व्रत
vrataपुंक्ली · m. n.In 16 kośas: 16 synonym verses, 4 as a nānārtha head word, 22 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
genderपुंक्लीm. n.
स्मरबाण-पाण्डवेन्द्रिय-कराङ्गुली-शम्भुमुख-महायज्ञाः ।विषय-व्या(क)रणाङ्ग-व्रत-वह्नि-सुपार्श्वफणिफला(णा)-श्चैव ॥ १२ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
अतिपातोऽथ नियमस्त्वस्त्रियां व्रतमित्यपि ।पुण्यकं तूपवासाद्यमुपवस्तमुपोषणम् ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
हस्तोपवीतपलितवृन्तानां दैवतस्य च ।लोहितव्रतबुद्धानां वसन्तध्वान्तयोरपि ॥ १५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
मोक्षोपायो भवेद्योगो नियमो व्रतमस्त्रियाम् ।पुण्यकं चाथ न स्त्री स्यादौपवस्त्रमुपोषणम् ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
चतुष्पथादीनां नपुंसकत्वं विद्धि जानीहि । इदं चतुष्पथम् । युगलं युग्मम् । छलं व्याजः । चेलं वस्त्रजातिः । खोलं भग्नभाण्ड[ड]म् । धिष्ण्यं गृहम् । अर्गलं द्वारपिधानम् । शफं खुरः । पण्यं विक्रेतव्यम् । पिच्छं मयूरस्य । पलं चतुःपलिपरिमाणम् ।रयमण्डपनरककपालगुडमणिमेढ्रदर्दुरकुसूलाः ।युग्माकाशव्रतशृङ्गवर्जिताः मञ्चः सदा पुंसि ॥ ६९ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 चे (wrong syllable)
genderक्लीneut.
ऐरावतं दैवतमक्षतं चहस्तोपवीतव्रतपुस्तबुस्तम् ।द्यूतायुतध्वान्तवसन्तयूथ-वरूथगूथानि मुहूर्ततीर्थे ॥ १४१ ॥
उपजातिः
genderपुंक्लीm. n.
उपवासश्चोपवस्तं व्रतं नियमपालनम् ।समाधिर्धारणा ध्यानं प्रणिधानं च चिन्तनम् ॥ १३५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अशनत्यागतात्पर्ये ख्यातः प्रायः शब्दः प्रयुज्यते ।नियमः पुण्यकं चैव व्रतं तपोऽपि कथ्यते ॥ १४०६ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
अत्ययश्वातिपतनं व्यत्ययः स्यादतिक्रमे ।अस्त्री व्रतन्तु नियमो नियामः संयमोऽपि च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
स्युर्ब्रह्माध्वर्युरुद्गाता होता चामी महर्त्विजः ।ऋत्विजो याजकाश्चाथ नियमो व्रतमस्त्रियाम् ॥ ११९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
व्रतदिनमासवर्षदलवल्कलकोटरषण्डचामराः ।चन्दनपद्मधर्मकोलाहलकिसलयदेहदोहदाः ॥ १० ॥
metre not recognised
genderपुंक्लीm. n.
