स्वतन्त्र

svatantraवि · adj.

In 11 kośas: 9 synonym verses, 6 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.355 · p. 18

सिंहसंहननः स्वङ्गः स्वतन्त्रो निरवग्रहः ।यथाकामी स्वरुचिश्च स्वच्छन्दः स्वैर्यपावृतः ॥ ३५५ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 रु (wrong syllable)

सिंहसंहननपुं स्वङ्गपुं स्वतन्त्रपुं निरवग्रहपुं यथाकामिन्पुं स्वरुचिपुं स्वच्छन्दपुं स्वैरिन्पुं अपावृतपुं

genderपुंmasc.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.15

स्वतन्त्रोऽपावृतः स्वैरी स्वच्छन्दो निरवग्रहः ॥ १५ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

स्वतन्त्रवि अपावृतवि स्वैरिन्वि स्वच्छन्दवि निरवग्रहवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.24 · p. 216

स्यात् कृपालुः कारुणिकः स्वतन्त्रस्तु निरङ्कुशः ।अपावृतो यथाकामी स्वच्छन्दो निरवग्रहः ॥ २४ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 का (wrong syllable)

कृपालुवि कारुणिकवि स्वतन्त्रवि निरङ्कुशवि अपावृतवि यथाकामिन्वि स्वच्छन्दवि निरवग्रहवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.42 · p. 5

निर्वार्यः कार्यकर्ता यः संपतन्सत्त्वसंपदा ।स्वतन्त्रोऽपावृतः स्वैरी स्वच्छन्दो निरवग्रहः ॥ ४२ ॥

अनुष्टुप्

निर्वार्यवि स्वतन्त्रवि अपावृतवि स्वैरिन्वि स्वच्छन्दवि निरवग्रहवि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.21 · p. 104

स्वैर्यपावृतस्वच्छन्दौ यथाकामी निरर्गलः ।निर[57]वग्रहः स्वतन्त्रोऽपि स्वेच्छा स्वैरिता च सा ॥ २१ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 ग्र (wrong syllable)

स्वैरिन्पुं अपावृतपुं स्वच्छन्दपुं यथाकामिन्पुं निरर्गलपुं निरवग्रहपुं स्वतन्त्रपुं स्वेच्छास्त्री स्वैरितास्त्री

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि मर्त्यविभागः Suśīlanāmamālā 4.525 · p. 66

अथ स्वङ्गस्तथा सिंहसंहननोऽपि मन्यते ।स्यात् स्वतन्त्रः स्वछन्दश्च स्वैरी वै स्वरुचिस्तथा ॥ ५२५ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 न (wrong syllable); pāda 3, syllable 5 स्व (wrong syllable)

स्वङ्गवि सिंहसंहननवि स्वतन्त्रवि स्वछन्दवि स्वैरिन्वि स्वरुचिवि

genderविadj.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश प्राणिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 4.1.18 · p. 160

कृपालुः स्यात् कारुणिको दयालुः सूरतोऽपि च ।स्वच्छन्दोऽपावृतः स्वैरी स्वतन्त्रो निरवग्रहः ॥

अनुष्टुप्

कृपालुवि कारुणिकवि दयालुवि सूरतवि स्वच्छन्दवि अपावृतवि स्वैरिन्वि स्वतन्त्रवि निरवग्रहवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1630 · p. 196

तूष्णींशीलस्तु तूष्णीको नानारूपः पृथग्विधः ।स्वच्छन्दोऽपावृतः स्वैरी स्वतन्त्रो निरवग्रहः ॥ १६३० ॥

अनुष्टुप्

तूष्णींशीलवि तूष्णीकवि नानारूपवि पृथग्विधवि स्वच्छन्दवि अपावृतवि स्वैरिन्वि स्वतन्त्रवि निरवग्रहवि

genderविadj.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.27 · p. 203

अन्वेष्टा स्यादनुपदी चिद्रूपस्तु सुमानसः ।स्वच्छन्दोऽपावृतः स्वैरी स्वतंत्रो निरवग्रहः ॥ २७ ॥

