119","page":"0138","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["त्रि तु प्रशस्तरूपेऽपि रूपणीयेऽथ रूक्षवाक् ।","निश्शरे दधनि क्लीबमप्रेम्णि त्वप्यचिक्कणे ॥ १११९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.2.5.1119","meanings":["निश्शरदधि","अप्रेमन्","अचिक्कण"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"2.5.1120","page":"0138","kind":"head","gender":null,"doubtful":true,"verse":["त्रिषु वृक्षे तु ना रूढः पुनः पुंसि यवे त्रि तु ।","कृतप्ररोहणे शब्देऽवयवार्थबहिष्कृते ॥ ११२० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.2.5.1120","meanings":["वृक्ष"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"2.185","page":"0027","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["हृद्यं श्रव्यं मनोहारि सुस्पष्टं प्रकटोक्तिकम् ।","अनृतं वितथालीके परुषे रूक्षनिष्ठुरे ॥ १८५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.2.0.185","synonyms":["हृद्य","श्रव्य","मनोहारिन्","सुस्पष्ट","प्रकटोक्तिक","अनृत","वितथ","अलीक","परुष","निष्ठुर"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"3.25","page":"0054","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["रूक्षागमौ पुलाकी च फलदो गच्छ इत्यपि ।","करालिकः क्षितिरुहो नन्द्यावर्तोपि कुत्रचित् ॥ २५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.3.0.25","synonyms":["अगम","पुलाकिन्","फलद","गच्छ","करालिक","क्षितिरुह","नन्द्यावर्त"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"5.19.308","page":"0201","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["परुषं कर्कशे रूक्षे पुद्गलः कायवित्तयोः ।","प्रधानं प्रकृतौ पूज्ये महामात्रात्मनोरपि ॥ ३०८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.5.19.26","head":"परुष"},{"kosha":"PTVD","kosha_title":"पञ्चतत्त्वप्रकाश","kosha_latn":"Pañcatattvaprakāśa","ref":"1.4.216","page":"0015","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["कटुकं मरिचं रूक्षं पिप्पली श्यामला कणा ।","आमली धात्रिका धात्री सेंविका नखवीजिका ॥ २१६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PTVD#PTVD.1.4.69","synonyms":["कटुक","मरिच","पिप्पली","श्यामला","कणा","आमली","धात्रिका","धात्री","सेंविका","नखवीजिका"]},{"kosha":"SNHK","kosha_title":"शारदीयाख्यनाममाला","kosha_latn":"Śāradīyākhyanāmamālā","ref":"3.5.94","page":"0043","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["बृहद्विशालं विस्तीर्णं महच्च विपुलं पृथु ।","कठोरः कठिनो रूक्षो निष्ठुरः कर्कशः खरः ॥ ९४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNHK#SNHK.3.5.25","synonyms":["बृहत्","विशाल","विस्तीर्ण","महत्","विपुल","पृथु","कठोर","कठिन","निष्ठुर","कर्कश","खर"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"5.5.1952","page":"0321","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["वृक्षो रूक्षो द्रुमोऽद्रिश्च हरिद्रुर्द्रुर्महीरहः ॥ १९५२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.5.5.9","synonyms":["वृक्ष","द्रुम","अद्रि","हरिद्रु","द्रु","महीरुह"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.31.13","page":"0292","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["रूक्षमप्रेम्णि कठिने रक्षा जतुनि रक्षणे ।","लक्षं व्याजे शरव्ये च लक्षसंख्यान्तरेऽपि च ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.31.13","meanings":["अप्रेमन्","कठिन"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.31.21","page":"0293","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["नहुषो नागभेदे स्यात्सूर्यवंशनृपान्तरे ।","निकषः शानफलके स्त्रियां राक्षसमातरि ॥","निमेषनिमिषौ कालप्रभेदेऽक्षिनिमीलने ।","परुषं कर्बुरे रूक्षे तथा निष्ठुरभाषणे ॥","प्रदोषः पुंसि दोषे स्यात्तथा च समयान्तरे ।","प्रत्यूषः स्याद्दिनमुखे चण्डांशुवसुभेदयोः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.31.21","head":"परुष"},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"2.8.964","page":"0121","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["सर्वस्वभूतः पञ्चेषोः शृङ्गारः शुचिरुज्वलः ।","स्निग्धं निष्पन्दमन्दस्तिमितविहसितन्यञ्चिताकुञ्चितानि","स्मेरानन्दिप्रसन्नस्थिरमसृणमहीत्यश्रुविष्फारितानि ।","प्रेङ्खोलोल्लासिलोलप्रणयिविलुलितप्रेमगर्भत्रिभङ्गि-","व्यासङ्गिस्फीतकान्तीन्यलसमदनकह्लादिरूक्षाञ्चितानि ॥ ९६४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"mixed","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.2.8.29","synonyms":["शृङ्गार","शुचि","उज्वल","स्निग्ध","निष्पन्द","मन्द","स्तिमित","विहसित","न्यञ्चित","आकुञ्चित","स्मेर","आनन्दिन्","प्रसन्न","स्थिर","मसृण","महीति","अश्रु","विष्फारित","प्रेङ्खोल","उल्लासिन्","लोल","प्रणयिन्","विलुलित","प्रेमगर्भ","त्रिभङ्गिन्","व्यासङ्गिन्","स्फीतकान्ति","अलस","मदन","कह्लादिन्","अञ्चित"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"3.2.34","page":"0043","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["स्त्री कुटिर्ना पारशवो गिरिसारोऽश्मसारकः ।","अथ कालायसं तीक्ष्णं सुलोह रूक्षमासुरम् ॥ ३४ ॥"],"metre":null,"metre_status":"none","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 5 पा (sub) pāda 4 syl. 3 ह (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.3.2.34","synonyms":["कुटि","पारशव","गिरिसार","अश्मसारक","कालायस","तीक्ष्ण","सुलोह","आसुर"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"3.3.5","page":"0045","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["अनोकहो नगो भूरुट् तरुः शाखी कुठः कुजः ।","वसुः करालिकोऽगच्छो जर्णो रूक्षः पुलाक्यपि ॥ ५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.3.3.5","synonyms":["अनोकह","नग","भूरुह्","तरु","शाखिन्","कुठ","कुज","वसु","करालिक","अगच्छ","जर्ण","पुलाकिन्"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"3.8.142","page":"0134","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["छिन्नं दधि बुसं रूक्षं खलं सेव्यं च निश्शरे ।","बहुसूदनमप्यस्मिन्द्रप्सं स्यादघनं दधि ॥ १४२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.3.8.142","synonyms":["छिन्न","बुस","खल","सेव्य","बहुसूदन","द्रप्स"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"5.3.3","page":"0196","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["सत्यं तथ्यमृतं सम्यक् समीचीनं तथार्थवाक् ।","कर्कशे परुषो रूक्षो मठरः खोरणः खरः ॥ ३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.5.3.3","synonyms":["सत्य","तथ्य","ऋत","सम्यक्","समीचीन","अर्थवाच्","परुष","मठर","खोरण","खर"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"5.3.56","page":"0200","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["उद्दंशे देहलिर्गोविण्मूत्रयोर्मुकमुर्मुरौ ।","शुक्ले मांसिर्मदे रूक्षो मूत्रिते त्वन्धमेहलः ॥ ५६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.5.3.56","synonyms":["देहलि","मुक","मुर्मुर","मांसि","अन्धमेहल"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"5.4.44","page":"0204","kind":"syn","gender":"वि","doubtful":false,"verse":["जागरूको जागरिता श्लक्ष्णवाक् तु प्रियंवदः ।","शक्लो मधुरवाक् चाथ रूक्षो लूक्षो विपर्यये ॥ ४४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 5 जा (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.5.4.44","synonyms":["जागरूक","जागरितृ","श्लक्ष्णवाच्","प्रियंवद","शक्ल","मधुरवाच्","लूक्ष"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"6.4.13","page":"0229","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["याप्यं गर्ह्ये यापनीये पृथक्संयुक्तयोर्युतम् ।","न्याय्यसंयुक्तयोर्युक्तं रूक्षो निष्प्रेम्ण्यचिक्कणे ॥ १३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.6.4.13","meanings":["निष्प्रेमन्","अचिक्कण"]}],"truncated":false,"source":"Vidyāsthāna Kośa, https://kosha.sanskrit.site"}