निष्कारण
niṣkāraṇaक्ली · neut.In 7 kośas: 2 synonym verses, 6 as a meaning of another word.
व्यापादनं विशरणं प्रमयः प्रमापणं निर्ग्रन्थनं प्रमथनं कदनं निबर्हणम् ।निस्तर्हणं विशसनं क्षणनं परासनं प्रोज्जासनं प्रशमनं प्रनिघातनं वधः ॥ ३७० ॥प्रवासनोद्वासनघातनिर्वासनानि संज्ञप्तिनिशुम्भहिंसाः ।निर्वापणालम्भनिसूदनानि निर्यातनोन्मन्थसमापनानि ॥ ३७१ ॥अपासनं वर्जनमारपिञ्जा निष्कारणाक्राथविशारणानि ।
metre not recognised
व्यापादनक्लीविशरणक्लीप्रमयपुंप्रमापणक्लीनिर्ग्रन्थनक्लीप्रमथनक्लीकदनक्लीनिबर्हणक्लीनिस्तर्हणक्लीविशसनक्लीक्षणनक्लीपरासनक्लीप्रोज्जासनक्लीप्रशमनक्लीप्रनिघातनक्लीवधपुंप्रवासनक्लीउद्वासनक्लीघातपुंनिर्वासनक्लीसंज्ञप्तिस्त्रीनिशुम्भपुंहिंसास्त्रीनिर्वापणक्लीआलम्भपुंनिसूदनक्लीनिर्यातनक्लीउन्मन्थपुंसमापनक्लीअपासनक्लीवर्जनक्लीआरपिञ्जास्त्रीनिष्कारणक्लीआक्राथपुंविशारणक्ली
genderक्लीneut.
प्रतिघातनमुन्मथो क्राथो निष्कारणं पुनः ।आलम्भश्च निशुम्भश्च प्रशमनं परासनम् ॥ ५४९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 न्म (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 म (wrong syllable)
genderक्लीneut.
निष्कारण as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश वृथावृथा निष्कारणे वन्ध्ये वृथा स्याद्विधिवर्जिते । यथाशब्दस्तु सादृश्ये यथानतिक्रमादिषु ॥ Dharaṇikośa 34.8.1
- कोषकल्पतरु वृथानिष्कारणे स्याद्विधिवर्जिते च वृथान्यथा स्यात्परमार्थकेऽपि । स्यात्सर्वथा कारणबाढकार्थे मिथो रहोर्थेऽपि मिथस्तथैव ॥ ९९ ॥ Koṣakalpataru 5.1.99
- शब्दरत्नावली वृथायथा तुल्येऽनुमाने च प्रशंसायामपीष्यते । वृथा निष्कारणे व्यर्थे तथा निष्फलचालने ॥ अव्यथा वितथे दुष्टे भिन्नार्थेऽपि निगद्यते । सर्वथा तु प्रतिज्ञायां भृशे हेतौ च कीर्त्यते ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.36
- शब्दरत्नावली अलम्किमु सम्भावनायाञ्च विमर्षविदितार्थयोः । तात्मकोपे स्मृतौ विस्मयकुत्सयोः । प्राकाम्ये च विकल्पे च सम्भावनाप्रसिद्धयोः । शं कल्याणे सुखे शस्ते शास्त्रेऽपि च निगद्यते ॥ सं समार्थे प्रकृष्टार्थे सङ्गतेशोभयेऽपि च । हं कोपोक्त्यामनुनये सामित्वर्द्धार्थनिन्दयोः ॥ हुं दूरीकरणे स्मृत्यामसूयाप्रश्नयोरपि । हूं प्रश्ने च वितर्के च त्वसकृत्क्राधतर्जने ॥ एवमङ्गीकृते वार्थप्रकारेष्वषधारणे । अलं निष्कारणे शक्तौ भूषणे च निरर्थके ॥ अङ्गीकारे च पर्याप्तौ प्रश्ने परकृतावपि । कथं प्रश्ने प्रकारार्थे सम्भ्रमे हर्षगर्हयोः ॥ कामं प्रकामेऽनुगतौ क्रोधानुगमयोरपि । नूनं तर्के स्मृतौ वाक्यपूरणे निश्चितेऽपि च ॥ परं नियोगे क्षेपे च प्राध्वं नम्रानुकूलयोः । सत्यं प्रश्नेऽभ्युपगमेऽवश्यन्तु नित्ययत्नयोः ॥ अभीक्ष्णं वारवारार्थे शीघ्रप्रकर्षयोरपि । इदानीं सम्प्रतीत्यर्थवाक्यभूषणयोरपि ॥ तद्दिनं दिनमध्येतु प्रतिवासर इत्यपि । साम्प्रतञ्चापि योग्यार्थे सम्प्रतीत्यर्थ इत्यपि ॥ भृशं प्रकर्षे चार्थे च मुहुरर्थे च शोभने । Śabdaratnāvalī 8.1.50
- शब्दरत्नाकर वृथायावत्तावच्च साकल्येऽवधौ मानेऽवधारणे । वृथा निष्कारणे वन्ध्ये शश्वद्भूयः सदेति च ॥ २२७६ ॥ Śabdaratnākara 5.2.2276
- वैजयन्ती वृथायावत्तावच्च साकल्यमानावध्यवधारणे । वृथा निष्कारणाविध्योः शश्वद्भूः सदेति च ॥ २८ ॥ Vaijayantī 8.7.28