सहाय
sahāyaपुं · masc.In 19 kośas: 22 synonym verses, 1 as a nānārtha head word, 33 as a meaning of another word.
सहायोऽभिचरोऽनोश्च जीविगामिचरप्लवाः ।सेवकोऽथ सेवा भक्तिः परिचर्या प्रसादना ॥ ४९६ ॥शुश्रूषाराधनोपास्तिवरिवस्यापरीष्टयः ।उपचारः पदातिस्तु पत्तिः पद्गः पदातिकः ॥ ४९७ ॥पादातिकः पादचारी पदाजिपदिकावपि ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 से (wrong syllable)
genderपुंmasc.
सहायसाप्तपदीनौ सख्यावसुहृदप्यरौ ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
genderविadj.
मित्रं सखा वयस्यश्च सुहृत्स्निग्धश्च कथ्यते ।अनुजीवी सहायः स्यात्सेवकोऽनुचरोऽनुगः ॥ ४२८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अभिहारस्त्वभिचरः सहायोऽनुप्लवोऽनुगः ।क्षुद्रोपकरणे चास्य अध्यक्षः पारिकर्मिकः ॥ ३३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चर्मी फलकपाणिः स्यात् पताकी वैजयन्तिकः ।अनुप्लवः सहायश्च चतुराभिचरौ समौ ॥ २४० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हृल्लेखस्तर्क उत्सिक्त उद्धतो राजमल्लकः ।प्रमुखं तु तदात्वं स्यात्सहायाः सहभाविनः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भूरिप्रेमा द्वन्द्वचारी रथाङ्गो राविषोऽपि च ।कामी सहायो गोनर्दः कान्तोऽथ मणितारकः ॥ १२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सहकृत्वा सहायः स्यादनुगाम्यप्यनुप्लवः ।भवेदनुचरश्चाभिसरः पत्त्यादयस्त्रिषु ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
भिषक्सहाय-भेषजामयाविनश्चतुर्गुणाः ।चिकित्सितस्य पादकाश्चिकित्सकैर्निरूपिताः ॥ १०० ॥
पञ्चचामरम्
genderपुंmasc.
सहकृत्वा सहकारी सहायः सामवायिकः ।सनाभिः सगोत्रो बन्धुश्च सोदर्यः अवरजोऽनुजः ॥ ४२ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
अत्यन्तीनोऽपि तत्रैव सहायः सेवकः समौ ।अनुप्लवोऽभिगामी चानुगाम्यभिचरस्तथा ॥ १६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ प्रोक्तस्त्वनुचरेऽभिचरोऽनुप्लवो वशी ।सहायश्च पुरोगे तु प्रतिष्ठश्च पुरःसरः ॥ ३३५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सखा सहाय इष्टोऽपि सहकृत्सहचारिकः ।हस्त्यश्वरथपादातं बलं स्याच्चतुरङ्गकम् ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनुगोऽनुचरश्चैवाऽनुप्लवोऽभिचरस्तथा ।सहायश्चानुगामी चाऽऽनुजीवी स्यात् च सेवकः ॥ ७७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मित्रं सखा सहायश्च वयस्यः सवयास्तथा ।सुहृत् साप्तपदीनश्च स्निग्धः सहचरो भवेत् ॥ ११९३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
चर्मी फलकपाणिः स्यात् चर्मीणः फलकालकः ।पताकाधारके पुंसि पताकी वैजयन्तिकः ॥सहायोऽनुप्लवश्चानुचरोऽभिसर इत्यपि ।प्रतिक्षसः सदारक्षः प्रतिष्कशश्च कुत्रचित् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ष्क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अभिद्विषो यानमभिक्रमः स्यात् समौ रणे भङ्गपराजयौ द्वौ ।अनुप्लवस्त्वनुचरः सहायोऽभिसरोऽनुगः ॥ १३६३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
एकीया एकपक्षाः स्युः सहायाः सहभाविनः ।कुलीरास्थ्ये गविर्जानपदा राष्ट्रनिवासिनः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
