निर्मुक्त

nirmuktaपुं · masc.

In 10 kośas: 9 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य पञ्चेन्द्रियाः Abhidhānacintāmaṇi 4.9.133 · p. 50

निर्मुक्तो मुक्तनिर्मोकः सविषा निर्विषाश्च ते ।

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्तु (wrong syllable)

निर्मुक्तवि सविषवि निर्विषवि

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह पातालभोगिवर्गः Amarakośa 1.8.8

मालुधानो मातुलाहिर्निर्मुक्तो मुक्तकञ्चुकः ।

अनुष्टुप्

मालुधानपुं मातुलाहिपुं निर्मुक्तपुं मुक्तकञ्चुकपुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव सर्पादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.16.17 · p. 365

निर्मोकरहिते तत्र निर्मुक्तो मुक्तकञ्चुकः ।कुक्कुटादिः कुक्कुटाभो वर्णेन च रवेण च ॥ १७ ॥

अनुष्टुप्

निर्मुक्तपुं मुक्तकञ्चुकपुं कुक्कुटादिपुं कुक्कुटाभपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ पातालवर्गः Koṣakalpataru 3.1.22 · p. 303

निर्मुक्तश्च निर्लयनिर्भेद्यवन्मुक्त * [कञ्]चुकः ।सविषा निर्विषा वापि सर्पा दृग्विषनामकाः ॥ २२ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 श्च (wrong syllable)

निर्मुक्तवि मुक्तकञ्चुकवि दृग्विषपुं

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.215 · p. 78

निर्मोककञ्चुकौ सर्पकोशे निर्ल्वयनीत्यपि ।मुक्तनिर्मोकनिर्मुक्तौ सविषा निर्विषास्तथा ॥ २१५ ॥

अनुष्टुप्

निर्मोकपुं कञ्चुकपुं निर्ल्वयनीस्त्री मुक्तनिर्मोकवि निर्मुक्तवि सविषवि निर्विषवि

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि पञ्चेन्द्रियजीवनामानि Suśīlanāmamālā 5.9.2369 · p. 383

अत्रोक्ता विविधाः सर्पास्तत्तत्कुलसमुद्भवाः ।निर्मुक्तो मुक्तनिर्मोको मुक्तकञ्चुक इत्यपि ॥ २३६९ ॥

अनुष्टुप्

निर्मुक्तपुं मुक्तनिर्मोकपुं मुक्तकञ्चुकपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश भूमिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 2.2.13 · p. 37

कालीयः कालियश्चैव कालिकः कालिरित्यपि ।मुक्तकञ्चुको निर्मुक्तः सर्पे निर्मुक्तचर्मणि ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 को (wrong syllable)

कालीयपुं कालियपुं कालिकपुं कालिपुं मुक्तकञ्चुकपुं निर्मुक्तपुं

genderपुंmasc.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण पातालाध्यायः Śabdaratnākara 1.10.309 · p. 42

निर्मुक्तोऽहिर्विमुक्तत्वगहिनिर्लयनी स्त्रियाम् ।समौ कञ्चुकनिर्मोकौ स्फटायां तु फणः फणा ॥ ३०९ ॥

अनुष्टुप्

निर्मुक्तपुं अहिनिर्लयनीस्त्री कञ्चुकपुं निर्मोकपुं स्फटास्त्री फणपुं फणास्त्री

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश सरीसृपाध्यायः Vaijayantī 4.1.20 · p. 149

राजिलः क्षीरकश्चाथ नानीपातः स्वजः समौ ।अहीरिणिः स्त्री द्विमुखी निर्मुक्तो मुक्तकंचुकः ॥ २० ॥

अनुष्टुप्

राजिलपुं क्षीरकपुं नानीपातपुं स्वजपुं अहीरिणिस्त्री द्विमुखीस्त्री निर्मुक्तपुं मुक्तकंचुकपुं

genderपुंmasc.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास तार्धश्लोकः Dharaṇikośa 15.2.59 · p. 76

शकुन्तः पक्षिभेदे स्याच्छकुन्तः पक्षिभासयोः ।निर्मुक्तः संगसंत्यक्तः सर्पश्च मुक्तकञ्चुकः ।आघ्रातः शिङ्घिते ज्ञेय आक्रान्ते च प्रयुज्यते ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श्च (wrong syllable)

meaningsसंगसंत्यक्त मुक्तकञ्चुकसर्प

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ तान्ताः Koṣakalpataru 6.16.98 · p. 218

ज्ञातेऽथादरयुक्तप्रज्ञातज्ञातहृष्टेषु ।परवत्प्रतीत उक्तो निर्मुक्तस्त्य[293b]क्तसङ्गे स्यात् ॥ ९८ ॥

metre not recognised

meaningsत्यक्तसङ्ग

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ तान्ताः Koṣakalpataru 6.16.99 · p. 218

निर्मोकमुक्तसर्पेऽथाव्यक्तः शंकरे विष्णौ ।मूलप्रकृतौ क्लीबे महदादावात्मवाच्यपि च ॥ ९९ ॥

metre not recognised

meaningsनिर्मोकमुक्तसर्प

doubtful

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश तान्ताः Śabdaratnāvalī 7.16.109 · p. 220

निकृतं विप्रलम्भे स्यात्त्रिषु विप्रकृते शठे ।निर्मुक्तः स्यान्मुक्तसङ्गमुक्तकञ्चुकसर्पयोः ॥

अनुष्टुप्

meaningsमुक्तसङ्ग मुक्तकञ्चुकसर्प

निर्मुक्त as a meaning in nānārtha verses

वैजयन्ती उद्धृतउद्धृतं भुक्तनिर्मुक्ते तुलिते चाप्यथोच्छ्रितम् । वृद्धे तुङ्गे समुत्पन्नेऽप्युदितौ कथितोद्गतौ ॥ ५ ॥ Vaijayantī 7.4.5