साधन
sādhanaक्ली · neut.In 14 kośas: 10 synonym verses, 13 as a nānārtha head word, 14 as a meaning of another word.
सर्षपः साधनो भूतनाशनः सितसर्षपः ।कटुतैलः सरिषपो गौरः सिद्धार्थ इत्यपि ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
व्याप्यं तु साधनं कर्म करणं साधकोत्तरम् ।स्तनाभोगस्तनभरश्चाजर्यं संगते युतम् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मैत्रेयिका मित्रयुद्धं प्रत्ययाः सहकारिणः ।अथ हेतुरुपादानं व्याप्यं लिङ्गं च साधनम् ॥ ३३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शिश्नमस्त्री मेहनं स्याच्छेपं शेवं च शेफवत् ।पुंश्चिह्न-शेफ-शेपांसि लिङ्गं तद्वच्च साधनम् ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
अक्षौहिणी बलानीकं वाहिनी साधनं चमूः ।ध्वजिनी पृतना सेना सैन्यं दण्डो वरूथिनी ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शब्दशास्त्रे व्याकरणं साधनं शब्दसम्मतम् ।बृहत्प्रयोगं शुद्धाङ्गं शास्त्रचक्षुः पुरातनम् ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 व्या (wrong syllable)
genderक्लीneut.
नितम्बे कूपकौ यौ तौ क्लीबे स्यातां कुकुन्दरे ।साधनं मेहनं शेफः शिश्नो दण्डः स्मरध्वजः ॥ १०६६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पुष्पापत्यपथौ चाथ नितम्बः स्यात्कटीरकः ।लिङ्गं तु लाङ्गलं शेफः साधनं मदनांकुशः ॥ २३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विधिविधानं कर्मास्त्री क्रिया कृत्या विधा कृतिः ।व्याप्यं तु साधनं कर्म्मयुताज्ञेय्ये तु सङ्गतम् ॥ १ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 2 धि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अथ हेतुरुपादानं प्रत्ययाः सहकारिणः ।अनुमा त्वनुमाने स्याद्व्याप्यं लिङ्गं च साधनम् ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मारणे मृतसंस्कारे गतौ द्रव्येऽर्थदापने ।निर्वर्तनोपकरणानुव्रज्यासु च साधनम् ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
सेनाङ्गे यातनायां च क्लीबं स्यादपुमान् पुनः ।निर्वर्तनायां मन्त्रादेरभीष्टफलदीकृतौ ॥ १९४४ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
साधनं साधना चेति रूपद्वयमिह स्मरेत् ।साहसं (तु ? त्व)स्त्रियां दण्डशब्दपर्यायके दमे ॥ १९४५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
meaningsसाधना
सावनः क्रतुकर्मान्ते यजमाने प्रचेतसि ।साधनं दापने सैन्ये शिश्ने च गमने धने ॥तथा निर्वर्त्तनोपायमृतसंस्कारयोरपि ।समे वेदान्तरोपायभेदयोरपि न द्वयोः(?) ॥
अनुष्टुप्
साधनं शेफसि गमे सेनाङ्गे सिद्ध्युपाययोः ।निर्वृत्तौ मृतसंस्कारे दापनेऽनुगमे धने ॥ २१७९ ॥
अनुष्टुप्
मारणे यातनायां च संस्थानं मरणे स्थितौ ।वाद्यं वंशादिके क्लीबे सच्छिद्रे सुषिरं त्रिषु ॥ २१८० ॥
अनुष्टुप्
doubtful
सेनांगे यातनायाञ्च सेवनं स्यूतिसेवयोः ।मृत्यौ समाप्तौ संस्थानं सन्निवेशे चतुष्पथे ॥ ३७ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
साधन as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् आराधनआराधनं साधने स्यादवाप्तौ तोषणेऽपि च ॥ १२५ ॥ Amarakośa 3.3.125
- धरणिकोश करणकरणं कायकायस्थसाधनेन्द्रियकर्मसु । बन्धे च वालवादौ च करणः शूद्राविशोः सुतः ॥ Dharaṇikośa 14.3.19
- धरणिकोश राधनराधनं तोषणे प्राप्तौ साधने राधनं विदुः । स्यन्दनं क्षरणे नीरे स्यन्दनौ रथपादपौ ॥ Dharaṇikośa 19.2.47
- कोषकल्पतरु करणक्षेत्रे साधन इन्द्रियेऽङ्गहरणे क्षेत्रे च गीते तथा क्लीबे स्याद्बवबालवप्रभृतिषु स्यात्त्वन्तिमे हिङ्गुनि । जी[281a]रे स्याल्लवणान्तरेऽपि जरणं मानान्तरे धारणे क्षोण्यां स्त्री धरणं प्रिये तु रमणः पाटोलमूलेऽन्तिमे ॥ २० ॥ Koṣakalpataru 6.15.20
- कोषकल्पतरु राधनप्रज्ञामहामात्रपरात्मसु स्या- त्प्रधानमैक्ये तु सदोत्तमे तत् । स्याद्राधनं तोषणसाधनाभिः समार्थकं संघटनाभिषुत्योः ॥ ६८ ॥ Koṣakalpataru 6.21.68
- नानार्थार्णवसंक्षेप अर्थहृदये साधने मोक्षे कार्यैश्वर्यनिवृत्तिषु । वाच्ये हेतावभिप्राये याचने च हलायुधः ॥ ५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.5
- नानार्थार्णवसंक्षेप करणकर्तना कर्तयत्यर्थे स्यादथेदं नपुंसकम् । करणं कारणे काये साधने कर्मणीन्द्रिये ॥ ४११ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.411
- परमानन्दीयनाममाला करणकरणं साधने काये आसने योगिनापि । इन्द्रिये नाट्यभेदे च वालवादावपीरितम् ॥ ११२ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.7.112
- शब्दरत्नावली करणकरणं कर्मणि क्षेत्रे हेतौ च साद्वरादिषु । हस्तलेपे नृत्यगीतप्रभेदे साधनेऽपि च ॥ Śabdaratnāvalī 7.15.27
- शब्दरत्नावली राधनरञ्जनो रागजनने रञ्जनं रक्तचन्दने । नीलीरोचनिकाशुण्डामञ्जिष्ठासु च रञ्जिनी ॥ रजनी रात्रिजतुकाहरिद्रानीलिनीषु च । राधना तोषणे स्त्री स्यात्क्लीबं प्राप्तौ च साधने ॥ राजा नृपे प्रभौ चन्द्रे क्षत्रिये च पुमानयम् । रेचनी कर्कश-दन्ती-रोचनी-त्रिवृतासु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.69
- शब्दरत्नाकर करणकैतवं कपटे द्यूते कारणं हेतुजन्मनोः । बबादौ कारणे काये साधने रतिबन्धने ॥ २०७१ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2071
- तन्त्राभिधान ललः श्लेषे चाशये चैव प्रलये साधनेऽपि लः । मानसे वरुणे चैव ल-कारः सान्त्वनेऽपि च ॥ ३१ ॥ Tantrābhidhāna 3.31
- त्रिकाण्डशेष करणउन्मूलनेऽप्युद्धरणमुष्णं दक्षेऽपि नाऽऽतपे । साधने गीतनृत्यप्रभेदे कायस्थकर्मणि ॥ १२२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.122
- वैजयन्ती करणकरणं कारणे काये साधने बवकादिषु । स्पृष्टाद्युच्चारणाभेदध्यानपद्मासनादिषु ॥ ९ ॥ Vaijayantī 7.3.9