All kośas › Śabdabhedaprakāśa

शब्दभेदप्रकाश Śabdabhedaprakāśa

महेश्वर · श्रीमहेश्वरकविविरचितः श्रीज्ञानविमलोपाध्यायप्रणीतटीकयोपेतः शब्दभेदप्रकाशापरप्रसिद्धनामा शब्दप्रभेदः · 2010 A.D. · विजयश्रीचन्द्रसूरीश्वर, विनयसागर

278 verses · text only, tagging comes next

शब्दभेदनिर्देशः (1/2)

प्रबोधमाधातुमशाब्दिकानां कृपामुपेत्यापि सतां कवीनाम् ।कृतो मया रूपमवाप्य शब्दभेदप्रकाशोऽखिलवाङ्मयाब्धेः ॥ १ ॥

1.1

उपजातिः

प्रायो भवेद्यः प्रचुरः प्रयोगः प्रामाणिकोदाहरणप्रतीतः ।रूपादिभेदेषु विलक्षणेषु विचक्षणो निश्चिनुयात् तमेव ॥ २ ॥

1.2

उपजातिः

क्वचिन्मात्राकृतो भेदः क्वचिद्वर्णकृतोऽत्र च ।क्वचिदर्थान्तरोल्लेखाच्छब्दानां रूढितः क्वचित् ॥ ३ ॥

1.3

अनुष्टुप्

जागर्ति यस्यैष मनःसरोजे स एव शब्दार्थविवर्तनेशः ।निजप्रयोगार्पितकामचारः परप्रयोगप्रसरार्गलश्च ॥ ४ ॥

1.4

उपजातिः

विद्यादगारमागारमपगामापगामपि ।अरातिमारातिमथो अम आमः प्रकीर्तितः ॥ ५ ॥

1.5

अनुष्टुप्

भवेदमर्ष आमर्षोऽप्यङ्कुरोऽङ्कूर एव च ।अन्तरीक्षमन्तरिक्षमगत्स्योऽगस्तिरेव च ॥ ६ ॥

1.6

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 क्ष (wrong syllable)

अटरूष आटरुष अवश्योऽवश्याय इत्यपि ।प्रतिश्यायः प्रतिश्यावो भल्लूको भल्लुकोऽपि च ॥ ७ ॥

1.7

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्

जम्बूकं जम्बुकं प्राहुः शम्बूकमपि शम्बुकम् ।जतुका स्याज्जतूकाऽपि मसुरः स्याद् मसूरवत् ॥ ८ ॥

1.8

अनुष्टुप्

वास्तुकं चापि वास्तूकं दैवकी देवकीति च ।ज्योतिषं ज्यौतिषं चापि ष्ठेवनं ष्ठीवनं तथा ॥ ९ ॥

1.9

अनुष्टुप्

सुत्रामाऽपि च सूत्रामा हनूमान् हनुमानपि ।ओषणं स्यादूषणं च भवेदुषरमूषरम् ॥ १० ॥

1.10

अनुष्टुप्

हारीतो हारितोऽपि स्याद् मुनिपक्षिविशेषयोः ।तुबरस्तूबरोऽपि स्यात् कुबरः कूबरोऽपि च ॥ ११ ॥

1.11

अनुष्टुप्

उत्तमेऽनुत्तमं च स्यादाहते स्यादनाहतम् ।उदारे चानुदारः स्यादुदग्रे चानुदग्रवत् ॥ १२ ॥

1.12

अनुष्टुप्

बन्धूरं बन्धुरं च स्यादूरीकृतमुरीकृतम् ।वाल्हीकं वाल्हिकं चापि गाण्डीवो गाण्डिवोऽपि च ॥ १३ ॥

1.13

अनुष्टुप्

उषाऽप्यूषा ननान्दा च ननन्दा च प्रकीर्तिता ।ह्रीबेरे हिरिबेरं च चिकुरे चिहुरोऽपि च ॥ १४ ॥

1.14

अनुष्टुप्

चण्डालोऽपि च चाण्डालः वदन्योऽपि वदान्यवत् ।हालाहलं हालहलं वदन्त्यपि हलाहलम् ॥ १५ ॥

