भाव
bhāvaपुं · masc.In 16 kośas: 37 synonym verses, 19 as a nānārtha head word, 23 as a meaning of another word.
मरको मारिस्त्रयस्त्रिंशदमी स्युर्व्यभिचारिणः ।स्युः कारणानि कार्याणि सहचारीणि यानि च ॥ ३२५ ॥रत्यादेः स्थायिनो लोके तानि चेन्नाट्यकाव्ययोः ।विभावा अनुभावाश्च व्यभिचारिण एव च ॥ ३२६ ॥व्यक्तः स तैर्विभावाद्यैः स्थायी भावो भवेद्रसः ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 1 शद (syllable split)
genderपुंmasc.
भावो विद्वान्युवराजः कुमारो भर्तृदारकः ॥ ३३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
प्रागल्भ्यौदार्यमाधुर्यशोभाधीरत्वकान्तयः ।दीप्तिश्चायत्नजा भावहावहेलास्त्रयोऽङ्गजाः ॥ ५०९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वाद्रूपं लक्षणं भावश्चात्मप्रकृतिरीतयः ।सहजो रूपतत्त्वं च धर्मः सर्गो निसर्गवत् ॥ १३७६ ॥शीलं सतत्त्वं संसिद्धिरवस्था तु दशा स्थितिः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
भगिनीपतिरावुत्तो भावो विद्वानथावुकः ।जनको युवराजस्तु कुमारो भर्तृदारकः ॥ १२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
बाह्यार्थालम्बनो यस्तु विकारो मानसो भवेत् ।स भावः कथ्यते सद्भिस्तस्योत्कर्षो रसः स्मृतः ॥ ९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भाव इत्युच्यते विद्वान् भावुको भगिनीपतिः ।आवुकस्तु पिता ज्ञेय आर्यो मारिष उच्यते ॥ ९९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रागल्भ्यौदार्यमाधुर्यशोभाधीरत्वकान्तयः ।दीप्तिश्चायत्नजा भावहावहेलास्त्रयोङ्गजाः ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भावः पदार्थो धर्मः स्यात्सत्त्वं तत्त्वं च वस्तु च ।वर्धनं छेदनं व्युष्टिः फलमाम्नाय इत्यपि ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
जननं च प्रजननं जननिश्च जनिः स्त्रियौ ।उद्भवः सम्भवो भावो भवो जन्युश्च पुंस्यमी ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गाण्डीवगाण्डिवोल्वानां पार्श्वत्रिदिवयोरपि ।भावारावपारशवशरावाणां शवस्य च ॥ १८७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 व (wrong syllable)
genderपुंक्लीm. n.
संबोधनं वयस्येति भूपे भावेति पण्डिते ।देवी कृताभिषेकान्या भट्टिनी भोगिनी च सा ॥ ४६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अनुरागोऽपि रागोऽथ भावो मानसविक्रिया ।ईषद्व्यक्ता रतिर्हावो हेला व्यक्ततरा रतिः ॥ ११९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भावः स्वभावः सहजो धर्मोऽस्त्री स्वो निसर्गकः ।आजानलक्षणानूकरूपतत्त्वानि शीलकम् ।संसिद्धि-प्रकृती रीतिः शीलीयं शीलजे त्रिषु ॥ १९६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भावारावशरावपल्लवशवक्लीवा अपूर्वं तथानिष्ठीवं च सदैवमर्थविषये स्वं सत्त्वमङ्गिन्यपि ।नल्वः स्याल्लवणे च सैन्धवमधो लोके तथा वाडवःपाशः कर्कशकोशवच्च कुलिशं चाकाश-काशाङ्कुशाः ॥ ७० ॥
शार्दूलविक्रीडितम्
genderपुंक्लीm. n.
भवो भावश्च संसारः संसरणं च संसृतिः ।तत्वज्ञश्चतुरो धीरस्त्यजेज्जन्माजवं जवम् ॥ १९२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
काकोलकोलाहलतैलतूलंजम्बाललाङ्गूलकपालमुल्वः ।कङ्कालगाण्डीवशरावभावानिष्ठेवरावौ शवदैवपूर्वाः ॥ १६० ॥
इन्द्रवज्रा
genderपुंक्लीm. n.
