कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

घात

ghātaपुं · masc.

In 13 kośas: 10 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 21 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.36 · p. 19
व्यापादनं विशरणं प्रमयः प्रमापणं निर्ग्रन्थनं प्रमथनं कदनं निबर्हणम् ।निस्तर्हणं विशसनं क्षणनं परासनं प्रोज्जासनं प्रशमनं प्रनिघातनं वधः ॥ ३७० ॥प्रवासनोद्वासनघातनिर्वासनानि संज्ञप्तिनिशुम्भहिंसाः ।निर्वापणालम्भनिसूदनानि निर्यातनोन्मन्थसमापनानि ॥ ३७१ ॥अपासनं वर्जनमारपिञ्जा निष्कारणाक्राथविशारणानि ।
metre not recognised
genderपुंmasc.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह क्षत्रियवर्गः Amarakośa 2.8.115
प्रमापणं निबर्हणं निकारणं विशारणम् ॥ ११२ ॥प्रवासनं परासनं निषूदनं निहिंसनम् ।निर्वासनं संज्ञपनं निर्ग्रन्थनमपासनम् ॥ ११३ ॥निस्तर्हणं निहननं क्षणनं परिवर्जनम् ।निर्वापणं विशसनं मारणं प्रतिघातनम् ॥ ११४ ॥उद्वासनप्रमथनक्रथनोज्जासनानि च ।आलम्भपिञ्जविशरघातोन्माथवधा अपि ॥ ११५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव क्षत्रियप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.6.175 · p. 108
द्वयोः सृणिः शृणिरपि स्त्रियां स्यातां सृणी शृणी ।अस्त्र्यष्ठत्वं कुशाग्रं घातमङ्कुशवारणम् ॥ १७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव क्षत्रियप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.6.378 · p. 131
परिसमाविसंभ्योऽपि घातो घातस्ततः पुनः ।संग्रामभयदा भूमिर्वीराशंसनमित्यपि ॥ ३७८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 स (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.68 · p. 269
पुंस्यालम्भ-निशुम्भ-पिञ्ज-विशरोन्माथाश्च घातो वधोमारोऽपि प्रथमोऽस्त्रियां निगदिते संज्ञप्ति-हिंसे स्त्रियौ ।क्लीबे स्युः प्रतिघातनं विशसनं व्यापादनं वर्जनंकिंचापासन-मारण-प्रशमन-प्रोज्जासनोद्वासनम् ॥ ६८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंmasc.
नाममालिका Nāmamālikā · भोज भूम्यादिनामधेयप्रकरणम् Nāmamālikā 3.203 · p. 34
पिञ्जस्तु घात उन्माथो विशरः प्रमथो वधः ।उद्वासनं प्रशसनं क्षणनं परिवर्जनम् ॥ २०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट मध्यमलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 2.399 · p. 76
उन्माद(थ?)श्च प्रमथनं हननं घात एव च ।प्रतिघातं चालभश्च निर्वापणसमापने ॥ ३९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.547 · p. 70
अथ हिंसा वधो घातो व्यापादनं प्रमापणम् ।विबर्हणं निस्तर्हरणं निर्ग्रन्थनं निषूदनम् ॥ ५४७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश ब्रह्मवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.6.397 · p. 137
घात उन्मन्थ आलम्भो मारिर्मारी प्रवासनम् ।विशरः पिञ्ज उत्पानः परिघः परिघातनम् ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश क्षत्रियाध्यायः Vaijayantī 3.7.211 · p. 121
सन्द्रवोद्द्रावसन्द्रावप्रद्रावद्रवविद्रवाः ।विशस्तु घात उन्मन्थो विशरः प्रमथो वधः ॥ २११ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ तान्ताः Koṣakalpataru 6.16.13 · p. 206
घातस्तु काण्डे प्रहृतौ च पोतःपुनर्वहित्रे पृथुके च पुंसि ।लोतं तु मुष्टेऽश्रुणि ना तु मेषेगीतं पुनः शब्दितगानयोः स्यात् ॥ १३ ॥
उपजातिः
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश तान्ताः Śabdaratnāvalī 7.16.12 · p. 214
गुप्तन्तु रक्षिते गूढे सङ्गतेऽप्यभिधेयतत् ।घातः प्रहारे कान्ते स्यात्तालावस्थान इत्यपि ।घृतं नीले क्लीबमाद्ये दीप्तिसेचनयोस्त्रिषु ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line