1.15

अनुष्टुप्

डाहालं डाहलं चापि डहालं च प्रचक्षते ।कुङ्कणः कोङ्कणश्चापि श्यामाकः श्यामकोऽपि च ॥ १६ ॥

1.16

अनुष्टुप्

सहाचरः सहचरः स्फटिकं स्फाटिकं यथा ।गन्धर्वोऽपि च गान्धर्वः चमरं चामरं तथा ॥ १७ ॥

1.17

अनुष्टुप्

चोरश्चौरश्चटुश्चाटुश्चेलश्चैलं चमुश्चमूः ।चञ्चुश्चञ्चूस्तलस्तालः श्यामलः श्यमलोऽपि च ॥ १८ ॥

1.18

अनुष्टुप्

महिलायां महेलाऽपि महेला स्यान्महेलिका ।छेकश्छयिल्लश्छेकालो विदग्धे छेकिलोऽपि च ॥ १९ ॥

1.19

अनुष्टुप्

गुग्गुलौ गुग्गुलोऽपि च हिङ्गुलौ चापि हिङ्गुलम् ।मन्दिरे मन्दिरा चापि वीर्ये वीर्यापि कथ्यते ॥ २० ॥

1.20

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 पि (wrong syllable)

धन्याकमपि धान्याकं युतकं यौतकं तथा ।कपाटं च कवाटं च कपिलं कविलं मतम् ॥ २१ ॥

1.21

अनुष्टुप्

करवालः करपालः वनीपकवनीयकौ ।पारापतः पारावतः जवा स्याज्जपया सह ॥ २२ ॥

1.22

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 र (wrong syllable); pāda 3, syllable 6 रा (wrong syllable)

जटायुषा जटायुं च विद्यादायुं तथाऽऽयुषा ।सायं सायो भवेत् कोशः कोषः शण्ढश्च षण्ढवत् ॥ २३ ॥

1.23

अनुष्टुप्

तविशं तविषं चापि मुसलो मुषलोऽपि च ।वेशो वेषश्च कथितः स्याद् बुसोऽपि बुषोऽपि च ॥ २४ ॥

1.24

अनुष्टुप्

स्यात्तनुस्तनुषा सार्धं धनुना च धनुर्विदुः ।शूकरो सूकरोऽपि स्यात् शृगालश्च सृगालवत् ॥ २५ ॥

1.25

अनुष्टुप्

सूरः शूरश्च तरणौ कलसः कलशोऽपि च ।शुनासीरः सुनासीरः नारायणनरायणौ ॥ २६ ॥

1.26

अनुष्टुप्

जाम्बुवान् जाम्बवोऽपि स्याल्लक्ष्मणो लक्षणोऽपि च ।संस्तरः स्रस्तरोऽपि स्याच्चरित्रं चरितं यथा ॥ २७ ॥

1.27

अनुष्टुप्

पारतं पारदं वास्रो वासरः कृमिवत् क्रिमिः ।तृफला त्रिफला चापि तृणता त्रिणताऽपि च ॥ २८ ॥

1.28

अनुष्टुप्

भवेदृष्टिस्तथा रिष्टिः प्रियालः स्यात्पियालवत् ।कणाटीनः कटाटीनः वातिको वातिगोऽपि च ॥ २९ ॥

1.29

अनुष्टुप्

मिहिरो मुहिरोऽपि स्यान्मकुरो मुकुरोऽपि च ।मकुलं मुकुलं चापि मकुटं मुकुटं विदुः ॥ ३० ॥

1.30

अनुष्टुप्

मकुतिकं मुकुतिकं चलुकं चुलुकं यथा ।करञ्जः करजोऽपि स्यात्परेतः प्रेतवन्मतः ॥ ३१ ॥

1.31

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ति (wrong syllable)

किर्मीरोऽपि च कर्मीरः डयनं हयनं स्मृतम् ।शौडीर्यमपि शौडीरं ज्येष्ठे ज्यैष्ठोऽपि दृश्यते ॥ ३२ ॥

1.32

अनुष्टुप्

शुष्केऽप्यवानं वानं स्यादुदके स्याद् दगं दकम् ।कुष्ठभेदे शतरुषा शतारुश्च निगद्यते ॥ ३३ ॥

