अवति

avatiक्रिया · verb

In 2 kośas: 4 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ धातुवर्गः Koṣakalpataru 3.5.26 · p. 37

खेटयति खेडयति ग्रसते ग्लसते च खोटयति ।चरति चषतेऽपि चषति गलति तथाभ्यवहरत्यपि ।उपाद्भुजिश्चोपभोगेऽथाङः पूर्णत्व-यत्नयोः ।समो साभे नुतोमत्यां(?)न तु तङ्मान्स रक्षणे ॥आङश्चमिरुपस्पर्शे चाभ्यधिभ्यां चरिः क्षये ।अनोः सहायकेऽथोपादुपादाराधनार्थकः ॥रोगस्य च चिकित्सायां शब्दवृत्तेर्विशेषणे ।आङः कृतौ परेः सेवे वाच्युदः समुदः परः ॥सहचारिण्यपावृत्तौ भूयः प्रत्याङ उत्तरः ।अतेरुल्लङ्घनानीत्योः प्रात्प्रसिद्धावभेः पुनः ॥अन्यथात्वेऽथोत्परोऽसौ कर्मवानात्मनेपदी ।तथा तृतीयया युक्तः[183b]संपरश्च प्रकीर्तितः ॥चलनप्राशनार्थेभ्यः स्यात्परस्मैपदं णिचि ।आदेस्तु कर्त्रभिप्राये फले स्यादात्मनेपदम् ॥परेर्मोहयतेर्वादेर्वासेः पाययतेर्दमेः ।आङ्यासेरपि तद्वत्स्यात्तथा धापयतेरपि ॥तद्वद्रोचेर्नर्तयतेर्ण्यन्तानां बुधयुध्नशाम् ।प्रुद्रुस्रूणां जनेङोश्च परस्मैपदमीरितम् ॥इच्छति वाङ्क्षति काङ्क्षति वाञ्छति माङ्क्षति च लष्यते लषति ।लष्यति लषते लुभ्यति कामयते वष्टि चाशास्ते ।प्रीणाति प्रीणीते गृध्यत्यनुरुध्यते च गर्धयति ।आशंसते च हर्यति कनत्यवति खटति तद्वत्स्युः ।वरयति लालयते च स्पृहयति लिप्सत्यपि चेच्छार्थाः ॥ २६ ॥

metre not recognised

genderक्रियाverb

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ धातुवर्गः Koṣakalpataru 3.5.57 · p. 41

लेलायतीन्धेऽवति[186b]राजते चघर्णोति राजत्युदितं घृणोति ।चकास्ति शुम्भत्यपि भाति चेतिस्यात्त्वेषते त्वेषति दीप्यते च ॥ ५७ ॥

उपजातिःmetre not read in every line

लेलायतिक्रिया इन्धेक्रिया अवतिक्रिया राजतेक्रिया घर्णोतिक्रिया राजतिक्रिया घृणोतिक्रिया चकास्तिक्रिया शुम्भतिक्रिया भातिक्रिया त्वेषतेक्रिया त्वेषतिक्रिया दीप्यतेक्रिया

genderक्रियाverb

क्रियानिघण्टु Kriyānighaṇṭu · अज्ञात Kriyānighaṇṭu 15 · p. 3

अवति त्रायते पाति पालयत्यपि रक्षति ।शास्ति गोपायति भुनक्त्यभिगोपायतीति च ॥ १५ ॥

अनुष्टुप्

अवतिक्रिया त्रायतेक्रिया पातिक्रिया पालयतिक्रिया रक्षतिक्रिया शास्तिक्रिया गोपायतिक्रिया भुनक्तिक्रिया अभिगोपायतिक्रिया

genderक्रियाverb

क्रियानिघण्टु Kriyānighaṇṭu · अज्ञात Kriyānighaṇṭu 16 · p. 3

प्रीयते मोदते हृष्यत्यानन्दति च नन्दति ।निर्वृणोति च निर्वाति सुख्यत्यवति तुष्यति ॥ १६ ॥

अनुष्टुप्

प्रीयतेक्रिया मोदतेक्रिया हृष्यतिक्रिया आनन्दतिक्रिया नन्दतिक्रिया निर्वृणोतिक्रिया निर्वातिक्रिया सुख्यतिक्रिया अवतिक्रिया तुष्यतिक्रिया

genderक्रियाverb

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ धातुवर्गः Koṣakalpataru 3.5.80 · p. 43

पाति पालयति पालयते चत्राय[188a]तेऽवति पिपर्ति पृणाति ।कुण्डयत्यपि च कुण्डयते स्याद्गुण्ठयत्यपि च गुण्ठयतेऽत्र ॥ ८० ॥

स्वागताmetre not read in every line

meanings

अवति as a meaning in nānārtha verses

कोषकल्पतरु सङ्गसंसृज्यते सृजति कुस्यति संपृणक्ति पृङ्क्ते लगत्यवति साम्बयते लिनाति । स्याल्लीयते लसति साम्बयतीह तद्व- त्स्याच्छंपंचघपि( ? )सङ्ग एते ॥ १४ ॥ Koṣakalpataru 3.5.14
कोषकल्पतरु ज्ञानविमृशति तु विचारयति स्यादिह मीमांसते च विन्ते वा । दीदांसते च दीदां- सति च भवेदार्जवे तद्वत् । जानाति वेत्ति मनुतेऽवति मन्यते च स्याद्बुध्यते ज्ञपयतीह च वेणते च । बोधत्यवैति कलयत्यवगच्छति स्या- ज्ज्ञाने तथा भवति वेद च वेणतीति ॥ ३ ॥ Koṣakalpataru 3.5.3