मालं मैनं व्रतं जालं नारासंगे पराणि षट् ।अनुद्वीपाश्च षट् तेषामंगद्वीपादयो यथा ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अप्यन्येऽन्ध्रा व्रताः साल्वा इत्याद्या नीवृतः पृथक् ।विन्ध्यात्तु दक्षिणा देशा दक्षिणापथसंज्ञिताः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
तपो व्रतोऽस्त्री कृच्छ्रोऽस्त्री तच्च चान्द्रायणादिकम् ।चान्द्रायणं चन्द्रव्रतं प्राजापत्यं तु कृच्छ्रकम् ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 न्द्र (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
आपस्तम्बप्रयोगेऽसावश्वगोष्ठे च दृश्यते ।ना तु मेघे च शैले च नियमे तु व्रतोऽस्त्रियाम् ॥ ११७७ ॥
अनुष्टुप्
meaningsनियम
क्ली त्वृतौ वत्सरे मासे विष्णावग्नौ धनान्नयोः ।भुक्तौ कर्मणि चाथाह विधाने चापि सज्जनः ॥ ११७८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
महाव्रतसमाख्ये स्यात् क्रतुभेदेऽप्यथ त्रिषु ।व्यक्तं स्यान्निश्चिते स्पष्टे विदुष्यन्यस्त्वभाषत ॥ ११७९ ॥
अनुष्टुप्
meaningsमहाव्रत
व्रत as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) निष्ठानिष्ठा क्लेशेऽवसाने च व्यवस्थोत्कर्षयोर्व्रते । श्रेष्ठे स्थाम्नि धने शुक्रे मज्ज्ञि सार उदाहृतः ॥ ८५३ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.853
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) वर्णशुक्लादौ ब्राह्मणादौ च शोभायामक्षरे व्रते । गीतक्रमे स्तुतौ वेषे वर्णशब्दं प्रचक्षते ॥ ८६० ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.860
- धरणिकोश नियमकलमो लेखनी चैव शालीनां वाचकः पृथक् ? । नियमस्तु प्रतिज्ञायां यन्त्रणे निश्चये व्रते ॥ Dharaṇikośa 24.2.13
- कोषकल्पतरु पराकयुद्धे वराकस्त्रिषु तु स्मृतोऽसौ शोच्ये पराको व्रतखड्गयोः स्यात् । पिनाकमस्त्री हरचापपांशु- वर्षे त्रिशूलेऽपि च संप्रदिष्टम् ॥ ५६ ॥ Koṣakalpataru 6.1.56
- कोषकल्पतरु संयमनव्रते भवेत्संयमनं यमस्य पुरि स्त्रियां स्यादथ दर्शनेऽपि । निशामनं स्याच्छ्रवणे च नेत्रे दन्तान्तरा[21b]ले प्रतिमानमैभे ॥ २० ॥ Koṣakalpataru 6.21.20
- नानार्थार्णवसंक्षेप निष्ठानान्दिः कल्याणवृद्धौ स्यान्नाट्यारम्भार्चनान्तरे । निष्ठोत्कर्षेऽप्यवस्थायां नाशेऽन्ते व्रतयाच्ञयोः ॥ ५८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.1.58
- नानार्थार्णवसंक्षेप पुण्यव्योम्नि हेम्नि तथा धर्मे ( ब्रु ? व्र )ते च शुभकर्मणि । गङ्गार्घ्ययोस्तु पुण्या स्त्री मनोज्ञे तु त्रि पावने ॥ ७८५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.785
- नानार्थार्णवसंक्षेप वज्रव्रतभेदे च गोमूत्रयावकाहारजीवने । मासमेकं पुमांस्त्वेष यज्ञभेदे जिघांसतः ॥ ११६१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1161
- नानार्थार्णवसंक्षेप नियमआज्ञायां च प्रतिज्ञायां व्रतनिश्चययोरपि । निवहस्तु समूह स्याद् वायुस्कन्धान्तरेऽपि च ॥ ११८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.118
- परमानन्दीयनाममाला नियमनियमोऽथावधौ ज्ञाने व्रते निश्चयबन्धयोः । नालिका चुल्हिकारन्ध्रे बिलकालविशेषयोः ॥ २७३ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.18.273
