बलि
baliपुं · masc.In 17 kośas: 38 synonym verses, 9 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
मधुधेनुकचाणूरपूतनायमलार्जुनाः ॥ २१९ ॥कालनेमिहयग्रीवशकटारिष्टकैटभाः ।कंसः केशिमुरौ साल्वमैन्दद्विविदराहवः ॥ २२० ॥हिरण्यकशिपुर्वाणः कालियो नरको बलिः ।शिशुपालश्चास्य वध्या वैनतेयस्तु वाहनम् ॥ २२१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूजार्हणासपर्यार्चा उपहारबली समौ ॥ ४४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
पाठो होमश्चातिथीनां सपर्या तर्पणं बलिः ।एते पञ्चमहायज्ञा ब्रह्मयज्ञादिनामकाः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
अर्चा पूजा सपर्या स्यादुपहारो बलिः स्मृतः ।प्रणिधानं समाधानं समाधिश्च समास्त्रयः ॥ १२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रक्षिवर्गो ह्यनीकस्थः सेनानीर्वाहिनीपतिः ।अर्थागमो भवेदायो भागधेयो बलिः करः ॥ ४३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इति यः क्रियते सन्धिः प्रतीकारः पुमानयम् ।द्विपाद्यो द्विगुणो दण्डो भागधेयोऽस्त्रियां बलिः ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनुह्लादश्च ते ह्लादास्तत्पुत्रैरिदमावृतम् ।विरोचनस्तु प्राह्लादिर्बलिर्वैरोचनोऽपि च ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बलि-बल-बलभद्र-कामपाल-प्रियमधु-सात्वत-राम-रेवतीशाः ।मधुमथन-पुरोज-नीलवासो-मुसलि-हलायुध-सीरपाण्यनन्ताः ॥ ४४ ॥
पुष्पिताग्रा
genderपुंmasc.
सौगन्धिकः शुल्बवैरी पामारिः कुष्ठहृद्बलिः ।वैगन्धिकः कीरपुच्छोऽस्त्रियां वलिवसा च सा ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूर्णानकं पूर्णपात्रं हर्षाद्वर्द्धापकं च तत् ।प्रयत्नेन विना लब्धं स्वस्तिलब्धं विशेष्यवत् ।(?)प्रवारणं काम्यदानं हन्तकारो बलिः समौ ।बलेर्हितादौ बालेयं गदितं भेद्यलिङ्गकम् ॥याथाकथाचं तु यथाकथा चैव प्रदीयते ।प्रावृषेण्यं प्रावृषि यद्देयं शरदि शारदम् ॥ ७४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 प्रा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
करो बलिर्भागधेयी द्वयोर्धर्मादितः पुनः ।शौचाशौचपरिज्ञानममात्यानां मतोपधा ॥मायोपेक्षेन्द्रजालानि क्षुद्रोपाया अमी त्रयः ।मृगयाक्षाः स्त्रियः पानं वाक्पारुष्यार्थदूषणे ॥ ६७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हिरण्यकशिपुर्दैत्यराजो वैरोचनो बलिः ।शिशुपालश्चे[149a]दिपतिः कंसो भोजपतिर्भवेत् ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
[231a] ********भे चित्र कील-पाटली ।जाटलिः शाल्मलिर्मौलिर्हलिः केलिः शली बलिः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंस्त्रीm. f.
सुमनस् अप्सरस् इत्येताभ्यां विरहितमुज्झितमित्यर्थः । अस् अन्ते यस्य तदिदमसन्तं पुंसि भवेदित्यर्थः । अयमङ्गिराः चन्द्रमाः स्थूलशिराः । पुरूरवाः उच्चैःश्रवाः दुर्वासाः पृथुयशा इत्यादयः । सुमनसोऽप्सरसश्च स्त्र्यधिकारात्स्त्रियां प्रवृत्तिः । इमाः सुमनसः कुसुमानि । इमा अप्सरसो देवस्त्रियः । द्व्यच्कमसन्तं नपुंसकं भवति । इदमोजः तेजः वर्चः शिरः यशः छन्दः श्रोतः चेतः पयः तपः अम्भः । जरस्शब्दस्यापि नपुंसकता स्यादित्यत आहान्यत्र वै जरसः । नपुंसकात्प्रकृताच्च पुंल्लिङ्गादन्यस्मिन् जरस् शब्दो भवति । स्त्रियाम् । इयं जरा वृद्धभावः ।पुंसि क्षुरखुरबिन्द्विक्षुपायुमणिकीलकेलिबलयः ।निघसङ्घोद्घोपघ्नौघविघ्नघर्मार्घवर्णाश्च ॥ २५ ॥
metre not recognisedimpossible sibilant cluster: जरस्शब्दस्यापि
अङ्गिरस्पुंचन्द्रमस्पुंस्थूलशिरस्पुंपुरूरवस्पुंउच्चैःश्रवस्पुंदुर्वासस्पुंपृथुयशस्पुंसुमनस्स्त्रीअप्सरस्स्त्रीओजस्क्लीतेजस्क्लीवर्चस्क्लीशिरस्क्लीयशस्क्लीछन्दस्क्लीस्रोतस्क्लीचेतस्क्लीपयस्क्लीतपस्क्लीअम्भस्क्लीजरस्स्त्रीजरास्त्रीक्षुरपुंखुरपुंबिन्दुपुंइक्षुपुंपायुपुंमणिपुंकीलपुंकेलिपुंबलिपुंनिघपुंसङ्घपुंउद्घपुंउपघ्नपुंओघपुंविघ्नपुंघर्मपुंअर्घपुंवर्णपुं
genderपुंmasc.