छत्रं स्यादातपत्रं तन्नृपलक्ष्म नृपस्य चेत् ।अभिसारस्त्वनुचरः सहायोऽनुप्लवोऽनुगः ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मित्रं नपुं त्रिषु स्निग्धवयस्येष्टहितप्रियाः ।निजात्मीयाप्तसुहृदः सहायः सद्रुचिः सखा ॥ ४३ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
सहाय as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् सचिवमन्त्री सहायः सचिवौ पतिशाखिनरा धवाः । Amarakośa 3.3.394
- नामलिङ्गानुशासनम् पक्षपक्षः सहायेऽप्युष्णीषः शिरोवेष्टकिरीटयोः । Amarakośa 3.3.425
- धरणिकोश सखिसखा मित्रं सहाये च प्रमुखश्चादिमुख्ययोः । वैशाखो मासि मन्थे च शिलीमुखोऽलिबाणयोः ॥ Dharaṇikośa 2.1.1
- धरणिकोश अभिमरकिर्मीरः कर्बुरो ज्ञेयः किर्मीरो राक्षसान्तरम् । अभिमरो वधे युद्धे सहायसाध्वसेऽपि च ॥ Dharaṇikośa 26.2.65
- धरणिकोश प्रतिसरद्वैमातुरौ समाख्यातौ जरासंधविनायकौ । प्रतिसरः प्रदेशे स्याद्वार्ताहारसहाययोः ॥ Dharaṇikośa 26.2.69
- धरणिकोश सचिवकैतवं च छले द्यूते दीदिवी मुनिगिष्पती । सचिवौ मन्त्रिसहायौ पुंगवौ वृषसत्तमौ ॥ Dharaṇikośa 28.1.4
- धरणिकोश प्रतिस्पर्शप्रतिस्पर्शः सहाये स्याद्वार्ताहारपुरोगयोः । अपदेशं विदुर्लक्षे निमित्तव्याजयोरपि ॥ Dharaṇikośa 29.2.16
- धरणिकोश पक्षपक्षः साध्ये विरोधे च चुल्यां केशात्परस्तु यः । बलकालपतत्रेषु सहायपरिपार्श्वयोः ॥ Dharaṇikośa 33.3.1
- कोषकल्पतरु सखिशिखा सखा मित्रसहाययोः स्या- च्छाखा तु वेदाङ्गभुजान्तिकेषु । वृक्षाङ्गपक्षान्तरसंनिकर्ष- रक्तादिधातुष्वपि किञ्च शाखः ॥ ८० ॥ Koṣakalpataru 6.2.80
- कोषकल्पतरु पर्णपर्णः पुंसि तरौ दले तु गमने पाने सहाये तथा सौपर्णेयपतत्रके च चरमे जर्णो जरच्चन्द्रयोः । जीर्णः स्यात्तरुशीर्णयोरितरवत्पूर्णस्तु शब्दे पुमां- स्त्रय्यां पूरितकृत्स्नयोरथ भवेज्जीर्णं सुपक्वेऽपि च ॥ ९ ॥ Koṣakalpataru 6.15.9
- कोषकल्पतरु भुजिष्यसरिद्भिदि स्त्री परुषस्य भावे पारुष्यमिन्द्रस्य वनेऽपि षण्ढे । ना गीष्पतौ स्यादथ ना भुजिष्यः सहाय उक्तः करसूत्रकेऽन्त्ये ॥ ७७ ॥ Koṣakalpataru 6.26.77
- कोषकल्पतरु सचिवतोकोद्भवे च प्रसवोऽथ मन्त्रि- सहाययोः स्यात्सचिवस्तथैव । धूर्ते च मत्ते कितवः प्रदिष्टो हेमाह्वये वञ्चकवाचकोऽपि ॥ १५ ॥ Koṣakalpataru 6.29.15
- कोषकल्पतरु प्रतिष्कशस्यात्पिष्टवर्त्याह्वयभक्ष्यभेदे स्यात्सोमवल्लीरसहोमशेषे । प्रतिष्कशः पुंसि सहायवार्ता- हराग्रगार्थे परिधौ तु पुंसि ॥ २९ ॥ Koṣakalpataru 6.30.29
- कोषकल्पतरु पक्षदेहाङ्गचुल्लीविलयोः पतत्रे नृपद्विपे मित्रसहाययोश्च । बलेऽथ केशादिपरः स वृन्दे लक्षं शरव्ये षणि(?)कैतवेऽस्त्री ॥ ४९ ॥ Koṣakalpataru 6.30.49
- नानार्थार्णवसंक्षेप युज्युङ् सहाये द्वितीयादिसमसङ्ख्ये च वस्तुनि ॥ १-१/२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.4.2
- नानार्थार्णवसंक्षेप पक्षमृतावदर्शने नाकुः स्याद्वल्मीके वनस्पतौ । पक्षः पार्श्वगरुत्साध्यसहायबलभित्तिषु ॥ ६९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.69
- नानार्थार्णवसंक्षेप सखिगते च वृद्धाः सत्तौ तु क्ली सखा तु त्रिषु स्मृतः । सहायसुहृदोः स्त्र्यर्थे यदा वृत्तिस्तदा सखी ॥ १४६८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1468
- नानार्थार्णवसंक्षेप भुजिष्यआचार्यऽप्योदने चापि रभसो हस्तसूत्रके । त्रिस्तु भोक्तरि विज्ञेयमनधीनसहाययोः ॥ १३०२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1302