1.33

अनुष्टुप्

द्रेकदृक्काणद्रेक्काणा भवन्त्यपि दृकाणवत् ।पत्रङ्गमपि पत्राङ्गे कुद्दालश्च कुदालवत् ॥ ३४ ॥

1.34

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ण (wrong syllable)

मारिषं मारुषः शाके प्लीहरोगे प्लिहोऽपि च ।फेला फेलिस्तथोच्छिष्टे काकण्यां काकिणीति च ॥ ३५ ॥

1.35

अनुष्टुप्

सौदामनी सौदाम्नी च सौदामिन्यपि चेष्यते ।जरठे जठरोऽपि स्यान्निमेषे निमिषोऽपि च ॥ ३६ ॥

1.36

अनुष्टुप्

बुको बकश्च कुसुमे मदनो मथनो द्रुमे ।आरग्वधाऽऽरगवधौ क्षुरुकक्षुरकावपि ॥ ३७ ॥

1.37

अनुष्टुप्

पृष्टिः पृष्ठश्च सरयूः सरयुश्च निगद्यते ।नीलङ्गुरपि नीलाङ्गुरीश्वरी चेश्वरापि च ॥ ३८ ॥

1.38

अनुष्टुप्

तापिञ्छमपि तापिच्छं त्रपुषं त्रापुषं तथा ।दिण्डीरोऽपि च डिण्डीरः परशुः पर्शुना सह ॥ ३९ ॥

1.39

अनुष्टुप्

वालिका वालुका चापि दोर्दोषापि भुजा भुजः ।बाहुर्बाहा त्विषिस्त्विट् च सन्ध्या स्यात् सन्धिवत् पुनः ॥ ४० ॥

1.40

अनुष्टुप्

भग्नीमपि भगिनीं च झल्लरीं झलरीं विदुः ।रेतं च रेतसा सार्धमेधमाहुस्तथैधसा ॥ ४१ ॥

1.41

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 गि (wrong syllable)

संवननं संवदनं तरुणी तलुनीति च ।प्रमदावनं प्रमदवनं च परिकीर्तितम् ॥ ४२ ॥

1.42

metre not recognised

खुरलिका स्यात् खुरली वज्रं वज्रोऽशनिस्तथा ।शिलमुञ्छं शिलोञ्छं च भवेदुञ्छशिलं तथा ॥ ४३ ॥

1.43

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 र (wrong syllable)

धरित्र्यां धरयित्री च तविषी ताविषीति च ।वासुदेवोऽपि वासुः स्याद्वामदेवोऽपि वामवत् ॥ ४४ ॥

1.44

अनुष्टुप्

आशीराश्यहिदंष्ट्रायां लक्ष्मीर्लक्ष्मी हरेः स्त्रियाम् ।रुचकोरुवुकौ प्रोक्तावुरुवूकोऽपि तादृशः ॥ ४५ ॥

1.45

अनुष्टुप्

कुमुदं च कुमुच्चापि योषिता योषिदित्यपि ।शरद्भवेच्छरदया प्रावृट् प्रावृषया सह ॥ ४६ ॥

1.46

अनुष्टुप्

नभं च नभसा साकं तपं तु तपसा समम् ।सहं स सहसा सार्धं महं च महसा द्युतौ ॥ ४७ ॥

1.47

अनुष्टुप्

तमसेन तमः प्रोक्तं रजेनापि रजः समम् ।शाब्दिकैस्तु जलौकाभिः कथितोऽयं जलौकसः ॥ ४८ ॥

1.48

अनुष्टुप्

दिवं प्रोक्तं दिवा तुल्यं पर्षत् पर्षदया सह ।वर्षाः स्युः वरिषाभिश्च हर्षोऽपि हरिषेण च ॥ ४९ ॥

1.49

अनुष्टुप्

सर्षपः सरिषपश्च कर्षः स्यात्करिषेण च ।मार्षो मारिष इत्युक्तः स्पर्शोऽपि स्परिशोऽपि च ॥ ५० ॥

1.50

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ष (wrong syllable)

एवमन्येऽपि बर्हादावूष्मवर्णाः प्रयोगतः ।मूर्धरेफा विकल्प्यन्ते छन्दोभङ्गभयादिना ॥ ५१ ॥

