उत्सर्ग

utsargaपुं · masc.

In 7 kośas: 4 synonym verses, 6 as a nānārtha head word.

विश्राणनं विहापितमंहतिरपवर्जनं वितरणं च ।निर्वपणं च स्पर्शनमुत्सर्गः स्यात्प्रदेशनं दानम् ॥ ४१९ ॥

गीतिः

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव ऋषिगोत्रब्रह्मप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.5.101 · p. 79

प्रदेशनं विश्रणनमतिसर्जनमित्यपि ।विसर्जनं च पुंसि स्यादुत्सर्गः स्पर्श इत्यथ ॥ १०१ ॥

अनुष्टुप्

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.72 · p. 238

प्रा[101b]देशनं निर्वपणमुत्सर्जन-विसर्जने ।तथापवर्जनं त्याग-विसर्गोत्सर्गकाः समाः ॥ ७२ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्

genderपुंmasc.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश ब्रह्मवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 3.6.57 · p. 114

विश्राणनं विश्रणनं दत्तिरंहतिरंहती ।उत्सर्जनं निर्वपणमुत्सर्गः प्रतिपादनम् ॥

अनुष्टुप्

genderपुंmasc.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास गश्लोकः Dharaṇikośa 3.3.13 · p. 26

उत्सर्गस्त्यागसंदाने परित्यागे च कीर्तितः ।अपवादस्य विक्षेपे उत्सर्गः परिकीर्तितः ॥

अनुष्टुप्

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ गान्ताः Koṣakalpataru 6.3.17 · p. 167

याम्यायने विसर्गोविसर्जनीये मलच्युतौ च स्यात् ।उत्सर्गः सामान्येन्याये दाने च वर्जने कथितः ॥ १७ ॥

metre not recognised

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् पुंल्लिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.42 · p. 14

अधः प्रारभ्य जानीयात् तच्चाप्यवयवान्तरम् ।अग्न्याधाने च रभसोऽथोत्सर्गस्त्यागदानयोः ॥ ४२ ॥

अनुष्टुप्

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् पुंल्लिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.43 · p. 14

सामान्यवाक्येऽथोद्घातः कुटुङ्गे समुपक्रमे ।स्यात् पादस्खलने चापि स्यादुद्धननकर्मणि ॥ ४३ ॥

अनुष्टुप्

doubtful

उत्सर्गस्त्यागसामान्यन्यायदानेषु वर्तते ।कलिङ्गोऽपि च धूम्याटे स्यात् पूतिकरजेऽपि च ॥

अनुष्टुप्

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.56 · p. 111

जङ्गमेङ्गितयोरिङ्गो नाड्य ईहामृगो वृके ।फलं पूगस्य चोद्वेगमुत्सर्गो न्यायदानयोः ॥ ५६ ॥

अनुष्टुप्