हर्षः प्रमोद आनन्दो ह्लादो मुन्मोदसम्मदाः ।हावः सुखविकारः स्याद्भावश्चित्तसमुद्भवः ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भावो मतमभिप्रायश्छन्द आकूत आशयः ।शीलं स्वभावः सहजो निसर्गः प्रकृती रुचिः ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वरूपं लक्षणं भावो रूपधर्मात्मरीतयः ।सृष्टिः सर्गश्च निर्माणं करणं घटनं कृतिः ॥ १२३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भगिनी स्वामिनी प्रौक्ता भावो विद्वान् हि कथ्यते ।युवराजः कुमारश्च स्याद्भर्तृदारकस्तथा ॥ ४८८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 र्तृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
हेला हावश्च भावोऽपि स्त्रीणामङ्गजाऽलङ्कृतिः ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 जाऽ (wrong syllable); pāda 4, syllable 3 व (wrong syllable)
genderपुंmasc.
अभिप्रायस्तथा भाव आकूतमाऽऽशये मतम् ।छन्दश्चेति हि नामानि मन्यन्ते विदुषां गणे ॥ २५१३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 त (wrong syllable)
genderपुंmasc.
उद्भवः प्रभवो भावो भवः सम्भव इत्यपि ।जनूर्जनुः प्रजननं जन्म पर्याय ईरितः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नाट्योक्तौ गणिका नाम अज्जुकेत्यभिधीयते ।विदुषो नाम भावः स्यादावुत्तो भगिनीपतिः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मनो विकारो भावोऽनुभावः स्याद्भावबोधकः ।गर्वो मदोऽभिमानः स्यादहङ्कारस्त्वहंकृतिः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सरोषवभ्रुदृष्ट्यान्तु स्याददृष्टिरदृष्टिका ।स्त्रियां प्रकृतिसंसिद्धी स्वभावो भाव एव च ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भगालं नरमुण्डे स्यात् चुलुकः प्रसृतौ पुमान् ।भावे पदार्थो धर्मश्च तत्त्वं सत्त्वञ्च वस्तु च ।स्यादाकूतमभिप्राये समुदाचार इत्यपि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
देवी कृताभिषेका स्त्री तदन्यास्वेव भट्टिनी ।भावो विद्वानवध्योक्तावब्रह्मण्यमनुक्रमात् ॥ ९५३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बीभत्साद्भुतशान्ताश्च नव नाट्यरसा इमे ।स्याच्चित्तविकृतिर्भावोऽनुभावस्तस्य बोधकः ॥ ९५५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अविज्ञातेङ्गिताकारो भावो गाम्भीर्यमुत्सवः ।उद्धवः क्षण उद्धर्षो महो मान्द्यमपाटवम् ॥ १०२० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शालिनीकरणं न्यग्भावनं गन्धनसूचने ।भावः पदार्थो धर्मः स्यात्सत्त्वं सत्त्वं च वस्तु च ॥ २१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आकूतिर्मतमाकूतं भावोऽभिप्राय आशयः ।चित्ताभोगो मनस्कार उत्प्रेक्षा स्वमनीषिका ॥ १७४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भावो मनोविकारः स्यादनुभावोऽस्य सूचकः ।विभावो हेतवस्तस्य भावस्य हृदि वर्त्स्यतः ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
सत्त्वाद्भावस्ततो हावो लीला हावात्समुत्थिता ।अंगहारोंऽगविक्षेपो नानाकरणसंहतिः ॥ ९७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
आङः परोऽकूजने तु समोऽसावात्मनेपदी ।वेर्लसिर्भावलीलार्थः उदस्तूद्भासने मतः ॥ ८३ ॥
अनुष्टुप्
meaningsविलसि
अपादक्रीडने स स्याद्भावे हिलति च स्मृतम् ।भावसूचे चुड्डति स्यात्तथा चिल्लति चुल्लति ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