1.51

अनुष्टुप्

दक्षिणस्यामपाच्येव प्रायं त्वनशनं विदुः ।छन्दावभिप्रायवशौ कलज्ञः स्यात् कलाविदि ॥ ५२ ॥

1.52

अनुष्टुप्

समूहार्थस्य जातस्य चवर्गादित्वमीरितम् ।अन्तथीययकारत्वं यवसस्य तु कथ्यते ॥ ५३ ॥

1.53

अनुष्टुप्

तन्तुवायस्य वायेऽपि तन्त्रादित्वं च दृश्यते ।तुर्यस्वरादिरीर्वारुः कर्कट्यां पठ्यते बुधैः ॥ ५४ ॥

1.54

अनुष्टुप्

ह्रस्वादिरर्तिः पीडायां धनुःकोटावपीष्यते ।एतौ मध्यतवर्गीयौ वैदूर्यमणिशाद्वलौ ॥ ५५ ॥

1.55

अनुष्टुप्

तवर्गमध्यो रात्रौ च जम्बाले च निषद्वरः ।चुल्ल्यामुत्पूर्वकं ध्मानं धानं हानं च वर्तते ॥ ५६ ॥

1.56

अनुष्टुप्

तालव्यमध्यो विशदः ऊर्ध्वशब्दो वकारवान् ।यवानी स्याद्वमध्या च श्रावणो मासि मध्यवः ॥ ५७ ॥

1.57

अनुष्टुप्

शफे खुरं कवर्गीयखकारं च क्षुरप्रके ।नापितस्योपकरणे कषसंयोग इष्यते ॥ ५८ ॥

1.58

अनुष्टुप्

अव्ययानव्ययं दोषाशब्दं रात्रौ प्रचक्षते ।कन्याकुब्जं कान्यकुब्जं कोसलोत्तरकोसला ॥ ५९ ॥

1.59

अनुष्टुप्

वाराणसीत्यपि प्रोक्ता पुरी वराणसीति च ।तामलिप्ता दामलिप्ता द्रङ्गोऽप्याद्राङ्ग इत्यपि ॥ ६० ॥

1.60

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 व (wrong syllable)

नन्दी नन्दिश्च पत्त्री च पत्त्रिः स्यास्वस्नसा स्नसा ।यमलं यामलं द्वन्द्वं दन्द्वं खण्डिलखल्लिकौ ॥ ६१ ॥

1.61

अनुष्टुप्

जनित्री जनयित्री च कफोणिः कफणिस्तथा ।वल्मीकोऽपि च वाल्मीकः वाली वालिश्च कथ्यते ॥ ६२ ॥

1.62

अनुष्टुप्

सुमेन सार्धं कुसुमं मरन्दो मकरन्दवत् ।अहितुण्डिकमित्याहुः तथा स्यादाहितुण्डिकः ॥ ६३ ॥

1.63

अनुष्टुप्

विद्यादण्डीरमाण्डीरमणिः स्यादाणिवत्पुनः ।आमण्डमण्डावेरण्डे प्रियकेऽप्यासनोऽसनः ॥ ६४ ॥

1.64

अनुष्टुप्

अपिशलिर्मुनेर्भेदे भवेदापिशलिस्तथा ।चन्द्रभागा चन्द्रभागी खनौ खानिरपि स्मृता ॥ ६५ ॥

1.65

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 श (wrong syllable)

गोनासगोनसौ सर्पे फाल्गुनः फल्गुनोऽर्जुने ।स्यात् तर्जन्या युतेऽङ्गुष्ठे प्रादेशोऽपि प्रदेशवत् ॥ ६६ ॥

1.66

अनुष्टुप्

गजे मतङ्गमातङ्गौ नागे कालीयकालियौ ।रोहीतके रोहितकोऽप्यपष्ठूरेऽप्यपष्ठुरम् ॥ ६७ ॥

1.67

अनुष्टुप्

ईषीका स्यादिषीकाऽपि वानायुजवनायुजौ ।गुवाकोऽपि च गूवाकः कुचकूचौ स्तनेभयोः ॥ ६८ ॥

1.68

अनुष्टुप्

कुकरे च कुणिः कूणिः नाकौ कुलककूलकौ ।पोगण्डः स्यादपोगण्ड उलूतः स्यादलूतवत् ॥ ६९ ॥

1.69

अनुष्टुप्

काकाचिके काकचिको भवेदृस्य(श्य)स्तु रिश्यवत् ।वातूलो वातुलोऽपि स्यात् कैकयी केकयीत्यपि ॥ ७० ॥

