संस्थान
saṃsthānaक्ली · neut.In 13 kośas: 13 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 4 as a meaning of another word.
संस्थानं संनिवेशः स्यादर्थस्यापगमे व्ययः ॥ १५१६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
प्रतोली विशिखा रथ्या मुखं निःसरणं स्मृतम् ।शृङ्गाटकः पथां श्लेषः संस्थानं तु चतुष्पथम् ॥ २८९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्वतन्त्रवृत्तिर्व्युत्थानमभ्युत्थानं च गौरवम् ।संस्थानं संनिवेशः स्यादास्थानं नृपतेः सभा ॥ ७७८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संस्थानं चाथावकरः संकरः क्षिप्तके मुखम् ।स्यान्निःसरणमाघाटो मर्यादाप्यवहारकः ॥ ८९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्विमार्गो द्विपथं चारपथोऽथ त्रिपथे त्रिकम् ।चतुष्पथे चतुष्कं स्यात्संस्थानं बहुमार्गके ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
द्विपथं स्याच्चारपथस्त्रिपथं त्रिकमित्यपि ।शृङ्गाटकं स्यात्संस्थानं चतुष्कं [च] चतुष्पथम् ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 च्चा (wrong syllable)
genderक्लीneut.
संस्थानं व्यञ्जनं लिङ्गं लक्षणं रूपमित्यपि ।आकृतिः स्यादुपशयो व्याधेर्यः शमकारकः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अन्वेषणान्वेक्षण-मार्गणानिसंवीक्षणं स्यान्मृगणा मृगश्च ।गवेषणं ना विचयोऽथ षण्ढेसंस्थानमाहुः किल संनिवेशे ॥ ४२ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
भुवोऽन्तरं गूढमार्गः सुरुङ्गा सन्धिलापि सा ।चतुष्पथं चतुष्कं च संस्थानं च निगद्यते ॥ २६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नाशोऽभावस्तथा संनिवेशः संस्थानमीक्ष्यते ।विस्रम्भोऽप्यथ विश्वासो विकारः परिणामतः ॥ ३९० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
genderक्लीneut.
संस्थानं सन्निवेशः स्यादुपस्थानं तु संगतिः ।धान्योत्क्षेपणमुत्कारः पराकारस्तु धिक्क्रिया ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संस्थानमाकारचतुष्पथार्ति-ज्ञानाद्युपायेषु च संनिवेशे ॥ ३९ ॥
इन्द्रवज्रा
मृत्यावथो धावनमस्ति शुद्धौत्वरागतौ योषिति कण्टकायाम् ।स्यात्पावनं पाथसि किं च कृच्छ्रे* पावके व्यासगतं तथैव ॥ ४० ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः
meaningsमृत्यु
doubtful
संस्थानं तु समाप्तौ च सन्निवेशे चतुष्पथे ।सम्यक्स्थितौ च मरणे संव्यानं तूत्तरीयके ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
संस्थान as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु अध्वन्क्लेदा सुधांशौ नरि चौषधौ[18b]च स्नेहा च मित्रे नरि शीतरश्मौ । आत्मा नरि स्याद्धृतिबुद्धिशील- ब्रह्मप्रयत्नेषु वपुर्हृदोश्च । व्यावर्तने स्यात्परतश्च काले- ऽथाध्वा तु संस्थानपथोश्च शास्त्रे ॥ ८५ ॥ Koṣakalpataru 6.21.85
- नानार्थार्णवसंक्षेप लिङ्गस्त्रीपुंसादौ च संस्थाने शरीरे चिह्नशेफयोः । प्रव्रज्यायामवयवे वेषेऽप्यथ वनं जले ॥ ५५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.55
- परमानन्दीयनाममाला चुचुः कोकेऽप्यथ संस्थाने छश्चारे छेदके रवौ । छं वृत्ते निर्मले प्रोक्तं जोऽथ केशवजीवयोः ॥ १७ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.17
- शब्दरत्नावली संस्त्यायपुमान् सिंहे मधुकरे शिलातुल्ये तु वाच्यवत् । संस्त्यायः पुंसि विस्तारे संस्थानसन्निवेशयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.50