अनुष्टुप्

अन्वेष्टृवि अनुपदिन्वि चिद्रूपवि सुमानसवि स्वच्छन्दवि अपावृतवि स्वैरिन्वि स्वतन्त्रवि निरवग्रहवि

genderविadj.doubtful

स्वतन्त्र as a meaning in nānārtha verses

धरणिकोश अपावृतअपावृतः स्वतन्त्रः स्यात्पिहितश्चाप्यपावृतः । उपाकृतः समानीते यज्ञार्थं च हते पशौ । अवदातः सिते पीते परिशुद्धप्रधानयोः ॥ Dharaṇikośa 15.2.71
कोषकल्पतरु भुजिष्यत्रय्यां स्वतन्त्रे गणिकासु दास्यां स्त्रियामथो केतकवाचके ना । चक्षुष्य उ[42a]क्तोऽपि च पुण्डरीक- द्रुमे कुलत्थेऽथ भगे द्वयोनम् ॥ ७८ ॥ Koṣakalpataru 6.26.78
कोषकल्पतरु स्वैरस्वैरः स्वतन्त्रे परवच्च मन्दे जीरोऽस्त्रियां स्याज्जरणे कृपाणौ । क्षीरः समुद्रे च महीधरे च षण्ढे तु दुग्धे सलिले प्रदिष्टम् ॥ २० ॥ Koṣakalpataru 6.27.20
नानार्थार्णवसंक्षेप स्वैरिन्सीरस्य च सिरायाश्च सावन्धिन्यथ भेद्यवत् । स्वैरी स्वतन्त्रे वर्धक्या पुनः स्यात् वैरिणी स्त्रियाम् ॥ १५६१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1561
शब्दरत्नावली अपावृतअथावसितमृद्ध स्याज्ज्ञातेऽवसानगे त्रिषु । अर्थपतिर्धनाधीशे भवेन्नरपतौ पुमान् ॥ अवदातो विशुद्धे स्यात्सिते गौरेऽन्यलिङ्गकम् । अवगीतन्तु दृष्टे स्यान्निर्वादे गर्हितेऽपि च ॥ अन्तर्गतं विस्मृते स्यान्मध्यप्राप्तेऽभिधेयवत् । अङ्गारितं स्यात्पलाशकलिकोद्गमदग्धयोः ॥ अपावृतं स्वतन्त्रे स्यात् पिहितेऽप्यभिधेयवत् । अत्याहितं गुरुभये जीवानपेक्षिकर्मसु ॥ अभिनीतः संस्कृते स्यादमर्षिन्याय्ययोस्त्रिषु । अभिजातः पण्डिते स्यात् त्रिषु न्याय्यकुलीनयोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.153
शब्दरत्नावली भुजिष्यपानीयं सलिले क्लीबं पातव्ये पुनरन्यवत् । पौलस्त्यो ना धनाधीशे दशकण्ठे विभीषणे ॥ वलयं कङ्कणे क्लीबं कण्ठरोगे पुमानयम् । वालेयं स्याद्वलिहिते मृदौ त्रिषु खरे पुमान् ॥ ब्राह्मण्यं ब्रह्मवृन्दे स्यात्ब्राह्मणत्वेऽपि न द्वयोः । भरण्युर्ना चण्डभानौ मृगाङ्के च विभावसौ ॥ भुजिष्यः पुंसि दासे स्यात्स्वन्त्रहस्तसूतत्रके । स्त्रियां दासीगणिकयोः स्वतन्त्रायामपि क्वचित् ॥ मलयो ना चलारामदेशेषु स्त्री तथौषधे । मङ्गल्यो ना त्रायमानामसूराश्वत्थबिल्वके ॥ स्त्रियात्तु रोचनाशुक्लवचाशमीमिमीषु च । अधःपुष्प्यां स्त्रियां दध्नि क्लीबं शिवकरे त्रिषु ॥ मृगयुर्ना शृगाले स्याद् व्याधे पितामहेऽपि च । रहस्या स्त्री सरिद्भदे गोपनीयेऽभिधेयवत् ॥ विजया पार्वतीसख्यां तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् । विजयस्तु जये पुंसि तथा गाण्डीवधन्वनि ॥ विस्मयः पुंसि दर्ये स्यात्स्यन्देहाश्चर्ययोरपि । विषयो यस्य यो ज्ञातस्तत्रदेशे च गोचरे ॥ रूपादौ स्याज्जनपदे कान्तादौ च भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.26.46