नटी
naṭīस्त्री · fem.In 14 kośas: 14 synonym verses, 5 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.
सुषिरा विद्रुमलता कपोताङ्घ्रिर्नटी नली ॥ १२९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शैलाली शैलूषः कुशीलवश्चारणः कृशाश्वी च ।जायाजीवो भरतो नटस्तथा स्यान्नटी क्षुद्रा ॥ ५९२ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
कुशीलवोऽथ वेश्यानामाचार्यः पीठमर्द्दकः ।नर्मदः केलिसचिवः पीठमर्दोऽपि सम्मतः ।वासन्तिकः केलिकलो विदूषकोवैहासिकः प्रतिबुधः प्रहासः ।भवेद्विटः पल्लविकोऽपि षिद्ग-कोष्ठ(?)क्षुद्रा नटी तत्र च कारिका स्यात् ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly upajati mixed: pāda 2, syllable 5 प्र (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
कालानुसार्यं तगरं कुटिलं नहुषं नतम् ।महोदरश्चण्डहस्तो पिण्डीतगर एव च ।सुषिरा विद्रुमलता कपोताङ्घ्रिर्नटी नली ।निर्मध्या नर्त्तकी शून्या धमन्यञ्ज[47a]नकेशिका ॥ २ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderस्त्रीfem.
श्रीपुष्पं श्र्याह्वयं देवपुष्पं चन्दनपुष्पकम् ।नलिकायां कपोतांह्रिर्निर्मध्या शुषिरा नटी ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पर्कट्यां पर्कटी प्लक्षः सतीदो लक्षणे नटी ।वटे वैश्रवणावासो न्यग्रोधो बहुपाद्ध्रुवः ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
लयपुत्री नटी लास्या नर्तकी लासिकाऽपि च ।खङ्गधारादियोगेन यो नृत्यति पटुर्नरः ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नखी नखस्तु करजं तथा व्याघ्रनखीत्यपि ।शुषिरा स्यात् कपोताङ्घ्रिः नली नाली नटीति च ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
स्यात्तद्धितेऽपवादोऽयं त्रिलिङ्गत्वे स्त्रियामिह ।क्वचिदल्पविवक्षायां मृणाल्यादिरपि स्त्रियाम् ॥मृणाल्यल्पं मृणालन्तु प्रणाली मुषली घटी ।ह्रस्वो वंशस्तु वंशी स्यात्कुम्भीपाठी पटी नटी ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
चोराख्यगन्धद्रव्ये तु गणवद्गणहासकः ।शुषिरायां नटी-नल्यौ ग्रन्थिपर्णेंऽशुकं मतम् ॥ २२७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रस्थपुष्पो मरुवकः समीरणफणिज्जकौ ।कपोताङ्घ्रिस्तु सुषिरा नटी विद्रमवल्लरी ॥ ६१३ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
विभ्रमो रक्तपार्वत्यै स्वाहा उल्कामुखी स्मृता ।ज्वालन्धरीति विख्याता सबिन्द्विन्दुकला नटी ॥ठं॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सर्ववेशी लयारम्भः स्यात्तालावचरो नटः ।लयपुत्री नटी नर्तूः खड्गधारादिनर्त्तके ॥ १ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सुषिरा विद्रुमलता कपोतांघ्रिर्नटी नली ।जटिला लोमशी मांसी तपस्विन्यामिषी जटा ॥ १०० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
नटी सुगन्धीभेदे स्यान्नटौ शैलूषनर्तकौ ।चटुः पिचिण्डे चाटौ च व्रतिनां पीठिका चटुः ॥
अनुष्टुप्
meaningsसुगन्धी
धटं तुलापरीक्षणे पटिः पटद्रुभेदयोः ।नटस्तु नर्तकेऽरलौ नरि नटस्त्रियां नटी ॥ २१ ॥
metre not recognisednearly पञ्चचामरम्: pāda 2, syllable 10 रि (wrong syllable)
meaningsनटस्त्री