एते शब्दाः[ब्दा] पुंसि भवन्ति । तद्यथा । अयं क्षुरः नापितोपकरणः । अयं खुरः पशुपादः । अयं बिन्दुः विसर्जनीयावयवः । अन्यच्च । अयमिक्षु सस्यजातिः । अयं पायुः अपानम् । अयं मणिः रत्नम् । कीलः शङ्कुः प्रहरणविशेषः । अयं केलिः हासः ॥। अयं के[क]लिः कलहः । अयं बलिर्दैत्यः राजगृह्यदेवतोपहारौ च ।
metre not recogniseddoubled daṇḍa: ॥।
genderपुंmasc.
एषां प्रयोगः पुंसि गदितः कथितः । राशिर्धान्यादीनाम् । पलाण्डुर्लसुनजातिः । कमण्डलुः काष्ठमयं जलपात्रम् । गडुः कुब्जम् । तूलः कार्पासादेः । मुहूर्त्तो द्वादशात्मकः । परशुर्वृक्षभेदी । शङ्कुः चिह्नं किलश्च । दृतिश्चर्म । अयं सीधुः सुरा । अयं कङ्कटो हस्तिकवचम् ।शालामालादोलावेलाफेलाशिलातुलालीला-सेनापालिबलिदद्रुवागुराश्च स्त्रियामुदिताः ॥ ३६ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
[63] उपहारः सपर्या च बलिः पूजापि कथ्यते ।पीवरः पीनपीवानौ स्थूलविह्वलविक्लवाः ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अपराधो व्यलीकं च मन्तुः स्याद्विप्रियागसी ।भागधेयो बलिश्चैव करे सेना पताकिनी ॥ ३६४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नेमौ प्रधिस्तथा नाभिः प्राण्यङ्गेऽथ क्वचिद्बलिः ।श्रोण्योषध्योः कटो मोहे भ्रमः पुंसि स्त्रियामपि ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
राज्ञां क्षेत्रादिभागे तु भागधेयं बलिः करः ।नद्यादितरणादौ यद्द्रव्यं शुल्कं तदिष्यते ॥ २७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पूजार्हणा सपर्यार्चोपहारोऽपचितिर्बलिः ।सन्मानादरसत्कारा अभ्युत्थानं च गौरवम् ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मधुर्मन्दो मुरः केशी हिरण्यकशिपुः बलिः ।अरिष्टः शिशुपालश्च द्विविदो यमलार्जुनौ ॥ २९८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुहाला काहला स्याद्वै चण्डकोलाहला तथा ।द्रकटः द्रगडश्चापि स्याद्धूमलस्तथा बलिः ॥ ४२८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 म (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
निशम्भो बलिप्रह्लादौ लङ्केशः रावणोऽष्टमः ।नवमस्तु जरासन्धः कथ्यते मगधेश्वरः ॥ ११३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 लि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
भूतयज्ञस्य नामाऽस्ति भूतयज्ञस्तथा बलिः ।प्रोक्ता एते महायज्ञाः पञ्चापि वै महीतले ॥ १३७१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 पि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
बलिर्वैरोचनो धीरो विरोचनसुतोऽपि च ।वाणः स्यात् कोट्टवीपुत्रो वैरीचिर्वलिनन्दनः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथापराधो मन्तुः स्यात्तथागः त्वग इत्यपि ।अथ बन्धनमुद्दानं बन्धः संयमनन्तथा ॥उचिताद्द्विगुणो दण्डो द्विपाद्यमभिधीयते ।राजग्राह्ये तु भागे स्यात् भागधेयो बलिः करः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्विपाद्यो द्विगुणो दण्डः शुल्को घट्टादिदेयके ।बलिः करो भागधेय उपदा स्यादुपायनम् ॥ १२८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जूटो वराटः कर्कन्धूः शाल्मलिर्बलिडाडिमौ ।मृत्युः कुम्भो भुजो बाहुर्ज्वालः कीलोऽशनिः फणः ॥ २३२६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