1.70

अनुष्टुप्

विरिञ्चिश्च विरिञ्चोऽपि ब्रह्मण्यपि विरिञ्चनः ।वरुटो वरुडोऽपि स्याद्विक्कपिक्कौ गजार्भके ॥ ७१ ॥

1.71

अनुष्टुप्

कर्करेटौ करेटुश्च कुर्कुरे कुक्कुरोऽपि च ।अम्बरीषे चाऽऽम्बरीषं कुवले कुवलं कुवम् ॥ ७२ ॥

1.72

अनुष्टुप्

कुमारिलः कुमारिश्च मथि मन्थो मथोऽपि च ।वज्रो वज्रा स्नुहीभार्ग्योः वरट्यां वरटाऽपि च ॥ ७३ ॥

1.73

अनुष्टुप्

कैटभा कैटभीश्वर्यां कन्दर्यां कन्दराऽपि च ।भिदिर्भेदिश्च कुलिशे वातिर्वाते कुठे कुठिः ॥ ७४ ॥

1.74

अनुष्टुप्

करे करिः जटायां तु जटिः शिल्यां तु शिलाऽपि च ।पुलिन्दे स्यात्पुलिन्द्रोऽपि निषादिश्च निषादिनि ॥ ७५ ॥

1.75

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्

यतिश्च यतिनि प्रोक्तः सृक्कणी सृक्की सृक्क च ।वहितं च वहित्रं च निचुले हिज्जलेज्जलौ ॥ ७६ ॥

1.76

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 क्की (wrong syllable)

विखुर्विख्रस्तथा विग्रो नासाया विगमादिति ।अमतिश्चाऽऽमतिः काले रजन्यां च तमा तमी ॥ ७७ ॥

1.77

अनुष्टुप्

विश्वप्साश्चापि विश्वप्सा सिध्म सिध्मश्च कथ्यते ।स्याद्बुक्का वृक्कया साकं धर्मे धर्म च कीर्तितम् ॥ ७८ ॥

1.78

अनुष्टुप्

ऊष्मया सार्धमूष्माऽपि मज्जोक्तो मज्जया सह ।शेफशेपौ च शेवश्च शेफः प्रोक्तं च शेपसा ॥ ७९ ॥

1.79

अनुष्टुप्

प्रापुन्नाटमित्याहुः प्रपुनाटे प्रपुन्नटम् ।अररश्चाऽररिश्चापि कवाटे स्यात् कुवाटवत् ॥ ८० ॥

1.80

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 1 प्रा (syllables merged)

भल्लो भल्लिश्च बाणे स्याद्दले पात्रं च पत्रवत् ।ईर्ममीर्मा व्रणेऽपि स्यान्निर्झरे तु झरो झरा ॥ ८१ ॥

1.81

अनुष्टुप्

भवेदमात्येऽप्यामात्यः पीनसे स्यादपीनसः ।अन्वासनं समुद्दिष्टं तथा स्यादनुवासनम् ॥ ८२ ॥

1.82

अनुष्टुप्

यूषश्च यभनं यातु यकारद्वयवन्मतम् ।परुणा च परुर्ग्रन्थौ काश्मरी कश्मरीति च ॥ ८३ ॥

1.83

अनुष्टुप्

मातुलुङ्गे मातुलिङ्गः कदल्यां कन्दलोऽपि च ।परूषकफले प्रोक्तं परूषं परुषं तथा ॥ ८४ ॥

1.84

अनुष्टुप्

नारङ्गो नागरङ्गोऽपि स्याद्विसेऽपि विसण्डकम् ।वार्ताकुरपि वार्ताके वृन्ताकोऽपि च दृश्यते ॥ ८५ ॥