meaningsहिलति
आकूतचेष्टात्मजनुःषु भूतौसत्तासु चेष्टासु पदार्थकृत्योः ।लीलासु न स्त्री नृपतौ तु मेघेसुरे च देवोऽथ हृषीकगोऽन्त्ये ॥ ९८ ॥
उपजातिः
doubtful
वोढव्ये भरणे चाथ ज्येष्ठभ्रातरि भास्करे ।भावोऽथ भातुवाग्दैवे शरीरावयवेऽपि च ॥ ८६ ॥
अनुष्टुप्
शृङ्गारादे रसस्यापि कारणे चान्तरात्मनि ।नाट्योक्तिविषये प्राज्ञे पुंसि त्रिषु तु मानिनि ॥ ८९४ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
भवसम्बन्धिनि बुधे भवितर्यपि ना पुनः ।भागो भाग्ये तुरीयांशे रूपकार्धेऽशमात्रके ॥ ८९५ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
पदार्थाभिनयभिदोर्माल्यजन्तुविभूतिषु ।रेवा रतौ नदीभेदे तथा नील्योषधौ स्त्रियाम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 भि (wrong syllable)
doubtful
दूर्वा गौरी च भार्गव्यौ सत्तासंसारयोर्भवः ।भावो गौरविते जन्तौ पदार्थेऽभिनयान्तरे ॥ ४२० ॥
अनुष्टुप्
भाव as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् वार्धकस्यात्कल्लोलेऽप्युत्कलिका वार्धकं भाववृन्दयोः ॥ Amarakośa 3.3.33
- धरणिकोश पौरुषपौरुषं पुरुषस्योक्तं भावे कर्मणि रेतसि । ऊर्ध्वबाहुद्वयोर्माने पुंसः पौरुषमुच्यते ॥ Dharaṇikośa 30.3.6
- कोषकल्पतरु भूयतेधातुषु द्विपदेषु स्यात्कर्तृभाजि क्रियाफले । आत्मनेपदमाख्यातं परस्मैपदमन्यथा ॥ सत्तायामस्ति भवति विद्यते कर्तरि त्रयम् । भवतक्यस्तकि स्वार्थे भूयते भाव-कर्मणोः ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 3.5.4
- कोषकल्पतरु निनिःक्षेपे नियमे निवेशभ(भृ?)शयोर्दानेऽन्तिके दर्शने- न्तर्भावोपरमाश्रयाम्बुषु तयोधा(?)भावविन्यासके । हर्षे चौर्यनिकृष्टवर्जनविपर्यासप्रमोदेष्वप स्याद्विश्लेषविकारयोरुप पुनर्हीनेऽधिके चान्तिके ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 5.1.4
- कोषकल्पतरु वार्द्धकस्यात्कारकं कर्तरि वाच्यलिङ्गं कर्मादिषूक्तं द्वितयोनमेतत् । स्याद्वार्द्धकं कर्मणि च व्रजे च भावे च वृद्धस्य जघन्यलिङ्गम् ॥ ४८ ॥ Koṣakalpataru 6.1.48
- कोषकल्पतरु भवनत्राणे प्रमोदेऽप्यवनं न तु स्त्री गेहे द्वयोनं भवनं च भावे । स्याद्विष्टपे खे भुवनं जने च स्त्रियां न वारिण्यथ चन्दनोऽस्त्री ॥ ७ ॥ Koṣakalpataru 6.21.7
- कोषकल्पतरु शात्रवना संश्रवक्लेशनयोर्वचःस्थे त्रये रिपौ शात्रव आदिलिङ्गः । भावे गणे च द्विषतां द्वयोनो- ऽथो माधवः केशवराधमासोः ॥ २३ ॥ Koṣakalpataru 6.29.23
- कोषकल्पतरु विलासभावे विलासो नरि केलिवाची वीतंसमस्त्री मृगपक्षिणां च । बन्धामुपाये मृगपक्षिणां च विश्वासहेतोरपि वस्त्रभेदे ॥ ९५ ॥ Koṣakalpataru 6.31.95
- नानार्थार्णवसंक्षेप ऊवृद्धाववाप्तौ दीप्तौ च प्रवेशे श्रवणेच्छयोः । स्वाम्यसामर्थ्ययाच्ञासु क्रियायां भावहिंसयोः ॥ ५० ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 1.1.50
- नानार्थार्णवसंक्षेप ब्राह्मण्यमत्स्यवेधनयन्त्रे च ब्राह्मण्यं तु द्विजन्मनाम् । समूहे ब्राह्मणानां च जानीयाद्भावकर्मणोः ॥ ५९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.3.59
- नानार्थार्णवसंक्षेप पौरुषप्रोक्षणं तु वधे यज्ञपशोरभ्युक्षणेऽम्भसा । पौरुषं तु नपि प्रोक्तं पुंसः स्याद्भावकर्मणोः ॥ १२१६ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1216
