स्फुट
sphuṭaवि · adj.In 16 kośas: 26 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 14 as a meaning of another word.
प्रबुद्धोज्जृम्भफुल्लानि व्याकोशं विकचं स्मितम् ॥ ११२७ ॥उन्मिषितं विकसितं दलितं स्फुटितं स्फुटम् ।प्रफुल्लोत्फुल्लसंफुल्लोच्छ्वसितानि विजृम्भितस् ॥ ११२८ ॥स्मेरं विनिद्रमुन्निद्रविमुद्रहसितानि च ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 षि (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 चि (wrong syllable)
genderविadj.
अबाधोच्छृङ्खलोद्दामानियन्त्रितमनर्गलम् ॥ १४६६ ॥निरङ्कुशे स्फुटे स्पष्टं प्रकाशं प्रकटोल्बणे ।व्यक्तं वर्तुलं तु वृत्तं निस्तलं परिमण्डलम् ॥ १४६७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 र्तु (wrong syllable)
genderविadj.
प्रफुल्लोत्फुल्लसंफुल्लव्याकोशविकचस्फुटाः ॥ ७ ॥फुल्लश्चैते विकसिते स्युरवन्ध्यादयस्त्रिषु ।
अनुष्टुप्
genderविadj.
मोघं निरर्थकं स्पष्टं स्फुटं प्रव्यक्तमुल्बणम् ॥ ८१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विशदं प्रकटं स्पष्टं प्रकाशं स्फुटमिष्यते ।तत्क्षणैकपदे तुल्ये सद्यः सपदि च स्मृते ॥ ७५२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
फलकोऽस्त्री फलं फाण्टं खेटं क्लीबे स्फुटं पुनः ।अद्भुतावरणे चर्मदके संग्राहकोस्य तु ॥ ३११ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पौरस्त्यः प्रथमोन्तोऽस्त्री जघन्यश्चरमोन्तिमः ।पाश्चात्यः पश्चिमोऽन्त्यश्च स्फुटं स्पष्टं निरर्थकम् ॥ १४० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रसवे च सुमं सूनं कुद्मलो मुकुलोऽस्त्रियाम् ।स्फुटः स्मेरो विकसितः स्मितः फुल्लो विजृम्भितः ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
फुल्ल-प्रफुल्ल-संफुल्ल-प्र[20a]फुल्लोत्फुल्ल-जृम्भिताः ।प्रबुद्धोन्मीलितो जृम्भ-व्योकोच-विकच-स्फुटाः ॥ १९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
भोगो दर्वी द्वयोस्तु स्युः फण-स्फट-फट-स्फुटाः ।कफेलुः स्त्री च दाढा स्यादाशीराश्यहिदंष्ट्रिका ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंस्त्रीm. f.
स्याद्दूरान्तिकयोर्भावे दविमा नेदिमा क्रमात् ।स्फुटं स्पष्टं प्रकाशं च प्रकटं व्यक्तमुल्बणम् ॥ १० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अयन्त्रितमबन्धं चानर्गलोच्छृङ्खले समे ।उद्दामं प्रकटं व्यक्तं स्फुटं स्पष्टोल्बणो समे ॥ ३५० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
अन्ते जघन्यं चरमं पश्चिमं नीचमित्यपि ।उल्बणं च स्फुटं स्पष्टेऽप्येकाकी त्वेक एककः ॥ ७०१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
पलाशः पल्लवः पर्णं दलं पत्रं छदोऽङ्घ्रिकम् ।कलिका कोरकः कुड्मी प्रफुल्लो विकचः स्फुटः ॥ १५२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
उज्जृम्भितं चोन्मिषितं हसितं च विजृम्भितम् ।स्फुटं प्रफुल्लमुत्फुल्लं विनिद्रं दलितं तथा ॥ १३८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
संहनं मेदुरं सान्द्रं नीरन्ध्रं निबिडं दृढम् ।प्रकटं तु स्फुटं स्पष्टं प्रकाशं व्यक्तमुल्बणम् ॥ १०५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
विकसितं विनिद्रञ्च विमुद्रं विकचं स्मितम् ।उन्निद्रं हसितं स्मेरं व्याकोशं स्फुटितं स्फुटम् ॥ १९८२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 सि (wrong syllable)
genderविadj.
स्फुटं स्पष्टं प्रकाशञ्च प्रव्यक्तं प्रकटं पुनः ॥ २६६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderविadj.
फुल्ल उत्फुल्लसंफुल्लप्रफुल्लप्रस्फुटस्फुटाः ।व्याकोशविकचस्मेर-प्रकाशोन्मुद्रसंस्फुटाः ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
मोघे निरर्थकं स्पष्टे प्रव्यक्तं स्फुटमुल्वणम् ।समं समानं सामान्यं स्यात् साधारणमित्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रबुद्धे प्रफुल्ल-फुल्ले संफुल्लोत्फुल्लके स्फुटम् ।स्फटितं स्व्याकोशं च व्याकोषं स्यात् फले पुनः ॥ १३८ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 प्र (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 स्व्या (syllables merged)
genderविadj.
