संयमन
saṃyamanaक्ली · neut.In 5 kośas: 3 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.
प्रघानः प्रघनस्तुल्यौ प्रघाणः प्रघणः स च ।संजवनं संयमनं चतुःशालं स्त्रियां च षण् ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 ज (wrong syllable)
genderक्लीneut.
दण्ड्यस्त्रिष्वपराधार्हः समे तूद्दान-बन्धने ।संदानं स्यात्संयमनं हननं च समार्थकम् ॥ ७८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अथापराधो मन्तुः स्यात्तथागः त्वग इत्यपि ।अथ बन्धनमुद्दानं बन्धः संयमनन्तथा ॥उचिताद्द्विगुणो दण्डो द्विपाद्यमभिधीयते ।राजग्राह्ये तु भागे स्यात् भागधेयो बलिः करः ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
संयमनं तु नियमः संयमनी यमस्य पूः ।गवादनीन्द्रवारुण्यां गवां घासादनालया ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
meaningsनियम
व्रते भवेत्संयमनं यमस्यपुरि स्त्रियां स्यादथ दर्शनेऽपि ।निशामनं स्याच्छ्रवणे च नेत्रेदन्तान्तरा[21b]ले प्रतिमानमैभे ॥ २० ॥
उपेन्द्रवज्राmetre not read in every linenearly उपेन्द्रवज्रा: pāda 2, syllable 1 द (wrong syllable)
meaningsव्रत
सदादानो गन्धहस्तिन्यैरावतगणेशयोः ।सम्बदनं वशीकारे क्लीबमालोचनेऽपि च ॥समादानं समीचीनग्रहे बौद्धाह्णिकेऽपि च ।सम्वाहनन्तु भारादिवाहने चाङ्गमर्दने ॥समापनं परिच्छेदप्रमापनसमाप्तिषु ।सनातनो हरे विष्णौ नित्यपित्रतिथिष्वपि ॥सनातनी भवान्यान्तु वाण्यब्धिसुतयोः स्त्रियाम् ।स्तनयित्नुर्जलधरे विद्युति स्तनिते स्त्रियाम् ॥सरोजिनी तु कमलाकरपङ्कजयोः स्त्रियाम् ।समापन्नं वधे क्लिष्टे समाप्तप्राप्तयोरपि ॥संयमनं व्रते बन्धे यमपूर्यामपि स्त्रियाम् ।भवेत्सारसनं काञ्च्यामुरस्तेन तनुत्रिणाम्(?) ॥सामयोनिर्ग्रजब्रह्मसामोत्थेषु भवेत्पुमान् ।सुदर्शनो विष्णुचक्रे जम्बूवृक्षे सुरलाये ॥क्लीबं महेन्द्रनगरे प्रज्ञौषधिभिदोः स्त्रियाम् ।सुयामुनोऽच्युते मेघे प्रासादवत्सराजयोः ॥सुकर्मा योगभेदे स्यात्सत्कर्मविधिकर्मणोः ।सुधन्वा वीरभेदे स्याद्धानुष्के विश्वकर्मणि ॥सुपर्वा पुंसि वंशे तु धूमपर्वामरेषु च ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 3 द (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 म (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 द (wrong syllable)
संयमन as a meaning in nānārtha verses
- नानार्थार्णवसंक्षेप बन्धनबन्धनं स्यात् संयमने त्रि तु बन्धस्य साधने । बन्धे तु रभसः प्राह बन्धकी तु स्त्रियामियम् ॥ १२३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1238