वर्जन
varjanaक्ली · neut.In 10 kośas: 7 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 13 as a meaning of another word.
व्यापादनं विशरणं प्रमयः प्रमापणं निर्ग्रन्थनं प्रमथनं कदनं निबर्हणम् ।निस्तर्हणं विशसनं क्षणनं परासनं प्रोज्जासनं प्रशमनं प्रनिघातनं वधः ॥ ३७० ॥प्रवासनोद्वासनघातनिर्वासनानि संज्ञप्तिनिशुम्भहिंसाः ।निर्वापणालम्भनिसूदनानि निर्यातनोन्मन्थसमापनानि ॥ ३७१ ॥अपासनं वर्जनमारपिञ्जा निष्कारणाक्राथविशारणानि ।
metre not recognised
व्यापादनक्लीविशरणक्लीप्रमयपुंप्रमापणक्लीनिर्ग्रन्थनक्लीप्रमथनक्लीकदनक्लीनिबर्हणक्लीनिस्तर्हणक्लीविशसनक्लीक्षणनक्लीपरासनक्लीप्रोज्जासनक्लीप्रशमनक्लीप्रनिघातनक्लीवधपुंप्रवासनक्लीउद्वासनक्लीघातपुंनिर्वासनक्लीसंज्ञप्तिस्त्रीनिशुम्भपुंहिंसास्त्रीनिर्वापणक्लीआलम्भपुंनिसूदनक्लीनिर्यातनक्लीउन्मन्थपुंसमापनक्लीअपासनक्लीवर्जनक्लीआरपिञ्जास्त्रीनिष्कारणक्लीआक्राथपुंविशारणक्ली
genderक्लीneut.
मारणं निशरणं निवर्हणं,सूदनं निरसनं निशुम्भनम् ।घातनं प्रशमनं प्रमापणं,वर्जनं विशसनं प्रवासनम् ॥ ४७७ ॥
रथोद्धता
genderक्लीneut.
पुंस्यालम्भ-निशुम्भ-पिञ्ज-विशरोन्माथाश्च घातो वधोमारोऽपि प्रथमोऽस्त्रियां निगदिते संज्ञप्ति-हिंसे स्त्रियौ ।क्लीबे स्युः प्रतिघातनं विशसनं व्यापादनं वर्जनंकिंचापासन-मारण-प्रशमन-प्रोज्जासनोद्वासनम् ॥ ६८ ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderक्लीneut.
आदानं स्यादवचयः परिहारस्तु वर्जनम् ।संहारः स्यात्संहरणं निर्हारोऽभ्यवकर्षणम् ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रोज्जासनं प्रवासनं समापनमपासनम् ।विशरणं विशारणं विशसनं च वर्जनम् ॥ ५४८ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
सन्ध्या स्यात् सन्धया साकं संप्रत्याङ्भ्यः परः श्रवः ।वर्जे वर्जनं वृजनं, नृत्ये नृत्तं च नर्त्तनम् ॥ १११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र्ज (wrong syllable)
genderक्लीneut.
