षिड्ग

ṣiḍgaपुं · masc.

In 5 kośas: 5 synonym verses, 10 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 2.331 · p. 17

वासन्तिकः केलिकिलो वैहासिको विदूषकः ।प्रहासी प्रीतिदश्चाथ षिड्गः पल्लवको विटः ॥ ३३१ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 सि (wrong syllable)

वासन्तिकपुं केलिकिलपुं वैहासिकपुं विदूषकपुं प्रहासिन्पुं प्रीतिदपुं षिड्गपुं पल्लवकपुं विटपुं

genderपुंmasc.

बालप्रबोधिका Bālaprabodhikā · नत्कीर सप्तमोपदेशः Bālaprabodhikā 7.125 · p. 77

वेशार्यः पीठमर्दी च षिड्गः पवको विटः ।मार्दङ्गिको मौरजिको वीणावादस्तु वैणिकः ।वेणुध्माः स्युर्वैणविकाः पाणिवादास्तु पाणिकाः ॥ १२५ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

वेशार्यपुं पीठमर्दिन्पुं षिड्गपुं पवकपुं विटपुं मार्दङ्गिकपुं मौरजिकपुं वीणावादपुं वैणिकपुं वेणुध्मपुं वैणविकपुं पाणिवादपुं पाणिकपुं

genderपुंmasc.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ नाट्यवर्गः Koṣakalpataru 1.6.40 · p. 79

कुशीलवोऽथ वेश्यानामाचार्यः पीठमर्द्दकः ।नर्मदः केलिसचिवः पीठमर्दोऽपि सम्मतः ।वासन्तिकः केलिकलो विदूषकोवैहासिकः प्रतिबुधः प्रहासः ।भवेद्विटः पल्लविकोऽपि षिद्ग-कोष्ठ(?)क्षुद्रा नटी तत्र च कारिका स्यात् ॥ ४० ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly upajati mixed: pāda 2, syllable 5 प्र (wrong syllable)

कुशीलवपुं पीठमर्द्दकपुं नर्मदपुं केलिसचिवपुं पीठमर्दपुं वासन्तिकपुं केलिकलपुं विदूषकपुं वैहासिकपुं प्रतिबुधपुं प्रहासपुं विटपुं पल्लविकपुं षिड्गपुं क्षुद्रास्त्री नटीस्त्री कारिकास्त्री

genderपुंmasc.doubtful

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश विशेषणवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 5.93 · p. 169

षिड्गः व्यलीकः षट्प्रज्ञः कामकेलिर्विदूषकः ।षट्प्रज्ञो लोकतत्त्वार्थचतुर्वर्गेषु यस्य धी ॥

अनुष्टुप्

षिड्गपुं व्यलीकपुं षट्प्रज्ञपुं कामकेलिपुं विदूषकपुं

genderपुंmasc.

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव विशेष्यनिघ्नवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.1.6 · p. 82

षिड्गो व्यलीकः षट्प्रज्ञः कामकेलिर्विदूषकः ।पीठकेलिः पीठमर्दो भविलश्छिदुरो विटः ॥ ६ ॥

अनुष्टुप्

षिड्गपुं व्यलीकपुं षट्प्रज्ञपुं कामकेलिपुं विदूषकपुं पीठकेलिपुं पीठमर्दपुं भविलपुं छिदुरपुं विटपुं

genderपुंmasc.

षिड्ग as a meaning in nānārtha verses

कोषकल्पतरु नर्मठषिड्गेऽपि वक्त्रावयवप्रभेदे पाण्डौ कठोरे जरठः त्रिषु स्यात् । वैकुण्ठ इन्द्रे कुरुजाङ्गले तु श्रीकण्ठ उक्तोऽथ वरिष्ठ उक्तः ॥ ६० ॥ Koṣakalpataru 6.11.60
कोषकल्पतरु पल्लवनाके तु न स्त्री त्रिदिवः स्त्रियां तु [न]द्यन्तरे गोदुहि बल्लवः स्यात् । स्यात्सूपकारेऽपि हिडिम्बशत्रौ ना पल्लवः षिद्गगतोऽस्त्रियां तु ॥ १६ ॥ Koṣakalpataru 6.29.16
शब्दरत्नावली कक्षावेक्षकनृपालये तूपकर्त्र्यां पिष्टभिद्युपकारिका । षिड्गे काव्यकरे द्वाःस्ये शुद्धान्तोद्यानपालयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.208
शब्दरत्नावली भृङ्गभृङ्गः षिड्गे च धूम्याटे भृङ्गराजे मधुव्रते । भृङ्गारे भृङ्गरोले च भृङ्गं क्लीबे गुडत्वचि ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.15
शब्दरत्नावली भुजङ्गवराङ्गं मस्तके योनौ मातङ्गे ना गुडत्वचि । भुजङ्गः सर्पषिड्गाहिकुटुलेषु(?) मलीमसे ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.44
त्रिकाण्डशेष भुजङ्गभुजङ्गो भुजगे षिड्गे जामदग्न्यतटौ भृगुः । मृगोऽन्विष्टौ च मार्गस्तु मासान्वेषणवर्त्मसु ॥ ६६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.66
त्रिकाण्डशेष विटविटोऽद्रौ लवणे षिड्गे मूषिके खदिरेऽपि च । पाञ्चलौहे श्रुतिकटः प्रायश्चित्तभुजङ्गयोः ॥ १०४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.104
त्रिकाण्डशेष विटपशररोपणयो रोपो लेपो लेपनभोजने । विटपः पल्लवे स्तम्बे षिड्गे मेदोबिले वा ॥ २७९ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.279
त्रिकाण्डशेष नागरना षिड्गे नागरं शुण्ठ्यां नरोऽजे मनुजेऽर्ज्जुने । नरेन्द्रो वार्त्तिके राज्ञि विषवैद्येऽपि दृश्यते ॥ ३६० ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.360
त्रिकाण्डशेष पल्लवप्लवो निषादे पर्कट्यां भेके भेले गतौ कपौ । पल्लवो विस्तरे षिड्गे किसले विटपे वने ॥ ४१८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.418