मात्र

mātraवि · adj.

In 10 kośas: 6 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 2 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.337 · p. 26

दध्नद्वयसमात्रास्तु जान्वादेस्तत्तदुन्मिते ।

अनुष्टुप्

दघ्नवि द्वयसवि मात्रवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव नरादिप्रकाण्डः Kalpadrukośa 1.4.189 · p. 41

घटप्रस्थादिमाने तु मात्रं स्या तद्वति त्रिषु ।अष्टौ तु मुष्ट्यः कुञ्चिर्न द्वयोः किंविरित्यपि ॥ १८९ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 मु (syllables merged)

मात्रवि कुञ्चिपुंस्त्री किंविपुंस्त्री

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वनौषधिवर्गः Koṣakalpataru 2.3.94 · p. 218

तावन्मात्रं तथा स्वार्थे प्रमाणपरिमाण[86b]तः ।संख्यायाश्चापि संदेहे शयमात्रं विशेष्यवत् ॥ ९४ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

मात्रवि

genderविadj.

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.981 · p. 127

अन्ये तु त्रायते मां यस्तत्र त्रिष्विति मन्वते ।मानं तु क्ली परिच्छेदे प्रस्थादौ चापि हिंसने ॥ ९८१ ॥

अनुष्टुप्

मात्रवि

genderविadj.doubtful

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.702 · p. 147

प्रमाणार्थे खलु मात्रं द्वयसं दध्न ऊह्यताम् ।

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 लु (wrong syllable)

मात्रवि द्वयसवि दघ्नवि

genderविadj.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश भूताध्यायः Vaijayantī 4.4.82 · p. 179

दघ्नद्वयसमात्रास्तु जान्वादेस्तत्तदुन्मिते ।व्यायामो न्यग्रोधो व्यामश्च भुजौ प्रसारितौ तिर्यक् ॥ ८२ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

दघ्नवि द्वयसवि मात्रवि व्यायामपुं न्यग्रोधपुं व्यामपुं

genderविadj.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह नानार्थवर्गः Amarakośa 3.3.178

क्षुद्रा व्यङ्गा नटी वेश्या सरघा कण्टकारिका ॥ १७७ ॥त्रिषु क्रूरेऽधमेऽल्पेऽपि क्षुद्रं मात्रा परिच्छदे ।अल्पे च परिमाणे सा मात्रं कार्त्स्न्येऽवधारणे ॥ १७८ ॥

अनुष्टुप्

meaningsकार्त्स्न्य अवधारण

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास रश्लोकः Dharaṇikośa 26.3.9 · p. 180

मात्रा कर्णविभूषायां धने माने परिच्छदे ।अक्षरावयवे चाल्पे मात्रं कार्त्स्नेऽवधारणे ॥

अनुष्टुप्

meaningsकार्त्स्न्य अवधारण

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ रान्ताः Koṣakalpataru 6.27.32 · p. 307

ग्रन्थे निदेशे च वदन्ति शास्त्रंमात्रं तु कार्त्स्न्ये च धृतौ द्वयोनम् ।स्त्री त्वक्षरस्यावयवे तथाल्पेपरिच्छदश्रोत्रविभूषयोश्च ॥ ३२ ॥

उपजातिः

meaningsकार्त्स्न्य धृति अक्षरावयव अल्प परिच्छद श्रोत्र विभूषा

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ रान्ताः Koṣakalpataru 6.27.33 · p. 307

स्याद्वृत्तमानेऽथ युगे न शस्त्रंलोहास्त्रयोः स्याच्छुरिकासु योषित् ।अस्त्रं तु चापे प्रहृतौ च खड्गेवक्त्रं मुखे वृत्तविशेषकं स्त्री ॥ ३३ ॥

इन्द्रवज्रा

meaningsवृत्तमान

doubtful

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.980 · p. 126

ह्रस्ववर्णप्रयोगस्य काले पारे तु कश्चन ।स्यात् तूत्तरपदे क्लीबं मात्रं कार्त्स्न्येऽवधारणे ॥ ९८० ॥

अनुष्टुप्

meaningsकार्त्स्न्य अवधारण

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश रेफान्ताः Śabdaratnāvalī 7.27.29 · p. 267

स्वल्पवर्णान्तयोः स्त्री तु मात्रं कार्त्स्न्येऽवधारणे ।मारः स्मरे विघ्नमृत्योर्मारिः स्त्री मृतिवर्षयोः ॥

अनुष्टुप्

meaningsकार्त्स्न्य अवधारण

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण अनेकार्थाधिकाराध्यायः Śabdaratnākara 4.1.1980 · p. 241

अंशे परिच्छदे मात्रा मात्रं कार्त्स्न्येऽवधारणे ।मदो दाने स्मये मूलं शिफातारादिहेतुषु ॥ १९८० ॥

अनुष्टुप्

meaningsकार्त्स्न्य अवधारण

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश नानालिङ्गाध्यायः Vaijayantī 6.5.63 · p. 235

अक्षरावयवे माने मात्रं कार्त्स्न्येऽवधारणे ।मध्यं युक्तेंऽतराले च महद्राज्यविशालयोः ॥ ६३ ॥

अनुष्टुप्

meaningsकार्त्स्न्य अवधारण

मात्र as a meaning in nānārtha verses

शब्दरत्नावली प्रतिजात्वसम्भावितार्थे च गर्हा कदाचिदर्थयोः । निद्विकल्पे निषेधे च प्रतिज्ञालङ्घनेऽपि च ॥ प्रति प्रतिनिधौ वीप्सेत्थम्भूताख्यानलक्षणे । प्रतिदाने चाभिमुख्ये स्वभावमात्रयोरपि ॥ हन्त हर्षार्त्तिवादेषु वाक्यारम्भे च सम्भ्रमे । पश्यत स्यात्प्रशंसायां विस्मयाक्षेपभाषणे ॥ बत हर्षामन्त्रणयोः खेदानुक्रोशविस्मये । स्वस्ति स्यान्मङ्गलाशसापुण्यसन्तोषणेषु च ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.26
शब्दरत्नाकर भावद्रव्यमात्ररसोत्पत्तिस्वभावात्मसु चेङ्गिते । गजभेदे वृषे भद्रः शुभे क्लीब उरौ त्रिषु ॥ १९७२ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1972