कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

अवश्यम्

avaśyamअ · indecl.

In 9 kośas: 8 synonym verses, 2 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य अव्ययवर्गः Abhidhānacintāmaṇi 7.1540 · p. 58
कच्चिदिष्टपरिप्रश्नेऽवश्यं नूनं च निश्चये ॥ १५४० ॥
अनुष्टुप्
कच्चित्अअवश्यम्अनूनम्अ
genderअindecl.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह अव्ययवर्गः Amarakośa 3.4.29
प्रागतीतार्थकं नूनमवश्यं निश्चये द्वयम् ।
अनुष्टुप्
प्राक्अनूनम्अअवश्यम्अ
genderअindecl.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव अव्ययप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.4.17 · p. 459
अङ्गीकारे तु परमं प्रमाणं वाढमेव च ।अवश्यं परितो विष्वक् सर्वतोऽपि समन्ततः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
परमअप्रमाणअवाढम्अअवश्यम्अपरितस्अविष्वक्असर्वतस्असमन्ततस्अ
genderअindecl.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव अव्ययप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.4.20 · p. 459
संवद्वर्षेऽवरे त्वर्वागेवं चैवावधारणे ।अथावश्यं निश्चिते स्यान्नूनं निरपि चैव ते ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
संवत्अअर्वाक्अएवम्अएवअअवश्यम्अनूनम्अनिस्अ
genderअindecl.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि अव्ययप्रकरणम् Suśīlanāmamālā 8.2805 · p. 457
कच्चिदिष्टपरिप्रश्ने कथ्यते कोविदैः किल ।अवश्यमथ नूनं च निश्चये हि निगद्यते ॥ २८०५ ॥
अनुष्टुप्
कच्चित्अअवश्यम्अनूनम्अ
genderअindecl.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश एकार्थवर्गः Śabdaratnāvalī 8.2.14 · p. 306
असत्ये तु मृषा मिथ्या यथार्थन्तु यथायथम् ।दुःषमं निःषमं गर्ह्ये अवश्यं न्यूनन्तु निश्चिते ।पुनरेव तु वै वो च षट्कं स्यादवधारणे ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
मृषाअमिथ्याअयथायथम्अदुःषमम्अनिःषमम्अअवश्यम्अनूनम्अपुनर्अएवअतुअवैअवोअचअ
genderअindecl.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण अव्ययाध्यायः Śabdaratnākara 6.2295 · p. 278
प्रागतीतार्थकं नूनमवश्यं निश्चये द्वयम् ।असूयोपगमेऽप्यस्तु विरतौ रञ्जने रुषः ॥ २२९५ ॥
अनुष्टुप्
प्राक्अनूनम्अअवश्यम्अअस्तुअ
genderअindecl.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अव्ययपर्यायाध्यायः Vaijayantī 8.8.12 · p. 288
संकोचे चिच्चन व्यर्थे मुधा शश्वत्तु शाश्वते ।किञ्चनेषन्मनाक्किञ्चिदल्पेऽवश्यं तु निश्चिते ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
चित्अचनअमुधाअशश्वत्अकिञ्चनअईषत्अमनाक्अकिञ्चित्अअवश्यम्अ
genderअindecl.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ अव्ययवर्गः Koṣakalpataru 5.1.11 · p. 132
कथं प्रकारोद्भवसंभ्रमार्थेसंभावनानिश्चययोः किमु स्यात् ।भृशं प्रकर्षे पुनर[245b]र्थके चनित्ये त्ववश्यं च विनिश्चयेऽपि ॥ ११ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः: pāda 1, syllable 8 र (wrong syllable)
meaningsनित्यविनिश्चय
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश नानार्थवर्गः Śabdaratnāvalī 8.1.50 · p. 303
किमु सम्भावनायाञ्च विमर्षविदितार्थयोः ।तात्मकोपे स्मृतौ विस्मयकुत्सयोः ।प्राकाम्ये च विकल्पे च सम्भावनाप्रसिद्धयोः ।शं कल्याणे सुखे शस्ते शास्त्रेऽपि च निगद्यते ॥सं समार्थे प्रकृष्टार्थे सङ्गतेशोभयेऽपि च ।हं कोपोक्त्यामनुनये सामित्वर्द्धार्थनिन्दयोः ॥हुं दूरीकरणे स्मृत्यामसूयाप्रश्नयोरपि ।हूं प्रश्ने च वितर्के च त्वसकृत्क्राधतर्जने ॥एवमङ्गीकृते वार्थप्रकारेष्वषधारणे ।अलं निष्कारणे शक्तौ भूषणे च निरर्थके ॥अङ्गीकारे च पर्याप्तौ प्रश्ने परकृतावपि ।कथं प्रश्ने प्रकारार्थे सम्भ्रमे हर्षगर्हयोः ॥कामं प्रकामेऽनुगतौ क्रोधानुगमयोरपि ।नूनं तर्के स्मृतौ वाक्यपूरणे निश्चितेऽपि च ॥परं नियोगे क्षेपे च प्राध्वं नम्रानुकूलयोः ।सत्यं प्रश्नेऽभ्युपगमेऽवश्यन्तु नित्ययत्नयोः ॥अभीक्ष्णं वारवारार्थे शीघ्रप्रकर्षयोरपि ।इदानीं सम्प्रतीत्यर्थवाक्यभूषणयोरपि ॥तद्दिनं दिनमध्येतु प्रतिवासर इत्यपि ।साम्प्रतञ्चापि योग्यार्थे सम्प्रतीत्यर्थ इत्यपि ॥भृशं प्रकर्षे चार्थे च मुहुरर्थे च शोभने ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 व (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न्तु (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प्र (wrong syllable)
meaningsनित्ययत्न

अवश्यम् as a meaning in nānārtha verses