उत्फूल्लफुल्लसंफुल्लप्रफुल्लविकचस्फुटाः ।व्याकोचोन्मिषितोन्निद्रोद्बुद्धा वन्ध्यादयस्त्रिषु ॥ ४४१ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्फुटं स्पष्टमथास्पष्टं म्लिष्टं पथ्यं हितार्थकम् ।अम्बूकृतं सनिष्ठीवं निर्दोषं तु समाहितम् ॥ ९३२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
परोक्षोऽतीन्द्रियोऽध्यक्षप्रत्यक्षौ तु समक्षवत् ।प्रकाशं प्रकटं स्पष्टमुल्बणं विशदं स्फुटम् ॥ १६६२ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
फुल्ले प्रफुल्लसम्फुल्लव्याकोचविकचस्फुटाः ।उत्फुल्लोन्मिषितोन्निद्रा उद्बुद्धोन्मीलितस्मिताः ॥ ९ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
प्रकाशं प्रकटं स्पष्टमुल्बणं विशदं स्फुटम् ।सुन्दरं रुचिरं रुच्यं मनोज्ञं मञ्जु मञ्जुलम् ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्फुट as a meaning in nānārtha verses
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) वीकाशब्रध्नस्तण्डुगिरिशयोः स्थितिः स्थानव्यवस्थयोः । वीकाशः स्फुटरहसोः काष्ठा कालप्रकर्षयोः ॥ ८३७ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.837
- धरणिकोश व्यक्तसातिर्मूर्खकृतं सातिः? प्रोतं गुम्फितवाससोः । व्यक्तं स्फुटं बुधो व्यक्तः श्रुतं शास्त्रेऽवधारिते ॥ Dharaṇikośa 15.1.6
- धरणिकोश विकाशसंकाशौ निभतुल्ये यौ ? विकाशो विजने स्फुटे । निवेशौ शिबिरोद्वाहौ निदेशः शिष्टभाषणे ॥ Dharaṇikośa 29.1.3
- धरणिकोश प्रकाशप्रकाशोऽतिप्रसिद्ध स्यादातपे च स्फुटेऽपि च । दुःस्पर्शाख्या खरस्पर्शं कण्टकारी दुरालभा ॥ Dharaṇikośa 29.2.13
- कोषकल्पतरु अद्धाउत्स्यात्प्रकाशप्रबलत्वशक्ति[244b] वियोगसामर्थ्यविलङ्घनेषु । अद्धा स्फुटे स्यान्नियमेऽथ नु स्या- त्प्रश्ने वितर्केऽनुनयेऽप्यतीते ॥ १०० ॥ Koṣakalpataru 5.1.100
- कोषकल्पतरु विकचकवचस्तु गर्दभाण्डे संनाहे चानके न स्त्री । विकचः क्षपणे केतु- ग्रहे स्फुटे तु भेद्याभः ॥ १० ॥ Koṣakalpataru 6.5.10
- कोषकल्पतरु विवृतधीमान्गीर्पतिविज्ञयोरथ भवेद्भास्वान् रवौ भासुरे दोह्यायां गवि सुव्रतापि सुखतः सुष्ठुव्रते त्वन्यवत् । वाच्याभं विवृतं स्फुटे च पिटिकाभेदे भवेत्तत्स्त्रियां कान्तायां वनिता स्त्रियामपि पराभा त्वर्थिते सेविते ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 6.16.26
- कोषकल्पतरु प्रकाशस्यात्काकजङ्घातिबलातिमोदौ- षधे तथा शाकिनिकाविशेषे । व्यक्तौ विकाशो विजने प्रकाशः स्फुटप्रहासातपगः प्रसिद्धौ ॥ १७ ॥ Koṣakalpataru 6.30.17
- नानार्थार्णवसंक्षेप ध्रुवधीवरीत्याह ना तु स्याद् ध्रुवः शम्भुविरिञ्चयोः । औत्तानपादौ कीलेऽथ त्रिर्नित्ये निश्चले स्फुटे ॥ ६४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.649
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रकाशप्रशस्तेऽप्यजयस्त्वाह विटपेऽथ प्रकाशवाक् । पुंस्यर्चिषि च दीप्तौ च तुल्येऽपि त्रि स्फुटेऽपि च ॥ १०९२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1092
- शब्दरत्नावली व्यक्तवक्ता स्यात्पण्डिते पुंसि वावदूके तु वाच्यवत् । व्यक्तं व्याप्ते व्याकुले च व्यक्तः स्यात्पण्डिते स्फुट ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.50
- शब्दरत्नावली प्रकाशप्रकाशोऽतिप्रसिद्धे स्यात्प्रहासातपयोः स्फुटे । प्रदेशी देशभेदे स्यात्तर्जन्यङ्गुष्ठसम्मिते ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.20
- वैजयन्ती प्रकाशप्रकाशोऽर्चिषि दीधित्यां ना तुल्यस्फुटयोस्त्रिषु । मुखे प्रतीकस्त्रिषु तु प्रतिकूलानुरूपयोः ॥ ५४ ॥ Vaijayantī 7.5.54
- वैजयन्ती विहासवेदना दुःखानुभवे ज्ञाने च स्त्रीनपुंसकम् । स्कन्दे विशाख ऋक्षे स्त्री विहासः स्फुटहासयोः ॥ ८३ ॥ Vaijayantī 7.5.83