ब-श्छगण्डः पृष्ठवंशः शिखिबाहो युगन्धरः ।मुखबिन्दुर्बलिर्घण्टी योद्धा त्रिलोचनप्रियः ॥ ४८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 4, syllable 3 त्रि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
प्रियाऽस्य मनसादेवी जरत्कारुरथैतयोः ।आस्तीकनामा तनयो विरोचनसुतो बलिः ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पर्याहारः प्रजास्वायो भागधेयो बलिः करः ।उपदा तूपहारः स्यादुपग्राह्यमुपायनम् ॥ ४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पटहाडंबरौ युद्धे मंगले प्रियवादिका ।देवतार्चनतूर्ये तु धूमलोऽस्त्री बलिर्न षण् ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्याद्वाणपिप्पलौ वृक्षे नाभिर्वृन्ते तु वर्ष्मणः ।बलिरर्थविशेषेऽपि प्रधिर्नेमौ कुटो गृहे ॥ ११० ॥
अनुष्टुप्
meaningsअर्थविशेष
बलिः पुमान्गन्धकदैत्ययोः स्याद्द्वयोर्भवन्मन्दिरदारुभेदे ।तथोपहारे जठरैकदेशेश्लथे तथा चर्मणि विस्रसातः ॥ ७९ ॥
उपेन्द्रवज्रा
भवेत्तथा चामरदण्डकेऽर्थेदोला तु यानान्तरनीलिकार्था ।मेला मसौ मेलकवाचिका स्या-दिला तु भूवाग्बुधदारगोषु ॥ ८० ॥
उपजातिः
meaningsचामरदण्डक
doubtful
फेणिलं बदरेऽरिष्टे बालो ह्रीवेरकेशयोः ।बलिर्जराश्लथत्वे स्त्री गृहदार्वमुरौ बली ॥ ४०२ ॥
अनुष्टुप्
meaningsजराश्लथत्व
बलि as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् करध्वान्तारिदानवा वृत्रा बलिहस्तांशवः कराः ॥ १६४ ॥ Amarakośa 3.3.164
- धरणिकोश वैरोचनविरोचनो रवौ वह्नौ चन्द्रे प्रह्लाददानवे । वैरोचनो वैवस्वतो बलिर्दैत्यस्तथागतः ॥ Dharaṇikośa 19.2.63
- कोषकल्पतरु कारदेवे सुरः स्त्रीचषके च [45a]मद्ये सुरी तु देवप्रमदार्थिका स्यात् । कारस्तु यत्ने च यतौ वधे च बलौ हिमाद्रावपि निश्चयार्थे ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.27.7
- कोषकल्पतरु रासेरसखर्जूरे च कसेर्वां भवति तथा कोशकारैश्च । रासेरसस्तु रासे रससिद्धौ स्याद्बलौ तद्वत् ॥ १८ ॥ Koṣakalpataru 6.31.18
- नानार्थार्णवसंक्षेप शृधूगुदे स्त्री कृमिजातौ च ना तु स्याद्दानवान्तरे । ख्याते बलिरिति स्यात्तु शृङ्गी ना वृषभाह्वये ॥ १४१३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1413
- शब्दरत्नावली गोकुलिकबलिरोपेक्षिपङ्कस्थगोषु गोकुलिको भवेत् । वाद्यदण्डक्षुद्रघण्ठिकयोर्घर्घरिका मता ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.169
- शब्दरत्नावली वैरोचनवैरोचनो वलौ बुद्धे सिद्धे सूर्याग्निपुत्रयोः । शिखरी द्रुममात्रे स्यादपामार्गे महीधरे ॥ शिखण्डिनी स्त्रियां यूथीगुञ्जयोः प्रमदाभिदि । शिखण्डी वैरिगाङ्गेयकपालबर्हिणेषु च ॥ शृङ्गारी तु सशृङ्गारे सुवेशे गजपूगयोः । भवेच्श्लेष्मधना मल्लीकेतक्योरपि च स्त्रियाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.125
- शब्दरत्नाकर करकरिगण्डे शवे श्रोण्यां कलिञ्जे च भृशे कटः । मेघाश्मनि बलौ हस्ते करिहस्ते घृणौ करः ॥ १८८१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1881
- तन्त्राभिधान नऊर्ध्ववासी द्विरण्डश्च वामपादाङ्गुलेर्मु(र्न)खम् । वैनतेयः स्तुतिर्वर्त्म तरणिर्बलिरागमः ॥ ११८ ॥ Tantrābhidhāna 2.37.118
- तन्त्राभिधान बक्लेदिनी तापिनी भूमिः सुगमिन्द्रो बलिः प्रियः । सुरभिर्मुख-विष्णू च संहारो वसुधाधिपः ॥ १३० ॥ Tantrābhidhāna 2.40.130