व्युत्थान

vyutthānaक्ली · neut.

In 9 kośas: 2 synonym verses, 9 as a nānārtha head word.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध सामान्यकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 4.778 · p. 89

स्वतन्त्रवृत्तिर्व्युत्थानमभ्युत्थानं च गौरवम् ।संस्थानं संनिवेशः स्यादास्थानं नृपतेः सभा ॥ ७७८ ॥

अनुष्टुप्

स्वतन्त्रवृत्तिस्त्री व्युत्थानक्ली अभ्युत्थानक्ली गौरवक्ली संस्थानक्ली संनिवेशपुं आस्थानक्ली

genderक्लीneut.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश धर्मकर्माध्यायः Vaijayantī 5.2.20 · p. 193

विप्रलंभो विसंवादः प्रतिलंभस्तु लंभनम् ।स्वतंत्रवृत्तिर्व्युत्थानमभ्युत्थानं तु गौरवम् ॥ २० ॥

अनुष्टुप्

विप्रलम्भपुं विसंवादपुं प्रतिलम्भपुं लम्भनक्ली व्युत्थानक्ली स्वतन्त्रवृत्तिस्त्री अभ्युत्थानक्ली गौरवक्ली

genderक्लीneut.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.118

व्युत्थानं प्रतिरोधे च विरोधाचरणेऽपि च ॥ ११८ ॥

अनुष्टुप्

meaningsप्रतिरोध विरोधाचरण

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास नार्धश्लोकः Dharaṇikośa 19.2.44 · p. 116

व्युत्थानं स्वातन्त्र्यकृत्ये विरोधाचरणेऽपि च ।संतानः संततौ देववृक्षे चापत्यगोत्रयोः ॥

अनुष्टुप्

meaningsस्वातन्त्र्यकृत्य विरोधाचरण

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नान्ताः Koṣakalpataru 6.21.37 · p. 252

उद्यानमस्त्री त्रिषु निःसृते स्या-दम्लान उक्तो नरि पुष्पभेदे ।स वाच्यवन्म्लानिविवर्जितेऽथव्युत्थानमुक्तं च निरुद्धकार्ये ॥ ३७ ॥

उपजातिः

meaningsनिरुद्धकार्य

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नान्ताः Koṣakalpataru 6.21.38 · p. 252

इच्छाकृतौ च प्रतिरोधने तथा[तथा] समाधेर्विनिवर्तनेऽपि ।उत्थानमुद्योगरणोर्ध्वभावेस्यात्पौरुषे पुस्तकतन्त्रयोश्च ॥ ३८ ॥

upajati mixed

meaningsइच्छाकृति प्रतिरोधन समाधिविनिवर्तन

doubtful

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नपुंसकलिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.75 · p. 39

व्युत्थानं प्रतिकूलत्वे स्वातन्त्र्यकरणेऽपि च ।सिंहस्तु प्रतिरोधे च विरोधाचरणेऽपि च ॥ ७५ ॥

अनुष्टुप्

meaningsप्रतिकूलत्व स्वातन्त्र्यकरण प्रतिरोध विरोधाचरण

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश नान्ताः Śabdaratnāvalī 7.20.79 · p. 241

विपन्नो भुजगे पुंसि विपदाक्रान्तके त्रिषु ।विच्छिन्नन्तु समालब्धे विभक्तेऽपि च वाच्यवत् ॥विलग्नं लग्नमात्रे स्यात्त्रिषु मध्ये तु न स्त्रियाम् ।विषघ्नी त्रिवृतायां स्त्री गुडुच्यां ना शिरीषके ॥व्युत्थानं नृत्यभेदे स्याद्विरोधाचरणेऽपि च ।वृजिनं किल्विषे क्लीबं कचे ना कुटिले त्रिषु ॥

अनुष्टुप्

meaningsनृत्यभेद विरोधाचरण

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण अनेकार्थाधिकाराध्यायः Śabdaratnākara 4.1.2168 · p. 262

वेष्टने मुकुटोष्णीषे व्युत्थानं प्रतिकूलता ।स्वातन्त्र्यकरणं चाथ विषयी राज्ञि मन्मथे ॥ २१६८ ॥

अनुष्टुप्

meaningsप्रतिकूलता स्वातन्त्र्यकरण

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.259 · p. 180

दैवानिष्टफले सक्तौ व्यसनं निष्फलोद्यमे ।स्वतन्त्रता च व्युत्थानं वामनौ विष्णुदिग्गजौ ॥ २५९ ॥

अनुष्टुप्

meaningsस्वतन्त्रता

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश नपुंसकलिङ्गाध्यायः Vaijayantī 7.3.31 · p. 252

वालकं त्वंगुलीये स्यात् बर्हिष्ठे वलयेऽपि च ।व्युत्थानं प्रतिकूलत्वे स्वातन्त्र्यकरणेऽपि च ॥ ३१ ॥

अनुष्टुप्

meaningsप्रतिकूलत्व स्वातन्त्र्यकरण