{"stem":"वचन","iast":"vacana","found":true,"koshas":19,"places":[{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"2.241","page":"14","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["वाग्ब्राह्मी भारती गौर्गीर्वाणी भाषा सरस्वती ।","श्रुतदेवी वचनं तु व्याहारो भाषितं वचः ॥ २४१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 6 च (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.2.0.147","synonyms":["वाच्","ब्राह्मी","भारती","गो","गीर्वाणी","भाषा","सरस्वती","श्रुतदेवि","व्याहार","भाषित","वचस्"]},{"kosha":"AMAR","kosha_title":"नामलिङ्गानुशासनम्","kosha_latn":"Amarakośa","ref":"1.6.1","page":null,"kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["व्याहार उक्तिर्लपितं भाषितं वचनं वचः ॥ १ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/AMAR#AMAR.1.6.2","synonyms":["व्याहार","उक्ति","लपित","भाषित","वचस्"]},{"kosha":"BPNT","kosha_title":"बालप्रबोधिका","kosha_latn":"Bālaprabodhikā","ref":"4.73","page":"0072","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["आक्षेपे निष्ठुरा तु स्याद्वाक्यं तु वचनं वचः ।","आम्रेडितं द्विस्त्रिरुक्तं गुणितं घोषितं रुतम् ॥ ७३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/BPNT#BPNT.4.0.15","synonyms":["निष्ठुरा","वाक्य","वचस्","आम्रेडित","गुणित","घोषित","रुत"]},{"kosha":"DKDD","kosha_title":"धरणिकोश","kosha_latn":"Dharaṇikośa","ref":"31.1.2","page":"0219","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["प्रसूर्मातरि चाश्वायां त्रासो भीमणिदोषयोः ।","शंसा तु वचनं वाञ्छा हिंसा चौर्यादिकं वधः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/DKDD#DKDD.31.1.2","head":"शंसा"},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"3.2.31","page":"0442","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["देवादीनां मनुष्याणां वर्णव्यापारकारिका ।","व्याहार उक्तिर्लपितं भाषितं वचनं वचः ॥ ३१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.3.2.31","synonyms":["व्याहार","उक्ति","लपित","भाषित","वचस्"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"3.2.41","page":"0443","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["व्याहार उक्तिर्लपितं भाषितं वचनं वचः ।","अपभ्रंशोऽपशब्दः स्यान्म्लेच्छभाषा तु भाषितम् ॥ ४१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.3.2.41","synonyms":["व्याहार","उक्ति","लपित","भाषित","वचस्","अपभ्रंश","अपशब्द"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"1.5.56","page":"0059","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["वाचोयुक्तिः स्त्रियां सम्यग्गिरां गुम्फनमीरितम् ।","व्याहारो लपितं वचोऽपि वचनं स्यादीरितं भाषितं","स्त्री तूक्तिर्गदिताथ साऽऽगम * * सिद्धान्तराद्धान्तकौ ।","शब्दस्तु श्रुतिशास्त्रसाधुरितरो म्लेच्छोऽपशब्दो भवेत्","सोऽपभ्रंश उदीर्यतेऽयमभिधावृत्त्यार्थसूर्वाचकः ॥ ५६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"mixed","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.1.5.52","synonyms":["वाचोयुक्ति","व्याहार","लपित","वचस्","ईरित","भाषित","उक्ति","गदित","आगम","सिद्धान्त","राद्धान्त","शब्द","म्लेच्च्ह","अपशब्द","अपभ्रंश","वाचक"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.5.9","page":"0172","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["चोचेऽथ नीचनिम्न-","कार्त्स्नेषु न्यग्विशेष्यनिघ्नः स्यात् ।","भारत्यां भाषायां","वचने प्रोक्ता स्त्रियां वाक् च ॥ ९ ॥"],"metre":null,"metre_status":"none","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.5.7","head":"वाच्"},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.18.16","page":"0233","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["नृपते रक्षिणि चि[4a]ह्ने भवति तथा वीरमर्दले तद्वत् ।","स्यादितिकथा विनष्टे धर्मे वचने तथार्योने ॥ १६ ॥"],"metre":"arya","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.18.28","head":"इतिकथा"},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.30.48","page":"0374","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["स्यात्पौरुषं च त्रिषु पूरुषस्य","भावे क्रियायां वचने च धाम्नि ।","ऊर्ध्वं तथा विस्तृतबाहुपाणे-","र्नरस्य मानेऽपि वदन्ति तद्वत् ॥ ४८ ॥"],"metre":"upajati","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.30.61","head":"पौरुष"},{"kosha":"NMMD","kosha_title":"नाममाला","kosha_latn":"Nāmamālā (Dhanañjaya)","ref":"104","page":"0052","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["शिरो मूर्धोत्तमाङ्गं कम्प्रारभ्यं प्रेरितेरितम् ।","वाग्वचो वचनं वाणी भारती गीः सरस्वती ॥ १०४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NMMD#NMMD.0.0.104","synonyms":["शिरस्","मूर्धन्","उत्तमाङ्ग","कम्प्र","आरभ्य","प्रेरित","ईरित","वाच्","वचस्","वाणी","भारती","गिर्","सरस्वती"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"3.2.190","page":"0027","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["आरग्वधद्रुमे कालयोगभेदे च भाषितः ।","वाग्योनिर्वचने कल्पे व्याघ्रपात् तु विकङ्कते ॥ १९० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.3.2.190","head":"वाग्योनि"},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"3.3.11","page":"0033","kind":"artha","gender":null,"doubtful":true,"verse":["आख्यानं स्यात् कथायां च स्यादाराग्रं त्विषोर्भवेत् ।","अग्रे तथाग्र आरायां इन्द्रियं धनरेतसोः ॥ ११ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.3.3.11","head":"आख्यान"},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"3.3.65","page":"0038","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["मित्रे भक्ततृणे चाथ तारुण्ये यौवनं तथा ।","युवतीनां समूहे च वचनं तूक्तिवाक्ययोः ॥ ६५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.3.3.65","meanings":["उक्ति","वाक्य"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"4.1290","page":"0160","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["वचने नबुपालम्भवाचि तु स्त्री हि भाषणी ।","भालाङ्कस्तु शिवे शाकभेदेऽपि करपत्रके ॥ १२९० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.4.0.1290","head":"भाषण"},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"6.23","page":"0027","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["कृताभिषेके तु त्रि स्यादभिधानं तु पुन्नपोः ।","नाम्नि क्लीबं तु वचने बन्धने च स्त्रियां पुनः ॥ २३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.6.0.289","head":"अभिधान"},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"2.27","page":"0009","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["सरस्वती श्रुतदेवी ब्राह्मी गौर्गीश्च भारती ।","भाषा वाणी तु वाग्वाक्यं व्याहारवचने वचः ॥ २७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 6 त (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.2.0.27","synonyms":["सरस्वती","श्रुतदेवी","ब्राह्मी","गो","गिर्","भारती","भाषा","वाणी","वाच्","वाक्य","व्याहार","वचस्"]},{"kosha":"PSRD","kosha_title":"पर्यायशब्दरत्न","kosha_latn":"Paryāyaśabdaratna","ref":"1.17","page":"0003","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["वचनं जल्पितं नन्द्यं गदितं ब्रह्ममर्चितम् ।","अस्थिरं लपितं शान्तमाहारो व्यवहारकः ॥ १७ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PSRD#PSRD.1.0.17","synonyms":["जल्पित","नन्द्य","गदित","ब्रह्मन्","अर्चित","अस्थिर","लपित","शान्त","आहार","व्यवहारक"]},{"kosha":"PTVD","kosha_title":"पञ्चतत्त्वप्रकाश","kosha_latn":"Pañcatattvaprakāśa","ref":"6.2.361","page":"0025","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["सुप्तिङन्तं पदं वाक्यं वचनं भाषितं वचः ।","प्रणवादिः श्रुतिर्वेद आम्नायः कण्डिका तनुः ॥ ३६१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PTVD#PTVD.6.2.7","synonyms":["पद","वाक्य","भाषित","वचस्","श्रुति","वेद","आम्नाय","कण्डिका"]},{"kosha":"SNHK","kosha_title":"शारदीयाख्यनाममाला","kosha_latn":"Śāradīyākhyanāmamālā","ref":"2.2.102","page":"0029","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["व्याहारो भाषितं चोक्तिर्वाग्वाक्यं वचनं स्मृतम् ।","प्रश्नः पृच्छानुयोगश्च प्रतिवाक्यं तदुत्तरम् ॥ १०२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNHK#SNHK.2.2.35","synonyms":["व्याहार","भाषित","उक्ति","वाच्","वाक्य","प्रश्न","पृच्छा","अनुयोग","प्रतिवाक्य","उत्तर"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"3.342","page":"0045","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["देवी सरस्वती ब्राह्मी श्रुतदेवी च भारती ।","वाग्गीर्वाणी तथा गौश्च भाषा च वचनं तु वै ॥ ३४२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.3.0.303","synonyms":["सरस्वती","ब्राह्मी","श्रुतदेवी","भारती","वाच्","गिर्","वाणी","गो","भाषा"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"2.1.348","page":"0025","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["वाक् वाचा वचसामीशा वाग्देवी वर्णमातृका ।","वचनं भाषितञ्चोक्तिर्व्याहारो लपितं वचः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.2.1.348","synonyms":["वाच्","वाचा","वचसामीशा","वाग्देवी","वर्णमातृका","भाषित","उक्ति","व्याहार","लपित","वचस्"]},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.16.14","page":"0215","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["जातीफले च मालत्यां छन्दस्यश्मन्तिकासु च ।","ज्ञातिस्ताते सगोत्रे च पुमानप्रसवेऽपि च ॥","ततं वाद्यव्याप्तयोर्ना मारुते विस्तृते त्रिषु ।","तातः पितरि पूज्ये स्यादनुकम्प्ये च पुंस्ययम् ॥","तिक्तः सुगन्धरसयोः पर्पटे तु नपुंसकम् ।","तिक्ता च कटुरोहिण्यां वचनादौ तु वाच्यवत् ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.16.14","head":"तिक्ता"},{"kosha":"SRMS","kosha_title":"शब्दरत्नावली","kosha_latn":"Śabdaratnāvalī","ref":"7.16.123","page":"0221","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["स्याद्भास्वान् भास्करे सूर्ये भारतं ग्रन्थवर्षयोः ।","भारती वचने वाण्यां पक्षिवृत्तिप्रभेदयोः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRMS#SRMS.7.16.123","head":"भारती"},{"kosha":"SRSG","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"2.101","page":"0185","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["व्याहारो वचो वचनं, कारके कर्म-कार्मणे ।","ज्ञाता धर्मकथायां स्यात् तकारो दीर्घसंयुतः ॥ १०१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 4 व (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRSG#SRSG.2.0.101","synonyms":["व्याहार","वचस्","कर्मन्","कार्मण","ज्ञाता"]},{"kosha":"SRVB","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"2.7.903","page":"0113","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["उक्तिस्तु व्याहृतिर्वाक्यं भाषितं वचनं वचः ।","निगादनिगदालापव्याहाराश्चोत्तरे त्रिषु ॥ ९०३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVB#SRVB.2.7.1","synonyms":["उक्ति","व्याहृति","वाक्य","भाषित","वचस्","निगाद","निगद","आलाप","व्याहार"]},{"kosha":"SRVC","kosha_title":"शब्दार्णव","kosha_latn":"Śabdārṇava","ref":"50","page":"0534","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["ब्रह्माणी वचनं वाचा जल्पितं गदितं गिरा ॥ ५० ॥"],"metre":null,"metre_status":null,"flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVC#SRVC.0.0.54","synonyms":["ब्रह्माणी","वाचा","जल्पित","गदित","गिरा"]},{"kosha":"SRVC","kosha_title":"शब्दार्णव","kosha_latn":"Śabdārṇava","ref":"51","page":"0534","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["उक्तिराभाषणं वाक्यमादेशो वचनं वचः ॥ ५१ ॥"],"metre":null,"metre_status":null,"flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRVC#SRVC.0.0.55","synonyms":["उक्ति","आभाषण","वाक्य","आदेश","वचस्"]},{"kosha":"TNTR","kosha_title":"तन्त्राभिधान","kosha_latn":"Tantrābhidhāna","ref":"6.43","page":"0044","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["यमो वरुण-वागीशौ स्वशनो यामुनेयकः ।","मृगेन्द्रो वायुसंज्ञश्च वचनं या-र्णकः स्मृतः ॥ ४३ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/TNTR#TNTR.6.0.43","head":"य"},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"2.4.21","page":"0032","kind":"syn","gender":"क्ली","doubtful":false,"verse":["निष्ठुरा परुषा क्षेपे त्रिषु स्युस्तुमुलादयः ।","अस्त्रियौ वर्णमर्णं च वाक्यं तु वचनं वचः ॥ २१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.2.4.21","synonyms":["निष्ठुरा","परुषा","वर्ण","अर्ण","वाक्य","वचस्"]}],"truncated":false,"source":"Vidyāsthāna Kośa, https://kosha.sanskrit.site"}