शैलालिनि नटी तु स्त्री स्याद्विद्रुमलताह्वये ।भैषज्य इति कोऽप्याह परे त्वेतदसाध्विति ॥ ६५६ ॥
अनुष्टुप्
नटी as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् क्षुद्राक्षुद्रा व्यङ्गा नटी वेश्या सरघा कण्टकारिका ॥ १७७ ॥ त्रिषु क्रूरेऽधमेऽल्पेऽपि क्षुद्रं मात्रा परिच्छदे । अल्पे च परिमाणे सा मात्रं कार्त्स्न्येऽवधारणे ॥ १७८ ॥ Amarakośa 3.3.178
- धरणिकोश क्षुद्राक्षुद्रः स्यादधमे क्रूरे क्षुद्रोऽपि कृपणस्तथा । क्षुद्रा व्यङ्गा नटी वेश्या सरघा कण्टकारिका ॥ Dharaṇikośa 26.3.7
- कोषकल्पतरु कारिकाकारिका विवृतियातनानटी- कारुकर्मसु च वर्णका पटे । लेखिनीभिदि च नीलिका पुनः सिन्धुवारगदनीलिनीष्वपि ॥ १४ ॥ Koṣakalpataru 6.1.14
- कोषकल्पतरु क्षुद्रक्षुद्रोऽधमः क्रूरदरिद्रवाची त्रयेऽल्पके स्त्री तु नटीबृहत्योः । पुराङ्गनायां मधुमक्षिकायां व्यङ्गासु हिंस्रास्वपि लोणिकासु ॥ ४७ ॥ Koṣakalpataru 6.27.47
- कोषकल्पतरु सर्वतोभद्रातिलके पत्रकसंज्ञेऽथो निम्बे सर्वतोभद्रः । काव्यस्य चित्रभेदे स्त्री गम्भार्यां तथा नट्याम् ॥ ४४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.44
- नानार्थार्णवसंक्षेप क्षुद्राक्षुद्रो दरिद्रे कृपणे नृशंसेऽल्पनिकृष्टयोः । त्रि क्षुद्रा स्त्री कण्टकारीवेश्याव्यङ्गानटीषु च ॥ २४२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.242
- परमानन्दीयनाममाला क्षुद्रामोक्षे च मङ्गले क्षारो रसे काचे गुडादिके । क्षुद्रा वेश्या नटी व्यङ्गी क्षरो मेघे क्षरं जले ॥ ३८१ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.29.381
- शिवकोष धमनीधमनी निशि नट्यां च धाविनीति कुलीनिशोः । पृष्टिपर्ण्यां च नलिनं नडे नाड्यां सरोरुहे ॥ २५५ ॥ Śivakoṣa 16.1.255
- शिवकोष नलीनलिनेऽथ नली नट्यां कुनट्यामपि योषिति । नालं नाला पद्मदण्डे नाली शाककलम्बके ॥ ४४३ ॥ Śivakoṣa 23.1.443
- शब्दरत्नावली क्षुद्राऐन्द्रिर्जयन्ते काके ना स्त्री शचीशिवयोरपि । ओड्रः पुंभूम्नि देशे स्यात्तरुभेदे पुमानयम् ॥ करो रश्मौ च करके शुण्डप्रत्यायपाणिषु । कद्रुस्त्रिषु पिशङ्गे स्यान्नागमातरि तु स्त्रियाम् ॥ कारो हिमगिरौ यत्ने वलौ पत्यौ वधे पुमान् । कारा स्त्रियां बन्धगृहे बन्धे दूत्यां प्रसेवके ॥ कारिः क्रियायां स्त्रीलिङ्गो वाच्यलिङ्गस्तु शिल्पिनी । क्रूरं स्यात्कठिने घोरे नृशंसेऽपि च वाच्यवत् ॥ कारुस्त्वष्टरि पुंसि स्यात्त्रिषु कर्तरि शिल्पिनि । कीरः शुके देशभेदे क्लीबं स्यान्नीरदुग्धयोः ॥ कुरुर्ना भक्तनृपयोः पुंबहुत्वे च निवृति । क्षुद्रः क्रूरेऽधमेऽल्पे च कृपणेऽपि च वाच्यवत् ॥ क्षुद्रा व्यङ्गानटीधृष्टाबृहतीसरधासु च । चाङ्गेरी मक्षिकामात्रे हिंस्रा वादरतासु च ॥ क्षुरः स्याच्छेदनद्रव्ये कोकिलाक्षे च गोक्षुरे । खुरः शफे कोलदले तथा छेदनवस्तुनि ॥ क्रोष्ट्री कृष्णविदार्युक्ताशृगालीलाङ्गलीषु च । खरो धर्मे गर्दभे ना तीक्ष्यो त्रिष्वौषधे स्त्रियाम् ॥ खरुर्दर्पे हरे दन्ते हये ना धवले त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.7
- वैजयन्ती क्षुद्राक्षुद्रा व्यङ्गा नटी वेश्या सरघा कण्टकारिका । कूटोऽस्त्री पुंजमायाघेष्वद्रिशृंगेषुभेदयोः ॥ १३ ॥ Vaijayantī 6.5.13