पीठमर्द

pīṭhamardaपुं · masc.

In 8 kośas: 8 synonym verses, 2 as a nānārtha head word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 2.259 · p. 17

वेश्याचार्यः पीठमर्दः सूत्रधारस्तु सूचकः ।

अनुष्टुप्

वेश्याचार्यपुं पीठमर्दपुं सूत्रधारपुं सूचकपुं

genderपुंmasc.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.51 · p. 219

पीठकेलिः पीठमर्दो भविलश्छिदुरो विटः ।प्रघटाविच्छास्त्रगण्डः प्रपञ्चलविपश्चितौ ॥ ५१ ॥

अनुष्टुप्

पीठकेलिवि पीठमर्दवि भविलवि छिदुरवि विटवि प्रघटाविद्वि शास्त्रगण्ढवि प्रपञ्चलवि विपश्चित्वि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नाट्यप्रकाण्डः Kalpadrukośa 2.5.74 · p. 425

वेश्याचार्यः पीठमर्दः सूत्रधारस्तु सूचकः ।स्याद्वीजदर्शकश्चापि सर्वार्थस्य प्रकाशकः ॥ ७४ ॥

अनुष्टुप्

वेश्याचार्यपुं पीठमर्दपुं सूत्रधारपुं सूचकपुं वीजदर्शकपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नाट्यवर्गः Koṣakalpataru 1.6.40 · p. 79

कुशीलवोऽथ वेश्यानामाचार्यः पीठमर्द्दकः ।नर्मदः केलिसचिवः पीठमर्दोऽपि सम्मतः ।वासन्तिकः केलिकलो विदूषकोवैहासिकः प्रतिबुधः प्रहासः ।भवेद्विटः पल्लविकोऽपि षिद्ग-कोष्ठ(?)क्षुद्रा नटी तत्र च कारिका स्यात् ॥ ४० ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly upajati mixed: pāda 2, syllable 5 प्र (wrong syllable)

कुशीलवपुं पीठमर्द्दकपुं नर्मदपुं केलिसचिवपुं पीठमर्दपुं वासन्तिकपुं केलिकलपुं विदूषकपुं वैहासिकपुं प्रतिबुधपुं प्रहासपुं विटपुं पल्लविकपुं षिड्गपुं क्षुद्रास्त्री नटीस्त्री कारिकास्त्री

genderपुंmasc.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास द्वितीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 2.222 · p. 32

सूचकः सूत्रधारः स्यान्नन्दी नान्द्याः प्रपाठकः ।वेश्यासूरिः पीठमर्दश्चारणश्च कुशीलवः ॥ २२२ ॥

अनुष्टुप्

सूचकपुं सूत्रधारपुं नन्दिन्पुं वेश्यासूरिपुं पीठमर्दपुं चारणपुं कुशीलवपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.485 · p. 60

पुनः स्यात् पीठमर्श्च वेश्याचार्यस्तथैव च ।सूचकः सूत्रधारः स्यात् स्थापको बीजदर्शकः ॥ ४८५ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्

पीठमर्दपुं वेश्याचार्यपुं सूचकपुं सूत्रधारपुं स्थापकपुं बीजदर्शकपुं

genderपुंmasc.

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव विशेष्यनिघ्नवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.1.6 · p. 82

षिड्गो व्यलीकः षट्प्रज्ञः कामकेलिर्विदूषकः ।पीठकेलिः पीठमर्दो भविलश्छिदुरो विटः ॥ ६ ॥

अनुष्टुप्

षिड्गपुं व्यलीकपुं षट्प्रज्ञपुं कामकेलिपुं विदूषकपुं पीठकेलिपुं पीठमर्दपुं भविलपुं छिदुरपुं विटपुं

genderपुंmasc.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश शूद्राध्यायः Vaijayantī 3.9.70 · p. 141

वेश्याचार्यः पीठमर्दः षिद्गो वातसुतो विटः ।मार्दंगिको मौरजिको वीणावादास्तु वैणिकाः ॥ ७० ॥

अनुष्टुप्

वेश्याचार्यपुं पीठमर्दपुं षिद्गपुं वातसुतपुं विटपुं मार्दंगिकपुं मौरजिकपुं वीणावादपुं वैणिकपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ दान्ताः Koṣakalpataru 6.19.45 · p. 238

उक्तं कोकनदं * [7a]शोणकुमुदे रक्ते तथाम्भोरुहे-ऽथाभिज्ञेऽपि विशारदो निगदितो धृष्टे तथा वाच्यवत् ।ना मन्थाजिविमर्दयोर्निगदितोऽत्यन्तं तु घृष्टे भवे-न्नाट्योक्तावपि नायकप्रियसखे ना पीठमर्दो मतः ॥ ४५ ॥

शार्दूलविक्रीडितम्metre not read in every line

meaningsनायकप्रियसख

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश दान्ताः Śabdaratnāvalī 7.18.28 · p. 231

पीठमर्दो नायके स्यात्सचिवे चातिधृष्टके ।पुटभेदो नदीवक्रे आतोद्ये पत्तने पुमान् ॥महानादो वर्षुकाब्दे कुञ्जरे स्यान्महास्वने ।मेघनादस्त्विन्द्रजिति प्रचेतसि भवेत्पुमान् ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 3, syllable 5 स्त्वि (wrong syllable)

meaningsनायक सचिव अतिधृष्टक