- शब्दरत्नावली पराकनीलिका स्यात् क्षुद्ररोगनिलीशेफालिकासु च । प्रसेकः स्यात् च्युतौ सेके पराको व्रतखड्गयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.96
- शब्दरत्नावली इष्टअट्टं भक्ते पुंसि शुष्के क्षौमेऽत्यर्थे गृहान्तरे ॥ इष्ट आशंसिते पूज्ये क्रतौ ना प्रेयसि त्रिषु । संस्कारे क्लीबलिङ्गं स्याद् व्रते च क्रतुकर्मणि ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.2
- शब्दरत्नावली संयमनसदादानो गन्धहस्तिन्यैरावतगणेशयोः । सम्बदनं वशीकारे क्लीबमालोचनेऽपि च ॥ समादानं समीचीनग्रहे बौद्धाह्णिकेऽपि च । सम्वाहनन्तु भारादिवाहने चाङ्गमर्दने ॥ समापनं परिच्छेदप्रमापनसमाप्तिषु । सनातनो हरे विष्णौ नित्यपित्रतिथिष्वपि ॥ सनातनी भवान्यान्तु वाण्यब्धिसुतयोः स्त्रियाम् । स्तनयित्नुर्जलधरे विद्युति स्तनिते स्त्रियाम् ॥ सरोजिनी तु कमलाकरपङ्कजयोः स्त्रियाम् । समापन्नं वधे क्लिष्टे समाप्तप्राप्तयोरपि ॥ संयमनं व्रते बन्धे यमपूर्यामपि स्त्रियाम् । भवेत्सारसनं काञ्च्यामुरस्तेन तनुत्रिणाम्(?) ॥ सामयोनिर्ग्रजब्रह्मसामोत्थेषु भवेत्पुमान् । सुदर्शनो विष्णुचक्रे जम्बूवृक्षे सुरलाये ॥ क्लीबं महेन्द्रनगरे प्रज्ञौषधिभिदोः स्त्रियाम् । सुयामुनोऽच्युते मेघे प्रासादवत्सराजयोः ॥ सुकर्मा योगभेदे स्यात्सत्कर्मविधिकर्मणोः । सुधन्वा वीरभेदे स्याद्धानुष्के विश्वकर्मणि ॥ सुपर्वा पुंसि वंशे तु धूमपर्वामरेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.127
- शब्दरत्नावली नियमनिगमो वाणिजे वेदे कटे पूर्यां वणिक्पथे । नियमश्च प्रतिज्ञायां मन्त्रणानिश्चयव्रते ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.37
- शब्दरत्नावली वप्रवप्रो ना जतुके न स्त्री क्षेत्रे रेणौ तटे व्रते । व्याघ्रः करञ्जशार्दूलरक्तैरण्डेषु पुंस्ययम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.43
- शब्दरत्नाकर वर्णवेणी तु देवताली स्यात् केशबन्धोऽम्बुसंततिः । वर्णो विप्रादिशुक्लाद्योर्व्रते गीतिक्रमे कुथे ॥ १९९८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1998
- शब्दरत्नाकर नियमनिश्चयाज्ञाप्रतिज्ञासु नियमो यन्त्रणे व्रते । नितम्बः पश्चिमश्रोणिभागेऽद्रिकटकेऽपि च ॥ २११२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2112
- त्रिकाण्डशेष पराकपर्यस्त्यामपि पल्यङ्कः प्रियको मृगनीपयोः । पुष्पकं कङ्कणेऽपि स्यात्पराको व्रतखड्गयोः ॥ ३१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.31
- त्रिकाण्डशेष नियमधर्मोऽहिंसोपमायागोपनिषत्सु धनुष्यपि । कटे पुर्य्याञ्च निगमो नियमो निश्चये वृते ॥ २९८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.298
- त्रिकाण्डशेष तपस्तमः शोकेऽप्यथ हिमर्त्तौ ना धर्म्मे व्रते तपः । पद्मे स्वर्णे तामरसं निशा दुर्गा च तामसी ॥ ४४६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.446
- वैजयन्ती निष्ठानिष्ठोत्कर्षे व्यवस्थायां नाशेऽन्ते व्रतयज्ञयोः । भित्तिमूले प्रधौ नेमिर्निन्दा कुत्सापवादयोः ॥ २१ ॥ Vaijayantī 6.2.21
- वैजयन्ती नियमप्रतिज्ञायन्त्रणाज्ञासु नियमो निश्चये व्रते । पतंगः शलभे शालौ मार्जारेऽग्नौ रवौ खगे ॥ ४० ॥ Vaijayantī 7.1.40