उन्निद्र

unnidraवि · adj.

In 8 kośas: 8 synonym verses, 1 as a nānārtha head word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य वनस्पतिकायः Abhidhānacintāmaṇi 4.5.24 · p. 44

प्रबुद्धोज्जृम्भफुल्लानि व्याकोशं विकचं स्मितम् ॥ ११२७ ॥उन्मिषितं विकसितं दलितं स्फुटितं स्फुटम् ।प्रफुल्लोत्फुल्लसंफुल्लोच्छ्वसितानि विजृम्भितस् ॥ ११२८ ॥स्मेरं विनिद्रमुन्निद्रविमुद्रहसितानि च ।

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 षि (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 चि (wrong syllable)

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.187 · p. 23

उन्मीलितमुन्मिषितं स्मितमुन्निद्रं विजृम्भितं हसितम् ।उद्बुद्धं व्याकोशं पुष्पेषु विकाशवाचकाः शब्दाः ॥ १८७ ॥

गीतिः

उन्मीलितवि उन्मिषितवि स्मितवि उन्निद्रवि विजृम्भितवि हसितवि उद्बुद्धवि व्याकोशवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.20 · p. 136

स्मेरः स्मितो विकसितो दलितः स्फुटितोऽपि च ।विकास्युन्मिषितोन्निद्र-विनिद्राण-विकस्वराः ॥ २० ॥

अनुष्टुप्

स्मेरवि स्मितवि विकसितवि दलितवि स्फुटितवि विकासिन्वि उन्मिषितवि उन्निद्रवि विनिद्राणवि विकस्वरवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.13 · p. 9