1.85

अनुष्टुप्

किसलं स्यात्किसलये गुच्छे गुञ्छो गुलुञ्छवत् ।आम्रातके स्यादम्लातममिलातकमित्यपि ॥ ८६ ॥

1.86

अनुष्टुप्

जम्बीरोऽपि च जाम्बीरः जूर्णायां जूर्णिरित्यपि ।तित्तिरौ तित्तिरोऽपि स्यात् पीलकः स्यात् पिपीलके ॥ ८७ ॥

1.87

अनुष्टुप्

गोदा गोदावरी नद्यां मधुरा मथुरा पुरि ।कवियं कविकायां च स्याद्गवेधौ गवेधुका ॥ ८८ ॥

1.88

अनुष्टुप्

मञ्जूषायां च पिटकः पेटा पेटक इत्यपि ।पादातौ च पदातिः स्यात् पादातश्च पदातिकः ॥ ८९ ॥

1.89

अनुष्टुप्

पादत्राणे तु पन्नद्ध्री भवेत्प्राणहिताऽपि च ।जलावुका जलूकायां गैरिके [च] गवेरुकम् ॥ ९० ॥

1.90

अनुष्टुप्

नासिकायां च नक्रं स्याद्वक्रे वङ्कोऽप्युदाहृतः ।सरणा च प्रसारण्यां मुष्के स्यात् फलकं फलम् ॥ ९१ ॥

1.91

अनुष्टुप्

भवेद् दाढापि दंष्ट्रायां शाल्मल्यां शल्मलीति च ।वध्वां च वधूकापि स्यात् अञ्जन्यामञ्जनाऽपि च ॥ ९२ ॥

1.92

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 धू (wrong syllable)

ह्रस्वान्ता स्यादलाबुश्च दीर्घान्ता च प्रतीयते ।ऊर्णनाभ इदन्तश्च किकीदिविः किकीदिवे ॥ ९३ ॥

1.93

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 दि (wrong syllable)

करेटौ करटुश्चापि दूत्यां दूतीरपि स्मृता ।स्यान्निचोले निचुलकं स्यादसिक्न्यामसिक्निका ॥ ९४ ॥

1.94

अनुष्टुप्

जीवञ्जीवे जीवजीवः चालन्यामपि चालनम् ।स्यूते स्यूनं तथा स्योनमभ्यूषेऽभ्योष इत्यपि ॥ ९५ ॥

1.95

अनुष्टुप्

करम्बो मिश्रिते बान्तो भान्तस्तु दधिसक्तुषु ।आमीक्षा ह्रस्वमध्यापि मध्योकारं च यौतकम् ॥ ९६ ॥

1.96

अनुष्टुप्

धुवित्रं निरुकारं स्यादृषौ रिषिरित्यपि ।इरिणं स्याच्च दीर्घादि कृषके कृषिकोऽपि च ॥ ९७ ॥

1.97

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्

तालव्यदन्त्ययोरुक्ते सर्वला सर्वलीति च ।तालव्यद्वयमध्योऽसावाशुशुक्षणिरिष्यते ॥ ९८ ॥

1.98

अनुष्टुप्

विष्णौ दाशार्ह इत्यस्य मध्यतालव्यता मता ।तालव्यान्तश्च कोटीशः प्रासस्तालव्यदन्त्ययोः ॥ ९९ ॥

1.99

अनुष्टुप्

दन्त्योपान्तं तु कूर्पासमहानसमलीमसम् ।काञ्जिकादौ तु कुल्माषो दन्त्योपान्त्योऽपि कीर्त्यते ॥ १०० ॥

1.100

अनुष्टुप्

आदिदन्त्यास्तु सुषवीसम्बाकृतसमूरवः ।कुसीदं च कुसूलं च मध्यदन्त्यमुदीरितम् ॥ १०१ ॥

1.101

अनुष्टुप्

पारावारः पमध्योऽपि सोपानं दन्त्यसादि तु ।विश्वस्ता स्याद्वमध्यैव न विशस्तेत्युदाहृता ॥ १०२ ॥

1.102

अनुष्टुप्

स्यात् कवर्गद्वितीयादिः क्षादिरपि च खुल्लकः ।स्यात् पवर्गद्वितीयादिः फणायां तु फटापि च ॥ १०३ ॥