- नानार्थार्णवसंक्षेप मिथुनत्वविद्यादतिविषायां च शकटे तु महानसम् । पाकस्थानेऽप्यथो भावकर्मणोर्मिथुनस्य च ॥ ३९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.39
- नानार्थार्णवसंक्षेप आशितम्भवअथाशितो येन भवेत् करणेनौदनादिना । स्यादाशितम्भवं तत्र त्रिर्भावे त्वाशितस्य हि ॥ २५ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 7.25
- परमानन्दीयनाममाला उईर्लक्ष्मीधरयोरुश्च शम्भौ मोक्षोर्ध्वशक्तिषु । भावे स्यादुत्प्रकाशे च निपातः क्रोधलोभयोः ॥ ६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 1.6
- परमानन्दीयनाममाला आयतिआयतिर्भावसंहत्योरेष्यत्काले स्वतन्त्रके । आसत्तिः संगमे लाभेऽथात्मभूः कामरुद्रयोः ॥ ३५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.35
- शब्दरत्नावली पूगपिङ्गी शस्यां शिशौ क्लीबं पिशङ्गे तु पुमानयम् । पुगो बृन्दे गुवाके च भावे कण्टकिभूरुहे ॥ Śabdaratnāvalī 7.3.10
- शब्दरत्नावली भवनबुधानो गीष्पतौ विज्ञवृद्धभेदे भवेत्पुमान् । बोधनी बोधपिप्पल्योर्बोधनं गन्धदीपने ॥ भण्डनञ्च खलीकारे न द्वयोर्युद्धवर्मणोः । भट्टिनी द्विजकान्तायां नाट्टोक्तौ नृपयोषिति ॥ भवनं भावगृहयोर्भाजनं पात्रयोग्ययोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.65
- शब्दरत्नावली दूत्यभेषजे द्रुविकारे च भव्ये भाविनि वाच्यवत् । दस्युश्चौरे रिपौ पुंसि महासाहसिकेऽपि च ॥ दायः सोल्लुण्ठभाषायां भक्तव्यपितृवस्तुति । दाने च हरणे स्थाने खण्डनेऽपि च कुत्रचित् ॥ दिव्यं लवङ्गे स्त्रीधात्र्यां चारौ दिविभवे त्रिषु । दूष्यं वस्त्रगृहे क्लीबं दूषणीये तु वाच्यवत् ॥ दूत्यं दूतस्वभावे च भावे कर्मणि न द्वयोः । दैत्योऽसुरे स्त्रियां गन्धकूट्यां चण्डौषधावपि ॥ धन्याधात्र्यामामलक्यां धन्यं पुत्रवति त्रिषु । धान्यं त व्रीहिधन्याकनीवारादिषु द द्वयो ॥ धिष्ट्यं स्थाने गृहे शक्तावृक्षे च न द्वयोः । नाट्यं तौर्यत्रिके लास्ये ताण्डवेऽपि च न द्वयोः । नित्यन्तु सतते क्लीबं शाश्वते त्रिषु कीर्त्यते ॥ पथ्या स्त्रियां हरीतक्यां हिते पथभवे त्रिषु । पद्यं श्लोके तु शूद्रे ना स्त्रियां पद्या तु वर्त्मनि ॥ पाक्यं विड्लवणे क्लीबं यवक्षारे भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.18
- शब्दरत्नावली समयसन्नयः समवाये ना पृष्ठस्थायिबलेऽपि च । समयश्च क्रियाकाले निर्देशे भावकालयोः ॥ सङ्केतशपथाचारसिद्धान्तधिषणासु च । सरण्युर्ज्वलने पुंसि वारिवाहे समीरणे ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.51
- शब्दरत्नावली शीलशिला कुनट्यां दृशदि द्वाराधःस्थितदारुणि । शिलमुञ्छे शिली भेक्यां शीलं सद्वृत्तभावयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.28.36
- शब्दरत्नावली पौरुषपीयूषममृते सप्तदिवसावधिदुग्धके । पुरुषः सांख्यतत्त्वज्ञे पुन्नागभूरुहात्मनोः । पौरुषं पुरुषस्यैव प्रभावे कर्मभावयोः । ऊर्द्धविस्तृत …मारिषी दक्षमातरि ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.22
- शब्दरत्नावली तत्तदप्रकाशे विभागे च शक्तौ प्राधान्यबन्धयोः । भावे मोक्षे च लाभे च स्यादाबद्धोर्द्ध्वकर्मणोः (?) ॥ यद्गर्हायामधृतौ च हेतावपि निगद्यते । यदि स्यात्तु विगर्हायां विकल्पे विस्मयेपि च ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.37
- तन्त्राभिधान ठवर्त्तुलः कुण्डलं वह्निरमृतं चन्द्रमण्डलः । दक्षजानूरुभावौ च देवभक्षो बृहद्धनिः ॥ ९३ ॥ Tantrābhidhāna 2.29.93