विदूषक
vidūṣakaपुं · masc.In 13 kośas: 13 synonym verses, 3 as a nānārtha head word, 6 as a meaning of another word.
वासन्तिकः केलिकिलो वैहासिको विदूषकः ।प्रहासी प्रीतिदश्चाथ षिड्गः पल्लवको विटः ॥ ३३१ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 सि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
पाठको नान्द्यकः पात्रविदूषे तु किलीकिलः ।विदूषकः कीलिकीलः प्रभासी प्रीतिभासि च ॥ १२४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कट्वरश्चाथ षट्प्रज्ञः कामकेलिर्विदूषकः ।पिङ्गः पाठविकः पट्टो व्यलीको धूर्त इत्यपि ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वासन्तिकः केलिकिलो वैहासिकविदूषकौ ।प्रहासी प्रीतिदश्चाथ षिङ्गः पल्लविको विटः ॥ ७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कुशीलवोऽथ वेश्यानामाचार्यः पीठमर्द्दकः ।नर्मदः केलिसचिवः पीठमर्दोऽपि सम्मतः ।वासन्तिकः केलिकलो विदूषकोवैहासिकः प्रतिबुधः प्रहासः ।भवेद्विटः पल्लविकोऽपि षिद्ग-कोष्ठ(?)क्षुद्रा नटी तत्र च कारिका स्यात् ॥ ४० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly upajati mixed: pāda 2, syllable 5 प्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भ्रूकुंशश्च भ्रकुंशश्च भृकुंशो भीरुवेषभृत् ।विदूषकः केलिकिलः प्रहासिप्रीतिदौ पुनः ॥ २२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नन्दी स्यात् पाठको नान्द्याः पार्श्वस्थः पारिपार्श्विकः ।विदूषकः प्रहासी स्याद् वासन्तिकश्च प्रीतिदः ॥ ४८६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
षिड्गः व्यलीकः षट्प्रज्ञः कामकेलिर्विदूषकः ।षट्प्रज्ञो लोकतत्त्वार्थचतुर्वर्गेषु यस्य धी ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भ्रूकुंसश्च भृकुंसोऽपि केलीकिलो विदूषकः ।केलिकिलो वासन्तिक-वसन्तकौ च, हासिनि ॥ १३१ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
सामन्तराज्यसंधिस्था आरक्षाः पुररक्षकाः ।वैहासिकः केलिकिलो वासन्तिकविदूषकौ ॥ १२९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
वेणुध्माः स्युर्वैणविका हास्यभाषी विदूषकः ।वेश्याचार्यः पीठमर्दी नर्तकी लासिका समे ॥ १५५२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
षिड्गो व्यलीकः षट्प्रज्ञः कामकेलिर्विदूषकः ।पीठकेलिः पीठमर्दो भविलश्छिदुरो विटः ॥ ६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नान्दी तु पाठको नान्द्याः पार्श्वस्थाः पारिपार्श्विकाः ।विदूषकः केलिकिलः प्रहासी प्रतिभोऽपि च ॥ ६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्रिषु तत्कारकेऽस्त्री तु तिलके स्याद्विशेषकम् ।परनिन्दाकरे चाटुवटौ पुंसि विदूषकः ॥
अनुष्टुप्
विदूषक as a meaning in nānārtha verses
- कोषकल्पतरु आत्मवीरस्यादात्मवीरो नरि शालपुत्रे विदूषके प्राणवति प्रदिष्टः । स्याद्बार्बटीरो गणिकातनूजा- म्रास्थङ्कुरे स्याच्च कुचेलिकायाम् ॥ २३ ॥ Koṣakalpataru 6.27.23
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रतिभसारथौ तु पुमांस्त्री तु प्रसूता सूतिमत्स्त्रियाम् । प्रतिभस्तु पुमान्नाट्यप्रसिद्धे स्याद्विदूषके ॥ १०९९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1099
- नानार्थार्णवसंक्षेप आत्मनीनअजयस्य त्वयं पाठः प्राणधारे विदूषके । अर्थयोः पूर्वयोर्लिङ्गं द्वे त्रि तूत्तरयोर्भवेत् ॥ ६९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.69
- परमानन्दीयनाममाला आत्माधीनमरुद्व्याधौ तथा व्याध आत्माधीनो विदूषके । प्राणाधारे सुते शाल आत्मयोनिः स्मरे हरे ॥ ५० ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.50
- शब्दरत्नावली वेकटपिच्चटं सीसके रङ्गे पुमांस्तु नेत्ररोगके । वर्वटी व्रीहिभेदे स्यात्पण्यजीविस्त्रियामपि ॥ वेकटो मत्स्यभेदे स्यात्तरुणे च विदूषके । भावाटः कामुके साधुविशेषे भावके नटे ॥ Śabdaratnāvalī 7.11.50
- शब्दरत्नावली आत्मवीरआडम्बरस्तूर्यरवे संरम्भे गजगर्जिते । आत्मवीरः प्राणवति श्यालके च विदूषके ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.117