1.103

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 दि (wrong syllable)

त्रयोदशस्वराद्यस्तु शोभाञ्जन उदाहृतः ।तनूनपात् तकारान्तो न तवर्गतृतीयभाक् ॥ १०४ ॥

1.104

अनुष्टुप्

तवर्गपञ्चमोपान्तमङ्गनं केवलं पुनः ।हाहाशब्दस्तु सान्तोऽपि कथितो दिव्यगायने ॥ १०५ ॥

1.105

अनुष्टुप्

चतुःशाले चवर्गीयमध्यं सञ्जवनं विदुः ।पवर्गमध्यः सन्तश्च रेफः स्यादधमार्थकः ॥ १०६ ॥

1.106

अनुष्टुप्

अन्तःस्थमध्यं वैयात्यं वेम्नि वेमश्च वेम च ।कमने कामनोऽपि स्याद्दीर्घादिः कूकुदः स्मृतः ॥ १०७ ॥

1.107

अनुष्टुप्

प्रभायामपि भाःशब्दः सान्तः पुंलिङ्ग एव च ।एडमूकेऽनेडमूकः सूर्म्यां सूर्मिरपि स्मृता ॥ १०८ ॥

1.108

अनुष्टुप्

एडूकं ह्रस्वमध्यं ह्रस्वान्ता च पदव्यपि ।शैवाले स्याच्च शेवालं शेवालं शैवलं तथा ॥ १०९ ॥

1.109

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्

तूणा तूणी च तूणीरे मरीचं मरिचेऽपि च ।चित्रे च चित्रलोऽपि स्याच्चिन्तायां चिन्तियाऽपि च ॥ ११० ॥

1.110

अनुष्टुप्

छन्दसि स्यादनड्वाही भाषायामनडुह्यपि ।मध्योकारोऽपि चिपिटः ह्रस्वादिश्चोरणोऽप्यवौ ॥ १११ ॥

1.111

अनुष्टुप्

उत्तमायां गवि प्राहुरिकारादिं च नैचिकीम् ।साच्यर्थे साचिरप्युक्ता भूतार्थे च तथस्तथा ॥ ११२ ॥

1.112

अनुष्टुप्

चवर्गादिरपि प्रोक्तो यामिः स्वसृकुलस्त्रियोः ।वातासहो वातसहो वातूले स्यादिदं द्वयम् ॥ ११३ ॥

1.113

अनुष्टुप्

अप्सरःस्वप्सराः प्रोक्ता सुमनाः सुमनस्सु च ।बर्बरी बर्बरा शाके वितुन्नं हल्चतुष्टयम् ॥ ११४ ॥

1.114

अनुष्टुप्

तन्द्री तन्द्रिश्च (तन्द्रीश्च) तन्द्रायां कुरङ्गे च कुरङ्गमः ।पृथगच्छश्च भल्लश्च भाल्लूकेऽप्यच्छभल्लवत् ॥ ११५ ॥

1.115

अनुष्टुप्

जलायुके जलोकं च जलौकं च जलूकवत् ।घूघके साम्बुकं क्वापि बुध्ने ब्रध्नश्च दृश्यते ॥ ११६ ॥

1.116

अनुष्टुप्

लङ्गूलमपि लाङ्गूलं भम्भरा भम्भराल्यपि ।त्वचि त्वचः किरोऽपि स्यात् किरौ प्रोक्तः पथः पथि ॥ ११७ ॥

1.117

अनुष्टुप्

अजगवाऽजगावे च भवेदाजगवं तथा ।पिनाकेऽजकावं चाथ सैंहिकेये तमस्तमाः ॥ ११८ ॥

1.118

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ग (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 का (wrong syllable)

चुलुकी चुलुपी च स्यादुलूपी शिशुमारके ।अगाधेऽस्थागमस्थाघमस्ताघं च प्रयुज्यते ॥ ११९ ॥

1.119

अनुष्टुप्

स्यान्मध्योष्मचतुर्थत्वमंहसो रंहसस्तथा ।चिह्ने ललामशब्दोऽपि स्याददन्तश्च पुंसि च ॥ १२० ॥

1.120

अनुष्टुप्