आराधन

ārādhanaक्ली · neut.

In 7 kośas: 3 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 1 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.206 · p. 23

सहायोऽभिचरोऽनोश्च जीविगामिचरप्लवाः ।सेवकोऽथ सेवा भक्तिः परिचर्या प्रसादना ॥ ४९६ ॥शुश्रूषाराधनोपास्तिवरिवस्यापरीष्टयः ।उपचारः पदातिस्तु पत्तिः पद्गः पदातिकः ॥ ४९७ ॥पादातिकः पादचारी पदाजिपदिकावपि ।

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 से (wrong syllable)

genderक्लीneut.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.162 · p. 122

सेवा प्रसादना भक्तिः सेवनं परिचर्यया ।परीष्ट्याराधनोपास्तिः शुश्रूषा वरिवस्यया ॥ १६२ ॥

अनुष्टुप्

सेवास्त्री प्रसादनास्त्री भक्तिस्त्री सेवनक्ली परिचर्यास्त्री परीष्टिस्त्री आराधनक्ली उपास्तिस्त्री शुश्रूषास्त्री वरिवस्यास्त्री

genderक्लीneut.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश ब्राह्मणाध्यायः Vaijayantī 3.6.38 · p. 86

वरिवस्या तु शुश्रूषा सेवा भक्तिरुपासना ।परिचर्याराधनञ्च सेवनञ्च प्रसादनम् ॥ ३८ ॥

अनुष्टुप्

वरिवस्यास्त्री शुश्रूषास्त्री सेवास्त्री भक्तिस्त्री उपासनास्त्री परिचर्यास्त्री आराधनक्ली सेवनक्ली प्रसादनक्ली

genderक्लीneut.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.125

आराधनं साधने स्यादवाप्तौ तोषणेऽपि च ॥ १२५ ॥

अनुष्टुप्

meaningsसाधन अवाप्ति तोषण

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास नार्धश्लोकः Dharaṇikośa 19.2.74 · p. 121

प्रजननं भगं प्रोक्तं जन्म प्रजननं विदुः ।आराधनं तोषणं च प्राप्तावाराधनं विदुः ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 न (wrong syllable)

meaningsतोषण प्राप्ति

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नान्ताः Koṣakalpataru 6.21.3 · p. 262

आराधनं स्याद्धनतुष्टिलाभे-ऽप्यथोपधानं प्रणये विशेषे ।स्याद्गण्डुकेऽथ प्र[णि]धानमुक्तंसमाहितौ च प्रसवे प्रयत्ने ॥ ३ ॥

उपजातिः

meaningsधनतुष्टि लाभ

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश नान्ताः Śabdaratnāvalī 7.20.104 · p. 243

अथर्वनो द्वयोर्वेदे भूमिदेवे च पुंस्यपि ।अभिजनं कुले ख्यातौ जन्मभूमौ कुलध्वजे ॥आयोधनं क्लीबलिङ्गं भवेद्युद्धे वधेऽपि च ।भवेदाकलनं काङ्क्षा परिसंख्यानबन्धने ॥आतञ्चनं प्रतीवायाप्यायनजीवनेष्वपि ।आराधनं तोषणे स्यात्संप्राप्तो पचनेऽपि च ॥आच्छादनं पिधाने स्याद्वस्त्रेऽपि वृतिमात्रके ।आक्रन्दनं शोचने च तिरस्कारणे(?)पि च ॥आवेशनं शिल्पिगृहे भूतावेशप्रवेशयोः ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ज (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 शो (syllables merged)

meaningsतोषण संप्राप्ति पचन

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश नपुंसकलिङ्गाध्यायः Vaijayantī 8.3.4 · p. 273

आतंचनं प्रतीवापे जपाप्यायनयोरपि ।आराधने तोषणाप्ती घात आयोधनं रणे ॥ ४ ॥

अनुष्टुप्

meaningsतोषण आप्ति

आराधन as a meaning in nānārtha verses

कोषकल्पतरु उप-चर्खेटयति खेडयति ग्रसते ग्लसते च खोटयति । चरति चषतेऽपि चषति गलति तथाभ्यवहरत्यपि । उपाद्भुजिश्चोपभोगेऽथाङः पूर्णत्व-यत्नयोः । समो साभे नुतोमत्यां(?)न तु तङ्मान्स रक्षणे ॥ आङश्चमिरुपस्पर्शे चाभ्यधिभ्यां चरिः क्षये । अनोः सहायकेऽथोपादुपादाराधनार्थकः ॥ रोगस्य च चिकित्सायां शब्दवृत्तेर्विशेषणे । आङः कृतौ परेः सेवे वाच्युदः समुदः परः ॥ सहचारिण्यपावृत्तौ भूयः प्रत्याङ उत्तरः । अतेरुल्लङ्घनानीत्योः प्रात्प्रसिद्धावभेः पुनः ॥ अन्यथात्वेऽथोत्परोऽसौ कर्मवानात्मनेपदी । तथा तृतीयया युक्तः[183b]संपरश्च प्रकीर्तितः ॥ चलनप्राशनार्थेभ्यः स्यात्परस्मैपदं णिचि । आदेस्तु कर्त्रभिप्राये फले स्यादात्मनेपदम् ॥ परेर्मोहयतेर्वादेर्वासेः पाययतेर्दमेः । आङ्यासेरपि तद्वत्स्यात्तथा धापयतेरपि ॥ तद्वद्रोचेर्नर्तयतेर्ण्यन्तानां बुधयुध्नशाम् । प्रुद्रुस्रूणां जनेङोश्च परस्मैपदमीरितम् ॥ इच्छति वाङ्क्षति काङ्क्षति वाञ्छति माङ्क्षति च लष्यते लषति । लष्यति लषते लुभ्यति कामयते वष्टि चाशास्ते । प्रीणाति प्रीणीते गृध्यत्यनुरुध्यते च गर्धयति । आशंसते च हर्यति कनत्यवति खटति तद्वत्स्युः । वरयति लालयते च स्पृहयति लिप्सत्यपि चेच्छार्थाः ॥ २६ ॥ Koṣakalpataru 3.5.26