घात as a meaning in nānārtha verses

  • धरणिकोश परिघनिदाघः कथितो ग्रीष्मे उष्णस्वेदाम्भसोरपि । परिघो रवीन्दुयोगे स्याद्घाते शस्त्राकुले त्रिषु ॥ Dharaṇikośa 4.2.3
  • धरणिकोश परिघातसमाघातो वधे युद्धे परिघातोऽस्त्रघातयोः । पुरस्कृतेऽर्चितान्यूने व्यतीपातोऽक्षययोगयोः ॥ Dharaṇikośa 15.1.29
  • धरणिकोश उन्माथअश्वत्थस्तरुभेदे स्यादश्वत्थः पूर्णिमातिथिः । उन्माथः पाशयन्त्रे स्यादुन्मा[47]थो वधघातयोः ॥ Dharaṇikośa 16.2.7
  • कोषकल्पतरु प्र-अर्थ्हृदयप्रीतिनिदानेच्छार्थे स्याद्रोचते तद्वत् । आशंसते तथाशास्ते नाथते च शुभैषणे ॥ इच्छति स्यात्प्रतिज्ञाने प्राकाम्ये मार्गणे परेः । स्यादात्मनेपदे गर्धयतिर्वञ्चयतिस्तथा ॥ प्रतारणेऽर्थेऽन्यत्रोभौ परस्मैप[184a]दिनौ मतौ । चतति चदत्यर्थयते नाथति वनुते च नाधतेऽर्दति च । याचति च याचते स्याद्विथते स्याद्वेथते तद्वत् । स्याद्भिक्षते च याच्ञावाचिन एते च धातवो गदिताः । जिघ्रति शिङ्घति गन्धग्रहणे धमति स्मृतं धमने । आङः स्यादुदरापूरे ध्मातिः शब्देऽप्युपात्परः । प्रादर्थिः प्रार्थनाघातप्रेरणास्वरिसंरुधि ॥ व्रतचारे प्रतेर्विघ्नेऽर्थवैरूप्ये च वै द्विष्ये । समो वनोतिरालो* तथा प्रोक्तो वशीकृतौ ॥ Koṣakalpataru 3.5.25
  • कोषकल्पतरु परिवर्ततेअन्यथात्वेऽपतो घातात्यययोः स परेः परः । पलायने विनिमये निर्गमे वेः समाहृतौ ॥ ६५ ॥ Koṣakalpataru 3.5.65
  • कोषकल्पतरु परिघकाचकलशे च कलशे पलिघः प्राकारगोपुरे तद्वत् । परिघो योगविशेषे- ऽर्गलघातास्त्रेषु संदिष्टः ॥ ३६ ॥ Koṣakalpataru 6.4.36
  • कोषकल्पतरु कृतिकृतिर्मितिर्मानपरिच्छिदोः स्या- दीतिस्तु डिम्बे गदिता प्रवासे । तथातिवृष्ट्यादिकसप्तके च रीतिस्त्वयः किट्टक आरकूटे ॥ ५२ ॥ Koṣakalpataru 6.16.52
  • कोषकल्पतरु संघातस्याद्व्यायतं दीर्घदृढाधिकेषु व्यासक्तचेतस्यपि योगभेदे । व्याघात उक्तः प्रहृतौ च विघ्ने संघे तु घाते नरकान्तरे च ॥ १० ॥ Koṣakalpataru 6.16.10
  • कोषकल्पतरु परिघातनिष्कासितो धिक्कृत ऊहिते च स्यान्निर्गतेऽथो विनिपात उक्तः । दैवादिजन्यव्यसने त्वपाने( ? ) घाते तथास्त्रे परिघात उक्तः ॥ ५८ ॥ Koṣakalpataru 6.17.58
  • नानार्थार्णवसंक्षेप हिंसाहिंसा चौर्यादिके घातेऽथो प्रस्तावविलासयोः । अवज्ञायां च हेलाथ होरा लग्नार्धलग्नयोः ॥ १२६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.126
  • नानार्थार्णवसंक्षेप अट्टअर्ममस्त्री स्थले ग्रामे नेत्ररोगान्तरेऽपि च । अट्टो नातिशये घाते क्षौमसंज्ञगृहान्तरे ॥ २५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.25
  • नानार्थार्णवसंक्षेप आघाततद्देशोद्भवघोटे स्यादाघाटः ----- । आघातस्ताडने घातेऽध्यापातः पतने तथा ॥ २४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.24
  • नानार्थार्णवसंक्षेप कारणाकरणेऽपि पठत्येनं स्त्रीनपोस्त्वपि कारणा । क्रियायां स्यात् कारयतेर्घाते चेत्यजयोऽब्रवीत् ॥ ४४० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.440
  • शब्दरत्नावली परिघउल्लाघः प्रयते कृष्णे नीरोगदक्षयोस्त्रिषु । निदाघः स्वेदसलिले ग्रीष्मकाले तयोष्मनि ॥ पलिघः कलशे काचघटगोपुरसद्मसु । परिघोऽर्मलघाताऽस्त्रयोगभेदेषु कीर्तितः ॥ प्रतिघः प्रतिघातेऽपि क्रोधमूर्छनयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.4.8
  • शब्दरत्नावली संघातस्थपतिः कभ्युकित्वष्ट्रारिज्येष्टियाजकेषु ना । संघातो नरके घाते संहतौ च भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.144
  • शब्दरत्नावली हिंसागुरौ तुरगभेदे स्याद्भूधरविहगान्तरे । हासो रसे च हसने हिंसा तु घातचौर्ययोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.32.13
  • शब्दरत्नाकर अट्टद्यूतमेदे ग्लहे कर्षे शकटेऽप्यक्षमिन्द्रिये । अट्टः पक्वौदने घातेऽतिशये क्षौमवेश्मनि ॥ १८६४ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1864
  • शब्दरत्नाकर आघातभक्षणेऽन्धसि चाहार आघातः सीमघातयोः । आक्रन्दः क्रन्दने घोरसमरे निन्दनेऽपि च ॥ २०५० ॥ Śabdaratnākara 4.1.2050
  • त्रिकाण्डशेष प्रतिघओधः स्याद्द्रुतनृत्ये च काचिघौ काञ्चनोन्दुरू । निदाघौ स्वेदतापौ च प्रतिधो रोषघातयोः ॥ ७२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.72
  • वैजयन्ती आघातआघातौ घातसीमानावाहारौ भक्षणान्धसी । आलोकौ दर्शनोद्योतावागमौ शास्त्रमागतिः ॥ ८ ॥ Vaijayantī 7.1.8
  • वैजयन्ती आयोधनआतंचनं प्रतीवापे जपाप्यायनयोरपि । आराधने तोषणाप्ती घात आयोधनं रणे ॥ ४ ॥ Vaijayantī 8.3.4