स्पर्शन
sparśanaक्ली · neut.In 19 kośas: 31 synonym verses, 7 as a nānārtha head word, 9 as a meaning of another word.
दानमुत्सर्जनं त्यागः प्रदेशनविसर्जने ।विहायितं वितरणं स्पर्शनं प्रतिपादनम् ॥ ३८६ ॥विश्राणनं निर्वपणमपवर्जनमंहतिः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वायुः समीरसमिरौ पवनाशुगौ नभःश्वासो नभस्वदनिलश्वसनाः समीरणः ।वातोऽहिकान्तपवमानमरुत्प्रकम्पनाः कम्पाङ्कनित्यगतिगन्धवहप्रभञ्जनाः ॥ ११०६ ॥मातरिश्वा जगत्प्राणः पृषदश्वो महाबलः ।मारुतः स्पर्शनो दैत्यदेवो झञ्झा स वृष्टियुक् ॥ ११०७ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
श्वसनः स्पर्शनो वायुर्मातरिश्वा सदागतिः ॥ ६१ ॥पृषदश्वो गन्धवहो गन्धवाहानिलाशुगाः ।समीरमारुतमरुज्जगत्प्राणसमीरणाः ॥ ६२ ॥नभस्वद्वातपवनपवमानप्रभञ्जनाः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
त्यागो विहापितं दानमुत्सर्जनविसर्जने ।विश्राणनं वितरणं स्पर्शनं प्रतिपादनम् ॥ २९ ॥प्रादेशनं निर्वपणमपवर्जनमंहतिः ।
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पवनः श्वसनो वायुर्मरुदनिलो मारुतो जगत्प्राणः ।पृषदश्वः पवमानः प्रभञ्जनः स्पर्शनो वातः ॥ ७५ ॥
आर्या
genderपुंmasc.
विश्राणनं विहापितमंहतिरपवर्जनं वितरणं च ।निर्वपणं च स्पर्शनमुत्सर्गः स्यात्प्रदेशनं दानम् ॥ ४१९ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
विश्राणनं वितरणं स्पर्शनं प्रतिपादनम् ।प्रादेशनं निर्वपणमपवर्जनमंहतिः ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्पर्शनः कः समीरो यः स्पर्शनो मारुतो नभः ।वायुस्ततो मातरिश्वा हरिरात्मा वहश्च वाः ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सृदाकुराध्यश्च शुनश्चलः शारो धवाणकः ।प्रकम्पनः कम्पलक्ष्मा स्पर्शनो दैत्यनिर्जरः ॥ १५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्पार्शनः स्पर्शनः स्पर्शस्त्वङ्मयः स चतुर्विधः ।उष्णः शीतः कठोरश्च मृदुस्तद्वत्त्वमी त्रिषु ॥ १६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्पर्शनं चाथ तद्भेदा भासिनी लोहिनी सिता ।ताम्रा च वेदिनी रोहिण्यपि मांसधरा तथा ॥ ४७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वरोऽभीष्टार्थदानं स्याद्दानं तु प्रतिपादनम् ।विश्राणनं वितरणं स्पर्शनं च विहापनम् ॥ ७१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
विहापनं निर्वपणं स्पर्शनं प्रतिपादनम् ।उत्सर्जनं प्रदेशनमपसर्जनमंहतिः ॥ १३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 श (wrong syllable)
genderक्लीneut.
स्पर्शनश्च हरिः प्रोक्तः पवमानसदागती ।स झञ्झा वृष्टियुक् प्रोक्तः व्यानस्त्वङ्मात्रसंस्थितः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उदारो दानशौण्डस्तु बहुदः परिकीर्तितः ।स्पर्शनं वित[59]रणं चैव प्रतिपादनमित्यपि ॥ ५१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
क्षेपण्यश्वसनो मारुत्पृषदश्वो मलिम्लुचः ।स्पर्शश्च स्पर्शनो वीरुदाशुगश्च प्रभञ्जनः ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्यागे विहायितं दानमुत्सजर्नविसर्जने ।विश्राणनं स्पर्शनं चाप्यपवर्जनमंहतिः ॥ २२६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जलधनौ तु कालिन्दी स्पर्शनो जलमानुषे ।कुलीरे स्यात्कर्कटकः कूर्मे कमठकच्छपौ ॥ ६० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 ध (wrong syllable)
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
विहायनं निर्वपणं स्पर्शनं प्रतिपादनम् ।उत्सर्जनं प्रदेशनमुपसर्जनमंहतिः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 श (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अहिप्रियो दैत्यदेव आशुगः स्पर्शनोऽस्य तु ।पुत्रौ भीमहनूमन्तौ झञ्झा वृष्टियुतो मरुत् ॥ १०३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अर्दना प्रार्थना याच्ञा दानं त्यागो विसर्जनम् ।विश्राणनं वितरणं स्पर्शनं प्रतिपादनम् ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
तथा निर्वापरणं निर्वपणं प्रादेशनं पुनः ।अंहतिः स्पर्शनं विश्राणनं स्याच्च वापवजनन् ॥ ५७४ ॥
metre not recognised
genderक्लीneut.