वर्धिष्णुर्वर्धनो भूष्णुर्भविष्णुर्भवितापि सः ।प्रजनिष्णुः प्रजनिता ****** समौ ।उत्पतिष्णुस्तूत्पतिताथानतावर्जितौ समौ ।क्षयिष्णुः क्षयशीलः स्याद्भ्राजिष्णुर्भ्राजनोऽपि च ।निराकरिष्णुः क्षिप्नुः स्यात्प्रमादी तु प्रमादवान् ।श्रमी श्रान्तो भ्रमी भ्रान्तो ***** शीलवान् ।आयामशीलस्त्वायामी दोषी दूषणशीलवान् ।संपर्की चापि संसर्गी भङ्गुरो भङ्गशीलकः ॥भिक्षाशीलस्तु भिक्षाको लुण्टाको लुण्टकः समौ ।कुट्टाकः कुट्टकस्तुल्यौ तमी तान्तः समाविमौ ॥नश्वरो नाशशीलः स्यात्सृत्वरः सृमरः समौ ।प्रसारी तु विसारी स्याद्भवेत्प्रसृमरोऽपि सः ॥[विसृत्वरो] विसृमरोऽथेत्व[164a]रो गत्वरः समौ ।गन्ता तु गामुकस्तुल्यौ गमिष्यंस्तु गमी मतः ।श्वोगामी श्वो गमिष्यन्स्याज्जगन्वाञ्जग्मिवानुभौ ॥प्रातर्गामी प्रातरित्वा भृशं तु क्रमशीलवान् ।भवेच्चङ्क्रमणो दन्द्रमणश्च स निगद्यते ॥पापतिस्तु भृशं पातशील एवं तु वावहिः ।उन्निद्रो निद्रया हीनो बुद्धो जागरितः समाः ॥जागरूको जागरिता जागरी च समास्त्रयः ।स्वप्नक्शयालुर्निद्रालुर्घूर्णितः प्रचलायितः ॥निद्राणः शयितः सुप्तो निद्रामिच्छन्निदिद्रिषुः ।निद्राकाम्य[स्तु] निद्रीयन्सुषुप्सुरथ सुप्तिमान् ॥निद्रायमाणो निद्रायंस्तन्द्रालुस्तन्द्रयान्वितः ।धारुर्धरणशीलः स्याद्धर्ता धारय-धारकौ ॥धीवाथ धीवरी स्त्रीदृक् भावे धैवत्यमन्तिमे ।सम्मुखीनस्त्वभिमुखः पराचीनः पराङ्मुखः ॥प्रत्यङ्मुखः प्रतीचीनोऽथावाङ्मुखोऽप्यधोमुखः ।अवाचीनोऽप्यथोत्पश्यन्नुन्मुख[164b]श्च प्रकीर्तितः ॥विष्वद्र्यङ् विष्वगञ्चेद्यो देवद्र्यङ् देवमञ्चति ।सध्र्यङ् सहाञ्चंस्तिर्यङ् तु सम्मतो यस्तिरोऽञ्चति ॥अमुमञ्चन्नमुमुयङ्ङसावदसुयङ्ङपि ।अदद्र्यङ् चाथ गोअक् स्याद् गवाग्गोग्धेनुमञ्चति ॥साध्वञ्चति भवेत्सम्यङ् शयानस्तूत्स्वपन्मतः ।प्रबुध्यमानो जाग्रत्स्याच्छासदाज्ञापयन्नपि ॥शासिता दैशिकः शास्ताथोर्द्ध्वस्थोर्ध्वंदमौ समौ ।आसीनः स्यादुपविशन्नुपविष्टस्तथासितः ॥विधित्सन्कर्तुकामः स्याच्चिकीर्षुश्च विधित्सुवत् ।पित्सुस्तु पातुकामो यो जिघृक्षु [क्षं ?] स्तु जिघृक्षुवत् ॥ईर्ष्यामिच्छन्नीर्ष्यियिषन्भवेदीर्ष्यिषिषन्नपि ।पिपृच्छिषन्प्रष्टुकामो बिभित्सन्भेत्तुमिच्छति ॥क्षेप्तुमिच्छंश्चिकरिषन्गिलितुं पुनरिच्छति ।उक्तो जिगरिषंस्तत्र तथा जिगलिषन्नपि ॥चिकीषंस्तु चिचीषुश्च चेतुकामोऽपि कीर्तितः ।तितृंहिषंस्तितृक्षंश्च जि[165a]घांसन्रित्सुरित्यपि ॥तितांसंस्तु तितंसन्स्यात्तथा तितनिषन्नपि ।पित्सन्पिपतिषंस्तुल्यावथ स्याद्दिदरिद्रिषन् ॥तथा स्याद्दिदरिद्रासन्दित्सन्स्याद्दित्समानवत् ।अथो अधिजिगांसुः स्यात्तथा पिपठिषन्नपि ॥अध्यापिपयिषंश्चाधिजिगापयिषता समः ।गन्तुमिच्छञ्जिगमिषन्बोधने त्वीषिषन्मतः ॥दिदेविषंस्तु दिद्यूषन्सुस्यूषंस्तु सिषेविषन् ।ईर्त्सन्नर्दिधिषंस्तुल्यौ गदितौ वृद्धिकामुके ॥विवूर्षन्स्याद्विवरिषन्विवरीषन्नपि स्मृतः ।तितरीषंस्तितरिषंस्तितीर्षंस्तर्तुकामवत् ॥बुभुक्षन्स्यादशिशिषन्मित्समानस्तु मित्सति ।स्याद्विवर्तिषमाणो [ सौ ] विवृत्संश्च [ स ]मार्थकाः ।अङ्क्तुकामस्त्वञ्जिजिषन्बुभूषन्भवनेच्छुवत् ।तुष्टूषन्स्तोतुकामोऽथ तिष्ठासन्स्थातुमिच्छति ॥निदिद्रापयिषन्सुष्वापयिष[165b]न्नप्युभौ समौ ।इच्छन्स्वेदयितुं सिस्वेद यिषन्परिकीर्तितः ॥स्यान्मीमांसिषमाणश्च यो मीमांसितुमिच्छति ।बिभ्राजिषंस्तु बिभ्रक्षन्बिभर्क्षंश्च बिभर्जिषन् ॥अकल्मषो वीतदम्भो धिप्सन्धीप्सन्दिदम्भिषन् ।शिश्रीषन्स्याच्छिश्रयिषन्मित्सन्स्यान्मित्समानवत् ॥अथोर्णुनुविषन्नूर्णुनविषन्नूर्णुनूषति ।स्याज्जिज्ञापयिषञ्जिज्ञपयिषञ्ज्ञातुमिच्छति ॥बुभूर्षन्स्याद्बिभरिषन्नर्तितुं पुनरिच्छति ।निनर्तिषन्निनृत्संश्च शिक्षन्स्याच्छिक्षमाणवत् ॥पुत्रीयि [ यि ] षन्पुतित्रीयिषन्पुपुत्रीयिषन्नपि ।पुत्रीयन्पुत्रकाम्यश्च य इच्छत्यात्मनः सुतम् ॥दधिकाम्यो दधिस्यन्स्याद्दध्यस्यन्नपि तादृशः ।क्लीबन्क्लीबायमानश्च यः क्लीब इव चाचरन् ॥कृष्णन्कृष्णायमाणः स्यात्कृष्णं कुर्वंश्च कृष्णयन् ।पट्वीमृदूयमानस्तु पट्वीमृद्व्याविवाचरन् ॥ १३ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 जा (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 स्त्व (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्

