स्वच्छन्द

svacchandaवि · adj.

In 11 kośas: 9 synonym verses, 8 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य मर्त्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 3.355 · p. 18

सिंहसंहननः स्वङ्गः स्वतन्त्रो निरवग्रहः ।यथाकामी स्वरुचिश्च स्वच्छन्दः स्वैर्यपावृतः ॥ ३५५ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 रु (wrong syllable)

सिंहसंहननपुं स्वङ्गपुं स्वतन्त्रपुं निरवग्रहपुं यथाकामिन्पुं स्वरुचिपुं स्वच्छन्दपुं स्वैरिन्पुं अपावृतपुं

genderपुंmasc.

नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह विशेष्यनिघ्नवर्गः Amarakośa 3.1.15

स्वतन्त्रोऽपावृतः स्वैरी स्वच्छन्दो निरवग्रहः ॥ १५ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

स्वतन्त्रवि अपावृतवि स्वैरिन्वि स्वच्छन्दवि निरवग्रहवि

genderविadj.

हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) · हलायुध भूमिकाण्डम् Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 2.379 · p. 44

अहंयुः स्यादहङ्कारी शुभंयुः शुभसंयुतः ।यथाकामी स्वरुचिः स्यात्स्वच्छन्दो निरवग्रहः ॥ ३७९ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 रु (wrong syllable)

अहंयुवि अहङ्कारिन्वि शुभंयुवि शुभसंयुतवि यथाकामिन्वि स्वरुचिवि स्वच्छन्दवि निरवग्रहवि

genderविadj.

कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव विशेष्यनिघ्नकाण्डः Kalpadrukośa 1.9.24 · p. 216

स्यात् कृपालुः कारुणिकः स्वतन्त्रस्तु निरङ्कुशः ।अपावृतो यथाकामी स्वच्छन्दो निरवग्रहः ॥ २४ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 का (wrong syllable)

कृपालुवि कारुणिकवि स्वतन्त्रवि निरङ्कुशवि अपावृतवि यथाकामिन्वि स्वच्छन्दवि निरवग्रहवि

genderविadj.

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ आतङ्कवर्गः Koṣakalpataru 3.3.42 · p. 5

निर्वार्यः कार्यकर्ता यः संपतन्सत्त्वसंपदा ।स्वतन्त्रोऽपावृतः स्वैरी स्वच्छन्दो निरवग्रहः ॥ ४२ ॥

अनुष्टुप्

निर्वार्यवि स्वतन्त्रवि अपावृतवि स्वैरिन्वि स्वच्छन्दवि निरवग्रहवि

genderविadj.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास चतुर्थः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 4.21 · p. 104

स्वैर्यपावृतस्वच्छन्दौ यथाकामी निरर्गलः ।निर[57]वग्रहः स्वतन्त्रोऽपि स्वेच्छा स्वैरिता च सा ॥ २१ ॥

metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त (wrong syllable); pāda 3, syllable 4 ग्र (wrong syllable)

स्वैरिन्पुं अपावृतपुं स्वच्छन्दपुं यथाकामिन्पुं निरर्गलपुं निरवग्रहपुं स्वतन्त्रपुं स्वेच्छास्त्री स्वैरितास्त्री

genderपुंmasc.

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश प्राणिवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 4.1.18 · p. 160

कृपालुः स्यात् कारुणिको दयालुः सूरतोऽपि च ।स्वच्छन्दोऽपावृतः स्वैरी स्वतन्त्रो निरवग्रहः ॥

अनुष्टुप्

कृपालुवि कारुणिकवि दयालुवि सूरतवि स्वच्छन्दवि अपावृतवि स्वैरिन्वि स्वतन्त्रवि निरवग्रहवि

genderविadj.

शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण विशेष्यनिघ्नाध्यायः Śabdaratnākara 3.6.1630 · p. 196

तूष्णींशीलस्तु तूष्णीको नानारूपः पृथग्विधः ।स्वच्छन्दोऽपावृतः स्वैरी स्वतन्त्रो निरवग्रहः ॥ १६३० ॥

अनुष्टुप्

तूष्णींशीलवि तूष्णीकवि नानारूपवि पृथग्विधवि स्वच्छन्दवि अपावृतवि स्वैरिन्वि स्वतन्त्रवि निरवग्रहवि

genderविadj.

वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश अर्थवल्लिङ्गाध्यायः Vaijayantī 5.4.27 · p. 203

अन्वेष्टा स्यादनुपदी चिद्रूपस्तु सुमानसः ।स्वच्छन्दोऽपावृतः स्वैरी स्वतंत्रो निरवग्रहः ॥ २७ ॥

अनुष्टुप्

अन्वेष्टृवि अनुपदिन्वि चिद्रूपवि सुमानसवि स्वच्छन्दवि अपावृतवि स्वैरिन्वि स्वतन्त्रवि निरवग्रहवि

genderविadj.

स्वच्छन्द as a meaning in nānārtha verses

नामलिङ्गानुशासनम् स्वैरमन्दस्वच्छन्दयोः स्वैरः शुभ्रमुद्दीप्तशुक्लयोः । Amarakośa 3.3.361
हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) स्वैरमन्दस्वच्छन्दयोः स्वैरं कक्षः स्यात्कच्छवीरुधोः । करेणुर्गजहस्तिन्योः पीलुश्च गजवृक्षयोः ॥ ८३३ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.833
धरणिकोश स्वरस्वरुर्यूपपार्धके वज्रे स्वरः स्वच्छन्दमन्दयोः । मित्रो रविः सुहृन्मित्रं राष्ट्रमुत्पातदेशयोः ॥ Dharaṇikośa 26.1.5
नानार्थार्णवसंक्षेप स्वैरस्वैरस्तु मन्दे स्वच्छन्दे हर्ता चोरेऽपि नेतरि ॥ ३०-१/२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.4.31
शब्दरत्नावली कामचारिन्धातुवादरते कांश्यकारे कारन्धमी पुमान् । स्वच्छन्दे चटके कामे कामचारी भवेत्पुमान् ॥ इक्ष्यौ वेणौ पोटगले किष्कुपर्वा पुमानयम् । अग्नौ राहौ दुराचारे कृष्णवर्मा निगद्यते ॥ कपिभिद्गन्धकभृङ्गे पुंसि स्याद्गन्धमादनः । पर्वते न स्त्रियामेष सुरायां गन्धमादनी ॥ मार्कण्डेये विधौ कङ्के चिरजीवी भवेत्पुमान् । यमे जाम्बवति क्ष्माभृत्कपिराक्षसभित्सु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.133
शब्दरत्नावली स्वैरस्वैरं पुमांस्तु स्वच्छन्दमन्दयोः क्वापि वाच्यवत् । हरिरिन्द्रांशुब्रह्मेन्दुमण्डूकयमबर्हिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.49
शब्दरत्नावली नीचैस्भोः स्यात्सम्बोधने प्रश्ने विषादेऽपि निगद्यते । अञ्जसा च द्रुते तत्त्वे निरस्त्वर्द्धिवक्रयोः ॥ नीचैः स्वच्छन्दाल्पयोः स्यात्पुरश्च प्रथमाग्रयोः । पूर्वेद्युः प्रातःसमये धर्मादौ पूर्ववासरे ॥ पतस्ततः प्रभृतयस्तूहनीयाः प्रयोगताः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.60
वैजयन्ती स्वैरमंत्रिण्यपि सुहृत्स्निग्धे प्रतिज्ञावत्यपि स्थितः । मंदस्वच्छन्दयोः स्वैरो हीनो मुक्तविगर्ह्ययोः ॥ २० ॥ Vaijayantī 6.4.20