फण
phaṇaपुं · masc.In 17 kośas: 17 synonym verses, 10 as a meaning of another word.
भोगोऽहिकायो दंष्ट्राशीर्दर्वी भोगः फटः स्फटः ।फणोऽहिकोशे तु निर्ल्वयनी निर्मोककञ्चुकाः ॥ १३१५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंस्त्रीm. f.
आशीविषो दीर्घपृष्ठः कुण्डली जिह्मगः स्मृतः ।फणः फणा फटा प्रोक्ता विषं स्याद्गरलं गरः ॥ ६४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सर्पदेहस्तु भोगः स्यात् शिरस्तस्य फणं फणा ।भोगश्चापि तथा नेत्रे नीलकं विषनीलकम् ।जिह्वा तस्य कुशग्राही पुच्छश्चोद्दीर्घिका मता ॥ १६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भुवन-वलि-वह्नि-विद्या-सन्ध्या-गजजाति-शम्भुनेत्राणि ।त्रिशिरोमौलि-दशा-क्षेत्रपाल-फण-काल-मुनि-दण्डाः ॥ ५ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
फडचुडगुडानां च तथैव फणशाणयोः ।वारिपर्णस्य गर्तस्य रथाजमोदयोरपि ॥ ११८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 चु (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 ज (wrong syllable)
genderपुंस्त्रीm. f.
भोगो दर्वी द्वयोस्तु स्युः फण-स्फट-फट-स्फुटाः ।कफेलुः स्त्री च दाढा स्यादाशीराश्यहिदंष्ट्रिका ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
वारिपर्ण-फण-शाण-पार्ष्णयःस्यात्सृणिर्द्रुभिदि वाण ईरितः ।स्यात्स्फुलिङ्गलववाचकः कणः ।स्यात्करेणुरिभयोर्हरेणुवत् ॥ २३ ॥
रथोद्धता
genderपुंस्त्रीm. f.
निघादयःशब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं निघः पर्वतः । अयं सङ्घः समूहः । अयमुद्घः प्रशस्तः । अयमुपघ्न आश्रयः पर्वतश्च । अयमोघो नदीवेगः पुरुषारम्भश्च । विघ्नः कर्मनिघातः । घर्मो निदाघः । अर्घः पूजा मूल्यविशेषः । वर्णो हरितपीतादिः ब्राह्मणादिः अकारादीनि चाक्षराणि ।पणगुणगणकणशोणाः किणफणघुणशाणबाणचूर्णाश्च ।नित्यं हि पुंसि पन्था बाष्पोष्माध्वानश्च विज्ञेयाः ॥ २६ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
पणादयः शब्दाः पुंसि भवन्ति । अयं पणो विंशतिगण्डकः । अयं गुणः सङ्ख्याख्यः शुक्लादिः[दि] पाटलादिश्च । अयं गणः सङ्घातः । अयं कणः परमाणुः । शोणो नदः । किणो निकषः । फणो भुजङ्गः । घुणः कीटविशेषः । शाणः पाषाणविकारः । बाणः शरः असुरः घृष्टिका च । अयं चूर्णः शकलः खण्ड इत्यर्थः । अयं पन्था मार्गः । अयं बाष्पोऽश्रु । अयमूष्मा घर्मः । अयमध्वा मार्गः । नित्यग्रहणं विभाषानिवृत्त्यर्थम् ।नपुंसके श्वभ्रतृणरणार्णानि ।वीणातूणाघोणाघृणास्तु नियतं स्त्रियां विद्यात् ॥ २७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
भोगोऽहिदेहो दंष्ट्राशीर्भोगो दर्वी फटः स्फटः ।फणा स्त्रीपुंसलिङ्गे स्यात्फटाशब्दः स्त्रियामपि ॥ २१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
हुडुक्कः चुलुकश्चर्मप्रसेवकफणावपि ।मल्लकः सल्लको लञ्चभुजतिन्दुककूपकाः ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
फणः फटः स्फटो भोगो दर्वी दर्विस्तथैव च ।इति नामानि मन्यन्ते सर्पफणस्य साक्षरैः ॥ २३७५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 फ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मालुधानोऽहिदंष्ट्रायामाश्यां-शीर्भोगके फटः ।स्फटौ द्वौ पुंस्त्रियोः प्रोक्तौ फणस्त्रिषु च दर्वीवत् ॥ ३४२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 7 र्वी (wrong syllable)
genderविadj.
