{"stem":"व्यायाम","iast":"vyāyāma","found":true,"koshas":10,"places":[{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"2.249","page":"17","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["दैन्यं कार्पण्यं श्रमस्तु क्लमः क्लेशः परिश्रमः ॥ ३१९ ॥","प्रयासायासव्यायामा उन्मादश्चित्तविप्लवः ।"],"metre":null,"metre_status":"none","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 5 स (sub) pāda 3 syl. 5 चि (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.2.0.249","synonyms":["दैन्य","कार्पण्य","श्रम","क्लम","क्लेश","परिश्रम","प्रयास","आयास","उन्माद","चित्तविप्लव"]},{"kosha":"ABCH","kosha_title":"अभिधानचिन्तामणि","kosha_latn":"Abhidhānacintāmaṇi","ref":"3.335","page":"26","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["व्यामव्यायामन्यग्रोधास्तिर्यग्बाहू प्रसारितौ ।"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 5 म (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/ABCH#ABCH.3.0.335","synonyms":["व्याम","न्यग्रोध"]},{"kosha":"DKDD","kosha_title":"धरणिकोश","kosha_latn":"Dharaṇikośa","ref":"24.2.19","page":"0144","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["पञ्चमो रागभेदे स्यात्पञ्चानां पूरणोऽपि यः ।","व्यायामः पौरुषे माने व्यायामश्च परिश्रमः ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/DKDD#DKDD.24.2.19","meanings":["पौरुष","मान","परिश्रम"]},{"kosha":"KDKS","kosha_title":"कल्पद्रुकोशः","kosha_latn":"Kalpadrukośa","ref":"1.10.61","page":"0241","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["व्यायामोऽपि वियामश्च वियमो यमकः पुनः ।","हिंसाकर्माभिचारः स्याज्जागर्या जागरा समे ॥ ६१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KDKS#KDKS.1.10.61","synonyms":["वियाम","वियम","यमक","हिंसाकर्मन्","अभिचार","जागर्या","जागरा"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"1.6.149","page":"0091","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["श्रमः परिश्रमः क्लेशः खेद आदीनवास्रवौ ।","व्यायामश्च प्रयासः स्यादायासः स्त्यानमन्तिमे ॥ १४९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.1.6.159","synonyms":["श्रम","परिश्रम","क्लेश","खेद","आदीनव","आस्रव","प्रयास","आयास","स्त्यान"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"2.3.200","page":"0219","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["न्यग्रोधकश्च व्यायामस्त्रिषु मानार्थका अमी ।","कण्ठो गलो निगरणः क्रोडाग्रो धमनी धरः ।","नालोऽथ तदधोवर्ती मणिः काकलको मतः ॥ २०० ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.2.3.975","synonyms":["न्यग्रोधक","कण्ठ","गल","निगरण","क्रोडाग्र","धमनी","धर","नाल","मणि","काकलक"]},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"3.5.84","page":"0073","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["प्रभूतभावे संभूयस्यति तद्वत्समीरितम् ।","वितानयत्याञ्छति स्यादायामे वितनोत्यपि ॥","व्यायामे स्याद्व्याप्रियते गहने निलति स्मृतम् ।","अल्पीभावे लिश्यते स्यात्तथा चुण्टति लिट्यति ॥ ८४ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.3.5.374","head":"व्याप्रियते"},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.15.3","page":"0193","kind":"artha","gender":null,"doubtful":false,"verse":["धान्यांशेऽतितनौ कणो नरि युगे त्वेष स्फुलिङ्गे लवे","कृष्णाजीरकयोश्च नक्तजकृमौ च स्त्री रणस्तु क्वणे ।","कोणेऽस्त्री तु स संगरे नरि पुनः सत्वादिसंध्यादिक-","श्वेताद्येषु वृकोदरे पचिकरे रत्यां च विद्यादिंषु ।","व्यायामेन्द्रियदानपोपरगते(?)धर्मे च ना स्याद्गुणो-","ऽथ व्यापारमुहूर्तपर्वसु महे सूक्ष्मेऽपि काले क्षणः ।","ना द्यूतव्यवहारवित्तभृतिषु स्याच्छ्वेंतकानां मितौ","मूल्ये चामिषशाककेऽपि च पणः कार्षापणेऽपीरितः ।","संख्यासैन्यविशेषयोः पशुपतेर्भृत्येषु संघे गणो","घ्राते घ्राण[278b]मुदीरितं च परवत्तन्नासिकायां द्विमुक् ।","काणो ना करटे तथैकनयने त्रय्यां स्त्रियां त्वौषधौ","बाणो ना दनुजे स्त्रियां कुसुमभित्काण्डाङ्गकाण्डेषु च ॥ ३ ॥"],"metre":"sardulavikridita","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.15.2","head":"गुण"},{"kosha":"KKTV","kosha_title":"कोषकल्पतरु","kosha_latn":"Koṣakalpataru","ref":"6.25.91","page":"0285","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["एलायां करके च दाडिम इति त्रय्यामथो भेषजे","गोधूमो नरि नागरङ्ग उदितो व्रीहेर्विभेदेऽपि च ।","व्याया[34a]मो नरि पौरुषे श्रमविधौ स्याद्दुर्गसंचारके","सर्पे पाशिनि कुक्कुरे नरि विलोमः स्यात्प्रतीपेऽन्यवत् ॥ ९१ ॥"],"metre":"sardulavikridita","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/KKTV#KKTV.6.25.39","meanings":["पौरुष","श्रमविधि","दुर्गसंचारक"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"3.2.188","page":"0027","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["अमोघ उत्पत्तिक्षेत्रेऽप्युक्तो वावीर इत्यथ ।","व्यायामः पौरुषे व्यामे स्पर्धायां दुर्गसञ्चरे ॥ १८८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.3.2.188","meanings":["पौरुष","व्याम","स्पर्धा","दुर्गसञ्चर"]},{"kosha":"NSKS","kosha_title":"नानार्थार्णवसंक्षेप","kosha_latn":"Nānārthārṇavasaṃkṣepa","ref":"3.2.189","page":"0027","kind":"head","gender":null,"doubtful":true,"verse":["आकर्षणे च वस्त्रादेः स्याद्दीर्घीकरणेऽपि च ।","आयासेऽप्यथ विज्ञेयो व्याघातो व्याहतावपि ॥ १८९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/NSKS#NSKS.3.2.189","meanings":["वस्त्राद्याकर्षण","दीर्घीकरण","आयास"]},{"kosha":"PRMM","kosha_title":"परमानन्दीयनाममाला","kosha_latn":"Paramānandīyanāmamālā","ref":"2.219","page":"0031","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["अहंकारः स्मयो मानो मरदोऽपि विभाव्यते ।","परिश्रमः श्रमः क्लेशः क्लमो व्यायाम इत्यपि ॥ २१९ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/PRMM#PRMM.2.0.219","synonyms":["अहंकार","स्मय","मान","मरद","परिश्रम","श्रम","क्लेश","क्लम"]},{"kosha":"SNHK","kosha_title":"शारदीयाख्यनाममाला","kosha_latn":"Śāradīyākhyanāmamālā","ref":"2.2.98","page":"0029","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["प्रयासायासव्यायामा ग्लानिः खेदः क्लमः श्रमः ।","व्यर्थं वृथा मुधा मोघं निःफलं च निरर्थकम् ॥ ९८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[{"rule":"metre","found":"anustubh · pāda 1 syl. 5 स (sub)"}],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNHK#SNHK.2.2.31","synonyms":["प्रयास","आयास","ग्लानि","खेद","क्लम","श्रम","व्यर्थ","वृथा","मुधा","मोघ","निःफल","निरर्थक"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"3.471","page":"0058","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["अथाऽऽयासः प्रयासश्च व्यायामश्च परिश्रमः ।","क्लमः क्लेशः श्रमोऽपिस्यादुन्मादश्चित्तविप्लवः ॥ ४७१ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.3.0.434","synonyms":["आयास","प्रयास","परिश्रम","क्लम","क्लेश","श्रम","उन्माद"]},{"kosha":"SNVS","kosha_title":"सुशीलनाममाला","kosha_latn":"Suśīlanāmamālā","ref":"4.965","page":"0147","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["बाहुचापो वियामश्च व्यायामो व्यामकः पुनः ।","ऊर्ध्वीकृतभुजाहस्त-नरमानं तु पौरुषम् ॥ ९६५ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SNVS#SNVS.4.0.700","synonyms":["बाहुचाप","वियाम","व्यामक","पौरुष"]},{"kosha":"SRSG","kosha_title":"शब्दरत्नाकर","kosha_latn":"Śabdaratnākara","ref":"3.176","page":"0202","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["चुलुको, निष्कनिष्ठे स्याद् हस्त आर्तिररत्नयुक् ।","तिर्यक्प्रसारितबाह्वोर्व्यायामो व्याम-व्यामनी ॥ १७६ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/SRSG#SRSG.3.0.176","synonyms":["चुलुक","आर्ति","अरत्नि","व्याम","व्यामन्"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"4.4.82","page":"0179","kind":"syn","gender":"पुं","doubtful":false,"verse":["दघ्नद्वयसमात्रास्तु जान्वादेस्तत्तदुन्मिते ।","व्यायामो न्यग्रोधो व्यामश्च भुजौ प्रसारितौ तिर्यक् ॥ ८२ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"partial","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.4.4.82","synonyms":["दघ्न","द्वयस","मात्र","न्यग्रोध","व्याम"]},{"kosha":"VJYP","kosha_title":"वैजयन्ती","kosha_latn":"Vaijayantī","ref":"7.1.68","page":"0244","kind":"head","gender":null,"doubtful":false,"verse":["स्पर्धायां पौरुषे व्यामे व्यायामोऽथ परिक्रमे ।","विहारः सौगतावासे क्रीडायाञ्चाथ विग्रहः ॥ ६८ ॥"],"metre":"anustubh","metre_status":"full","flags":[],"url":"https://kosha.sanskrit.site/k/VJYP#VJYP.7.1.68","meanings":["स्पर्धा","पौरुष","व्याम"]}],"truncated":false,"source":"Vidyāsthāna Kośa, https://kosha.sanskrit.site"}