विधूननं विधुवनं त्यागो हानं च वर्जनम् ।आवर्जनं द्रवक्षेपे निधानं क्षेपणासने ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उदः सामान्यहान्योः स्यादपात्स्याद्दानवर्जने ।न्यासस्वभावयोर्नेस्तावनुज्ञानेऽन्ववद्वयात् ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
meanings
रोचना स्त्री तु गोपित्ते रक्तकह्लारयोषितोः ।रोचनः कूटशाल्मल्यां पुंसि स्याद्रोचके त्रिषु ॥रोही वटद्रुमेऽश्वत्थे तया रोहितके पुमान् ।लङ्घनं क्रमणे चोपवासे प्लवनेऽपि च ॥ललना स्त्री शिवाभेदरसनाकामिनीषु च ।लेखनन्तु लिपिन्यासे भूर्जे च छर्दनेऽपि च ॥वर्जनं हिंसने दाने तथा त्यागविशेषके ।वपनं मुण्डने क्लीबं वीजाधानेऽपि तत्स्मृतम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
वर्जन as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश नानाननु प्रश्नेऽप्यनुनये चानुज्ञानेऽवधारणे । नाना तु वर्जने प्रोक्तं नानानेकोभयार्थयोः ॥ Dharaṇikośa 34.11.2
- धरणिकोश अपअप स्यादपकृष्टार्थो वर्जनार्थोऽप्यप स्मृतः । उप समीपवाची स्यादुप हीनेऽधिकेऽप्युप ॥ Dharaṇikośa 34.12.1
- धरणिकोश परिनिर्निश्चये[113] क्रान्ताद्यर्थे निर्निःशेषनिषेधयोः । परि स्यात्सर्वतोभावे वर्जने लक्षणादिषु ॥ Dharaṇikośa 34.16.2
- कोषकल्पतरु परिहृप्रत्याङः स उपादाने संक्षेपे श्राद्धसे ? परेः । वर्जने प्राद्युद्धहिंसागतौ स्यात्संवृतौ समः ॥ ४१ ॥ Koṣakalpataru 3.5.41
- कोषकल्पतरु अपनिःक्षेपे नियमे निवेशभ(भृ?)शयोर्दानेऽन्तिके दर्शने- न्तर्भावोपरमाश्रयाम्बुषु तयोधा(?)भावविन्यासके । हर्षे चौर्यनिकृष्टवर्जनविपर्यासप्रमोदेष्वप स्याद्विश्लेषविकारयोरुप पुनर्हीनेऽधिके चान्तिके ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 5.1.4
- कोषकल्पतरु परिसर्वतोभवनभूषणपूजा- दोषवादपरिरम्भगदेषु । लक्षणादिषु च शोकनिवास- व्याप्तिवर्जनवधेषु परि स्यात् ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 5.1.16
- कोषकल्पतरु उत्सर्गयाम्यायने विसर्गो विसर्जनीये मलच्युतौ च स्यात् । उत्सर्गः सामान्ये न्याये दाने च वर्जने कथितः ॥ १७ ॥ Koṣakalpataru 6.3.17
- कोषकल्पतरु वारणनिर्वाणं गजमज्जने स्तिमितके मुक्तौ च निर्वर्तने कुर्वाणस्त्रिषु कारके भृतिभुजि प्रोन्मृष्टपर्णे पुनः । दौर्वीणं हरितारसे त्रिषु पुनः स्याद्वर्जने वारणं नागे पुंस्यथ यातनाकरणयोर्हेतौ वधे कारणम् ॥ ३२ ॥ Koṣakalpataru 6.15.32
- नानार्थार्णवसंक्षेप जुङ्गितजुङ्गितस्तु द्वयोर्हीनवर्णे त्रिषु तु वर्जिते । क्लीबं तु वर्जनेऽथ क्ली जृम्भितं स्याद्विचेष्टिते ॥ ८०९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.809
- शब्दरत्नावली त्यागगाङ्गः पुंसि गुहे भीष्मे स्याद्गङ्गासम्भवे त्रिषु । चङ्गो दक्षे शोभने च सारङ्गे हलयाजके ॥ टङ्गोऽस्त्री तु खनित्रे स्याद् जङ्घा खङ्गभिदोरपि । त्यागो दाने वर्जने च विवेकिपुरुषेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.6
- शब्दरत्नावली परिप्र प्रकर्षे गताद्यर्थे अरे सम्बोधने क्रुधि ॥ उर्य्युरी चोररी च स्याद्विस्तारेऽङ्गीकृतावपि । दुर्निषेधे च दुःखे च निर्निषेधे च निश्चये ॥ परि स्यात्सर्वतीभावभागवर्जनदूषणे । व्याप्ति वीप्सालक्षणेत्थम्भूतदोषप्रकाशने ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.52
- शब्दरत्नाकर परिवीप्सायां परितोभागे वर्जनेऽप्यपवत् परि । परा विहीनेऽनावृत्तौ हिते चामन्त्रणेऽद्भुते ॥ २२७३ ॥ Śabdaratnākara 5.2.2273
- वैजयन्ती परिभागे प्रकारकथने वीप्सायां लक्षणे प्रति । भागादिष्वेषु परि च वर्जनेऽप्यपवत् परि ॥ २५ ॥ Vaijayantī 8.7.25