- नानार्थार्णवसंक्षेप सचिवमन्त्रिणि स्यात् सहाये च चेटे चेत्यथ संवृतम् । क्लीबं संवरणे वर्णधर्मभेदे च तत् त्रि तु ॥ १८९५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1895
- नानार्थार्णवसंक्षेप अनुचरअतिवेलं भृशे वेलामतिक्रान्तेऽप्यथोच्यते । सहाये स्यादनुचरस्तथैवाप्यनुगन्तरि ॥ १० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.10
- नानार्थार्णवसंक्षेप अनुजीविन्सहाये सेवके चाथो आक्षारित इति ध्वनिः । विवादेष्वभियुक्ते चास्राविते चाभिशस्तके ॥ १४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.14
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रतिष्कशभेद्यवत् तु नियोज्ये स्यात् त्रिषु तु स्यात् प्रतिष्कशः । प्रतिगन्तरि प्रष्ठे च सहायेऽप्यथ पुंस्ययम् ॥ ३२९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.329
- शब्दरत्नावली सखिसखा सहाये मित्रे च वयस्यासु स्त्रियां सखी । सुखा वरुणपूर्यान्तु सुखं त्रिदिवशर्मणोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.2.8
- शब्दरत्नावली प्रतिष्कशजीवितेशः प्राणनाथे यमे विधुविवस्वतोः । नागपाशः स्त्रीकरणे दुर्बुद्धौ वरुणायुधि ॥ पञ्चदशी पौर्णमास्यां अमावस्यातिथावपि । प्रतिष्कशः पुरोगे स्याद्वार्ताहरसहाययोः ॥ परिवेशः सूर्यपार्श्वमण्डले परिवेष्टने । पादपाशी खुतुक्कायां शृङ्खलायामपि स्त्रियाम् ॥ पुरोडाशो हविर्भेदे पिष्टके हुतशेषके । भूमिस्पृक्मानुषे वैश्ये चौरभेदेऽन्धखञ्जयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.30
- शब्दरत्नावली पक्षप्लक्षोऽश्वत्थे गर्दभाण्डे जटीद्वीपविशेषयोः । पक्षः सहाये सुहृदि पार्श्वे मासार्द्धराजयोः ॥ विहगे वलये साध्ये विरोधे गृहशुद्धयोः । चुल्लीरन्ध्रे हस्तिपार्श्वे केशादिपरती व्रजे ॥ प्रेक्षा नृत्ये क्षणे वुद्धौ शिक्षायामपि च स्त्रियाम् । प्रैषः क्लेशे मर्दने च प्रेषणोन्मादयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.10
- शब्दरत्नाकर पक्षपक्षोऽर्धमासे गरुति पार्श्वद्वारेऽन्तिके बले । पार्श्वे चुल्लिबिले भित्तौ सहाये साध्यवश्ययोः ॥ १९५० ॥ Śabdaratnākara 4.1.1950
- शब्दरत्नाकर बलसहायस्थौल्यसैन्येषु शक्तौ क्लीबे बलौलौषधे । जन्मसंसारसात्तासु भद्रे भूतपतौ भवः ॥ १९६७ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1967
- त्रिकाण्डशेष सखिलेखो देवेऽपि पङ्क्तौ स्त्री शिखा चूडाग्रयोरपि । शाखा वेदविभागेऽपि सखा मित्रसहाययोः ॥ ५२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.52
- त्रिकाण्डशेष प्रतिस्पशवार्त्ताहरे पुरोगे च सहाये च प्रतिस्पशः । लोमशो मेढ्रकेऽपि स्याद्विवशाववशविह्वलौ ॥ ४३२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.432
- वैजयन्ती पक्षद्यूते विक्रय्यशाकादिबद्धमुष्टौ भृतौ धने । पक्षः पार्श्वगरुत्साध्यसहायबलभित्तिषु ॥ ३५ ॥ Vaijayantī 6.1.35
- वैजयन्ती सखिसौम्यो विप्रे सोमजेऽब्दे सुन्दरे सोमदैवते । सखा सहाये बन्धौ ना सूक्ष्ममध्यात्मदभ्रयोः ॥ ९८ ॥ Vaijayantī 6.5.98
- वैजयन्ती सचिवमन्त्री सहायः सचिवः सहुरी वृषभास्करौ । स्यमीकौ वृक्षवल्मीकौ समीकौ मिथुनार्णवौ ॥ ७५ ॥ Vaijayantī 7.1.75
- वैजयन्ती प्रतिष्कशप्रतिष्कशः पुमान् द्यूते त्रिष्वग्रगसहाययोः । अस्त्री प्रतिसरो हस्तसूत्रे ना तु चमूकटौ ॥ १४ ॥ Vaijayantī 8.5.14