अङ्कतिः क्षिपतिश्चापि नित्यगतिः सदागतिः ।शीतलो जलकान्तारः स्पर्शनो जलभूषणः ॥ १९४१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 ग (wrong syllable)
genderपुंmasc.
वायुर्गन्धवहो गन्धवाहः स्पर्शनमारुतौ ।जगत्प्राणोऽजगत्प्राणः प्रभञ्जनसमीरणौ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रादेशनं वितरणं स्पर्शनञ्चातिसर्जनम् ।स्पर्शो विसर्गः क्षणनं प्रदेशननं विहापितम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 शन (syllable split)
genderक्लीneut.
पवनसमीरसमीरणमारुतपृषदश्ववायुगन्धवहाः ।स्पर्शनपवमानानिलवातमरुच्छ्वसनमातरिश्वानः ॥ १२५ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
अपवर्जनदाने च स्पर्शनं च प्रदेशनम् ।मृतस्नानमपस्नानं त्रिषु स्यादौर्ध्वदेहिकम् ॥ १२५० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
प्रदाने स्पर्शनं क्षारे कर्शनं दर्शनं दृशि ।निदर्शनं तु दृष्टान्ते विचारे तु विमर्शनम् ॥ १७०६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
त्यागो दानं वितरणं विश्राणनविसर्जने ।विहापनं निर्वपणं स्पर्शनं प्रतिपादनम् ॥ ११८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
त्वगिन्द्रिये स्पर्श इहापि दानेस्यात्स्पर्शनं पुंसि तु तत्समीरे ॥ २४ ॥
उपजातिः
स्पर्शन as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश स्पर्शदर्शस्तु स्यादमावास्या यश्चात्र वैदिको विधिः । स्पर्शः स्यात्स्पर्शके रोगे दानस्पर्शनयोरपि ॥ Dharaṇikośa 29.2.6
- कल्पद्रुकोशः आलभ्लभिर्वियोगे वेर्दान आङस्तु स्पर्शने वधे । कूणनं तु भवेत्किञ्चित्संकोचे प्रतिबिम्बने ॥ ११५ ॥ Kalpadrukośa 1.10.115
- कोषकल्पतरु स्पृशिस्पृशिस्तु स्यादाचमने स्नानस्पर्शनयोरपि ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 3.5.4
- कोषकल्पतरु स्पर्शलोध्रे तथा गन्धरसेऽथ दर्शः सूर्येन्दुसङ्गेऽप्यवलोकनेऽपि । श्रौते च पक्षान्त विधौ तथाथ स्पर्शो भवेत्स्पर्शनदानयोश्च । त्वाचे गुणेऽर्तौ च नृवैश्ययोस्तु नास्त्री प्रवेशे विडिह प्रजायाम् । मले न ना स्त्री तु खगादिबन्धे कचोत्तरस्थो निकरे च पाशः । कर्णान्तगः शोभनवाचकः स्या- न्निन्दार्थकश्चात्र परस्थितोऽयम् । नाशो विनाशानुपलम्भयोः स्यात् पलायनेऽथ क्षवथौ पुमान्स्यात् ॥ ६ ॥ Koṣakalpataru 6.30.6
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्पर्शयोक्त्त्रेण स्त्र्यथ ना स्पर्श उपतापप्रदानयोः । स्पर्शने कादिवर्णेषु मावसानेषु सज्जनः ॥ १४५२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1452
- नानार्थार्णवसंक्षेप आलम्भवेषेऽप्याहुरथारम्भ उद्यमेऽपि वधेऽपि च । उपक्रमे च निर्माणेऽथालम्भः स्पर्शने वधे ॥ १८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.18
- शब्दरत्नावली छपछपः क्षुपे स्पर्शने च अपुरङ्गे च सीसके । अल्पमट्टे क्लीबलिङ्गं शयनीयकलत्रयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.21.7
- शब्दरत्नावली स्पर्शस्पर्शो दाने स्पर्शने च रोगस्पर्शकयोरपि । स्पशश्चरे सम्पराये बन्धभेदे च कामिनाम् ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.12
- शब्दरत्नावली उपस्पर्शअपदेशो व्याजलक्ष्यनिमित्तसङ्कटेषु च । अपभ्रंशोऽपशब्दे स्याद्भाषाभेदे च पतने ॥ आश्रयाशः पुमानग्नौ त्रिषु चाश्रयनाशके । उपस्यर्शस्त्वाचमने स्नानस्पर्शनयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.30.28