निर्मुक्तोऽहिर्विमुक्तत्वगहिनिर्लयनी स्त्रियाम् ।समौ कञ्चुकनिर्मोकौ स्फटायां तु फणः फणा ॥ ३०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तमिस्रे तु तमिस्रा स्त्री नागी तु स्थूलपन्नगी ।दर्वी फणं गरः क्ष्वेलः स्यात्तु काकोदरोरगी ॥ १७८१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जूटो वराटः कर्कन्धूः शाल्मलिर्बलिडाडिमौ ।मृत्युः कुम्भो भुजो बाहुर्ज्वालः कीलोऽशनिः फणः ॥ २३२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
फण as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश भोगभोः सुखे च वित्ते च सर्पस्य फणकाययोः । पालनेऽभ्यवहारे च निर्वेशे पण्ययोषिताम् ॥ Dharaṇikośa 3.3.7
- धरणिकोश फटाव्युष्टं फले प्रभाते स्यात्क्रुष्टं रोदनरावयोः । लाटो जनपदे वस्त्रे फटा च फणदन्तयोः ॥ Dharaṇikośa 10.1.4
- कोषकल्पतरु फटाजटी तु पर्कटी मिसी सटा जटा च केसरम् । फटा फणे तथा करे धटी तु वस्त्रखण्डके ॥ २० ॥ Koṣakalpataru 6.10.20
- नानार्थार्णवसंक्षेप भोगभेनस्तु चन्द्रे सूर्ये च भोगो राज्ये धने सुखे । रक्षणेऽभ्यवहारे च सर्पस्य फणकाययोः ॥ ९० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.90
- परमानन्दीयनाममाला फटजटामन्थानकुण्डल्योः फटा च फणदम्भयोः । फाल्गुनो मासभेदे स्यादर्जुनाख्ये तरावपि ॥ ३२४ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.19.324
- शब्दरत्नावली भोगभोगः सर्पे सुखे देहे धने माने च पालने । सर्पाणां कायफणयोर्योषिद्भरणभोजने ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.16
- शब्दरत्नावली फटापटुः पटोले दक्षे च नीरोगे चतुरेऽन्यवत् । पट्टः पेषणपाषाणव्रणादिवस्त्रपोरपि ॥ राजशासनभेदेऽपि पत्रे पीठे चतुष्पथे । पटिः स्त्री पटभेदे स्याद् वागुलौ कुम्भिकाद्रुमे ॥ पुष्टिः पोषणवृद्धयोः स्त्रीफटादम्भे फणेऽपि च । वटी त्रिषु गुणे ना तु वृक्षनाथकपर्दयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.22
- शब्दरत्नाकर भोगभोगो वेश्याभृतौ राज्ये सौख्येऽर्थे पालने रतौ । विहारे व्यवहारे च फणिनः फणदेहयोः ॥ १९६९ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1969
- त्रिकाण्डशेष भोगभोगः सुखे धने चाहेः शरीरफणयोरपि । भगं वैराग्ययोनीच्छाज्ञानैश्वर्येषु चेष्यते ॥ ६४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.64
- वैजयन्ती भोगभोगो राज्ये धने सौख्ये पालनाभ्यवहारयोः । फणे देहे च सर्पस्य वेश्यादीनां भृतावपि ॥ ४४ ॥ Vaijayantī 6.1.44