भुजिष्य
bhujiṣyaपुं · masc.In 13 kośas: 13 synonym verses, 8 as a nānārtha head word.
दरिद्रो दुर्विधो दुःस्थो दुर्गतो निःस्वकीकटौ ।अकिंचनोऽधिपस्त्वीशो नेता परिवृढोऽधिभूः ॥ ३५८ ॥पतीन्द्रस्वामिनाथार्याः प्रभुर्भर्तेश्वरो विभुः ।ईशितेनो नायकश्च नियोज्यः परिचारकः ॥ ३५९ ॥डिङ्गरः किंकरो भृत्यश्चेटो गोप्यः पराचितः ।दासः प्रेष्यः परिस्कन्दो भुजिष्यपरिकर्मिणौ ॥ ३६० ॥परान्नः परिपिण्डादः परजातः परैधितः ।
अनुष्टुप्
दरिद्रविदुर्विधविदुःस्थविदुर्गतविनिःस्वविकीकटविअकिंचनविअधिपपुंईशपुंनेतृपुंपरिवृढपुंअधिभूपुंपतिपुंइन्द्रपुंस्वामिन्पुंनाथपुंआर्यपुंप्रभुपुंभर्तृपुंईश्वरपुंविभुपुंईशितृपुंइनपुंनायकपुंनियोज्यपुंपरिचारकपुंडिङ्गरपुंकिंकरपुंभृत्यपुंचेटपुंगोप्यपुंपराचितपुंदासपुंप्रेष्यपुंपरिस्कन्दपुंभुजिष्यपुंपरिकर्मिन्पुंपरान्नपुंपरिपिण्डादपुंपरजातपुंपरैधितपुं
genderपुंmasc.
भृत्ये दासेरदासेयदासगोप्यकचेटकाः ।नियोज्यकिङ्करप्रैष्यभुजिष्यपरिचारकाः ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दासो दासेरकश्चेटो भुजिष्यः किङ्करो मतः ।श्लक्ष्णो मधुरवाक् प्रोक्तः स्थूललक्षो बहुव्ययी ॥ ३६५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नियोज्यकिङ्करप्रेष्यभुजिष्यपरिचारकाः ।पराचितपरिस्कन्नपरजातपरैधिताः ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
परिकर्मी परिस्कन्दनियोज्यपरिचारकाः ।भुजिष्योऽभ्यागारिकस्तु कुटुम्बव्यापृतः स यः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
यामस्त्री सा यामकिनी भुजिष्या कारकामिनी ।कामकूटा विभ्रमोऽस्याः वारमुख्या तु सत्कृता ॥ ३९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
प्रैष्य-दासेर-दासेय-नियोज्य-परिचारकाः ।पराचित-परिस्कन्द-भुजिष्य-परिकर्मिणः ॥ ४१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
प्रेष्यो भुजिष्यश्चेतालो नियोज्यो दारकोऽपि च ।अलसे मन्दतुन्दौ च परः परिमृजोऽपि च ॥ ५८८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
गोप्यः प्रेष्यो भुजिष्यश्च परान्नः परिचारकः ।परिकर्मी परिस्कन्दः पराचितः परैधितः ॥ ५३३ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 चि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
नीचे निहीनहीनापसदजान्मपृथग्जनाः ।विवर्णः प्राकृतक्षुल्लक्षुल्लकेतरपामराः ।भृत्ये भुजिष्यदासेयदासेरपरिचारकाः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दासे तु भृत्यदासेयदासेरप्रेष्यकिंकराः ।नियोज्यो गोप्यकश्चेटो भुजिष्यः परिचारकः ॥ १५६६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दासे भृत्यः परिस्कन्दः परजातः परैधितः ।नियोज्यचेटकप्रेष्यभुजिष्यपरिचारकाः ॥ २ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
बन्धके स्थित आयत्तो भक्तायैव स्थितः कृतः ।स्वस्कन्दो भिन्नकुंभश्च भुजिष्यो दासमोचितः ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भुजिण्या प्रैष्यमात्रे स्याद्भुजिष्यश्चानधीनकः ।प्रणाय्योऽसम्मते ख्यातश्चाभिलाषविवर्जिते ॥
अनुष्टुप्
त्रय्यां स्वतन्त्रे गणिकासु दास्यांस्त्रियामथो केतकवाचके ना ।चक्षुष्य उ[42a]क्तोऽपि च पुण्डरीक-द्रुमे कुलत्थेऽथ भगे द्वयोनम् ॥ ७८ ॥
उपजातिःmetre not read in every linenearly उपजातिः: pāda 1, syllable 4 उ (wrong syllable)
doubtful
आचार्यऽप्योदने चापि रभसो हस्तसूत्रके ।त्रिस्तु भोक्तरि विज्ञेयमनधीनसहाययोः ॥ १३०२ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
पानीयं सलिले क्लीबं पातव्ये पुनरन्यवत् ।पौलस्त्यो ना धनाधीशे दशकण्ठे विभीषणे ॥वलयं कङ्कणे क्लीबं कण्ठरोगे पुमानयम् ।वालेयं स्याद्वलिहिते मृदौ त्रिषु खरे पुमान् ॥ब्राह्मण्यं ब्रह्मवृन्दे स्यात्ब्राह्मणत्वेऽपि न द्वयोः ।भरण्युर्ना चण्डभानौ मृगाङ्के च विभावसौ ॥भुजिष्यः पुंसि दासे स्यात्स्वन्त्रहस्तसूतत्रके ।स्त्रियां दासीगणिकयोः स्वतन्त्रायामपि क्वचित् ॥मलयो ना चलारामदेशेषु स्त्री तथौषधे ।मङ्गल्यो ना त्रायमानामसूराश्वत्थबिल्वके ॥स्त्रियात्तु रोचनाशुक्लवचाशमीमिमीषु च ।अधःपुष्प्यां स्त्रियां दध्नि क्लीबं शिवकरे त्रिषु ॥मृगयुर्ना शृगाले स्याद् व्याधे पितामहेऽपि च ।रहस्या स्त्री सरिद्भदे गोपनीयेऽभिधेयवत् ॥विजया पार्वतीसख्यां तिथिभेदेऽपि च स्त्रियाम् ।विजयस्तु जये पुंसि तथा गाण्डीवधन्वनि ॥विस्मयः पुंसि दर्ये स्यात्स्यन्देहाश्चर्ययोरपि ।विषयो यस्य यो ज्ञातस्तत्रदेशे च गोचरे ॥रूपादौ स्याज्जनपदे कान्तादौ च भवेत्पुमान् ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 सू (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 श (wrong syllable)nearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 पि (wrong syllable); pāda 3, syllable 7 द्भ (wrong syllable)
वीर्य्यं प्रधानधातौ च भयं भीकुब्जपुष्पयोः ।अनधीनेऽसहाये च भुजिष्यो हस्तसूत्रके ॥ ३१८ ॥
अनुष्टुप्