genderविadj.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि वनस्पतिकायनामानि Suśīlanāmamālā 5.5.1982 · p. 327

विकसितं विनिद्रञ्च विमुद्रं विकचं स्मितम् ।उन्निद्रं हसितं स्मेरं व्याकोशं स्फुटितं स्फुटम् ॥ १९८२ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 सि (wrong syllable)

विकसितवि विनिद्रवि विमुद्रवि विकचवि स्मितवि उन्निद्रवि हसितवि स्मेरवि व्याकोशवि स्फुटितवि स्फुटवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण वनाध्यायः Śabdaratnākara 2.3.441 · p. 58

उत्फूल्लफुल्लसंफुल्लप्रफुल्लविकचस्फुटाः ।व्याकोचोन्मिषितोन्निद्रोद्बुद्धा वन्ध्यादयस्त्रिषु ॥ ४४१ ॥

अनुष्टुप्

उत्फूल्लवि फुल्लवि संफुल्लवि प्रफुल्लवि विकचवि स्फुटवि व्याकोचवि उन्मिषितवि उन्निद्रवि उद्बुद्धवि

genderविadj.

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव वनौषधिवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 2.4.3 · p. 36

छायातरुः स्थिरच्छायो वन्दा काकरुहा स्मृताः ।वनस्पतिर्निर्लुटः स्यात्फुल्लोन्निद्रविकस्वराः ॥ ३ ॥

अनुष्टुप्

छायातरुपुं स्थिरच्छायपुं वन्दास्त्री काकरुहास्त्री वनस्पतिपुं निर्लुटपुं फुल्लवि उन्निद्रवि विकस्वरवि

genderविadj.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश वनाध्यायः Vaijayantī 3.3.9 · p. 45

फुल्ले प्रफुल्लसम्फुल्लव्याकोचविकचस्फुटाः ।उत्फुल्लोन्मिषितोन्निद्रा उद्बुद्धोन्मीलितस्मिताः ॥ ९ ॥

अनुष्टुप्

फुल्लवि प्रफुल्लवि सम्फुल्लवि व्याकोचवि विकचवि स्फुटवि उत्फुल्लवि उन्मिषितवि उन्निद्रवि उद्बुद्धवि उन्मीलितवि स्मितवि

genderविadj.

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् वाच्यलिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.4.18 · p. 42

उज्झकस्त्वपि निःस्नेहे स्यादुज्झितरि च स्मृतः ।उन्निद्रस्तु भवेत् फुल्ले निद्रया हीन एव च ॥ १८ ॥

अनुष्टुप्

meaningsफुल्ल निद्राहीन