कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

निरुक्त

niruktaक्ली · neut.

In 10 kośas: 13 synonym verses, 2 as a nānārtha head word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 2.155 · p. 15
शिक्षा कल्पो व्याकरणं छन्दो ज्योतिर्निरुक्तयः ॥ २५० ॥षडङ्गानि धर्मशास्त्रं स्यात्स्मृतिर्धर्मसंहिता ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 नि (wrong syllable)
genderक्लीneut.
अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 2.254 · p. 15
प्रस्तावस्तु प्रकरणं निरुक्तं पदभञ्जनम् ॥ २५४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बालप्रबोधिका Bālaprabodhikā · नत्कीर पञ्चमोपदेशः Bālaprabodhikā 5.82 · p. 73
विद्याश्चतुर्दश प्रोक्ता शिक्षा व्याकरणं ततः ।कल्पो निरुक्तं छन्दश्व ज्योतिषामयनं मतम् ।वेदाङ्गान्यङ्गिभिश्च स्यात् स्मृत्यान्वयगणेन च ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बालप्रबोधिका Bālaprabodhikā · नत्कीर पञ्चमोपदेशः Bālaprabodhikā 5.84 · p. 73
धनुर्वेदोऽर्थशास्त्रं च ते चत्वारोपवेदकाः ।विद्याश्चाष्टादश प्रोक्ता निरुक्तं पदभञ्जनम् ॥ ८४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव ब्रह्मप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.2.35 · p. 442
एकविंशत्येकशतचतुःपञ्चेति ताः क्रमात् ।शिक्षा ज्योतिर्निरुक्तं च कल्पो व्याकरणं तथा ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त्ये (wrong syllable)
genderक्लीneut.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ धीवर्गः Koṣakalpataru 1.5.82 · p. 63
शिक्षा कल्पश्छन्दो व्याकरणं ज्योतिषं निरुक्तं च ।[41a] वेदाङ्गान्यथ शिक्षां पठन्विदन्भवति शिक्षकस्त्रितये ॥ ८२ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ धीवर्गः Koṣakalpataru 1.5.4 · p. 66
स्यात्षात्वणत्विकस्तस्य व्याख्यानभवयोस्त्रिषु ।पदव्युत्पादनग्रन्थो निरुक्तं न द्वयोर्भवेत् ।पदभङ्गः पञ्जिका स्त्री न्यासस्तस्या भवेत्पुमान् ॥ ४ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट ऊर्ध्वलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 1.20 · p. 4
छन्दः शिक्षा व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषं तथा ।कल्पश्चेति प्रणीतानि वेदाङ्गानि महात्मभिः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति पण्डितवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 2.4.144 · p. 33
ऋग्वेदश्च यजुर्वेदः सामवेदोऽप्यथर्वणः ।शिक्षा कल्पो व्याकरणं छन्दोज्योतिर्निरुक्तयः ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.368 · p. 48
पदभञ्जनमेवं हि निरुक्तं शीघ्रपाठतः ।अवान्तरप्रकरणविश्रामे ह्याह्निकं तु वै ॥ ३६८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश स्वर्गवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 2.1.353 · p. 25
ऋक् स्त्रियां सामयजुषी वेदास्त्रय इति त्रयी ।शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषं तथा ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश ब्राह्मणाध्यायः Vaijayantī 3.6.28 · p. 85
शीक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दसां चयः ।ज्योतिषामयनं चेति वेदांगान्यंगिभिः सह ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वैजयन्ती Vaijayantī · यादवप्रकाश ब्राह्मणाध्यायः Vaijayantī 3.6.31 · p. 85
आन्वीक्षिकी तर्कविद्या निरुक्तं पदभंजना ।नामशास्त्रे निघण्टुर्ना सर्वविद्या कदन्निका ॥ ३१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1027 · p. 137
पदभञ्जनशास्त्रे तु निरुक्तं क्ली त्रिषु त्वदः ।कृतनिर्वचने शब्दे या तु मन्त्रेऽभिधीयते ॥ १०२७ ॥
अनुष्टुप्
नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् नानालिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1028 · p. 137
इन्द्रादिर्देवता तस्यामुक्तायां स्यात् स्वसंज्ञया ।तद्देवताके च तथा स्यात् प्रातःसवनादिके ॥ १०२८ ॥
अनुष्टुप्
doubtful