कोविद्यास्थानम् · कोशाःVidyāsthāna Kośa · kosha.sanskrit.site

शिक्षा

śikṣāस्त्री · fem.

In 15 kośas: 13 synonym verses, 8 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य देवकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 2.155 · p. 15
शिक्षा कल्पो व्याकरणं छन्दो ज्योतिर्निरुक्तयः ॥ २५० ॥षडङ्गानि धर्मशास्त्रं स्यात्स्मृतिर्धर्मसंहिता ।
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 नि (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
नामलिङ्गानुशासनम् Amarakośa · अमरसिंह शब्दादिवर्गः Amarakośa 1.6.7
शिक्षेत्यादि श्रुतेरङ्गमोङ्कारप्रणवौ समौ ।
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
बालप्रबोधिका Bālaprabodhikā · नत्कीर पञ्चमोपदेशः Bālaprabodhikā 5.82 · p. 73
विद्याश्चतुर्दश प्रोक्ता शिक्षा व्याकरणं ततः ।कल्पो निरुक्तं छन्दश्व ज्योतिषामयनं मतम् ।वेदाङ्गान्यङ्गिभिश्च स्यात् स्मृत्यान्वयगणेन च ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
कल्पद्रुकोशः Kalpadrukośa · केशव ब्रह्मप्रकाण्डः Kalpadrukośa 3.2.35 · p. 442
एकविंशत्येकशतचतुःपञ्चेति ताः क्रमात् ।शिक्षा ज्योतिर्निरुक्तं च कल्पो व्याकरणं तथा ॥ ३५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 त्ये (wrong syllable)
genderस्त्रीfem.
कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ धीवर्गः Koṣakalpataru 1.5.82 · p. 63
शिक्षा कल्पश्छन्दो व्याकरणं ज्योतिषं निरुक्तं च ।[41a] वेदाङ्गान्यथ शिक्षां पठन्विदन्भवति शिक्षकस्त्रितये ॥ ८२ ॥
गीतिः
genderस्त्रीfem.
परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास द्वितीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 2.169 · p. 26
धर्मशास्त्रं स्मृतिः शिक्षा कल्पो व्याकरणं तथा ।ज्योतिश्छन्दो निरुक्तिश्च षडङ्गानि यथाक्रमम् ॥ १६९ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
पर्यायशब्दरत्न Paryāyaśabdaratna · धनञ्जयभट्ट ऊर्ध्वलोकसर्गः Paryāyaśabdaratna 1.20 · p. 4
छन्दः शिक्षा व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषं तथा ।कल्पश्चेति प्रणीतानि वेदाङ्गानि महात्मभिः ॥ २० ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शारदीयाख्यनाममाला Śāradīyākhyanāmamālā · हर्षकीर्ति पण्डितवर्गः Śāradīyākhyanāmamālā 2.4.144 · p. 33
ऋग्वेदश्च यजुर्वेदः सामवेदोऽप्यथर्वणः ।शिक्षा कल्पो व्याकरणं छन्दोज्योतिर्निरुक्तयः ॥ १४४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि देवविभागः Suśīlanāmamālā 3.362 · p. 47
षडङ्गानि तु वेदस्य शिक्षा च कल्पसंज्ञकः ।व्याकरणं तथा छन्दो ज्योतिर्निरुक्तिरेव च ॥ ३६२ ॥
metre not recognised
genderस्त्रीfem.
शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश स्वर्गवर्गप्रकाशः Śabdaratnāvalī 2.1.353 · p. 25
ऋक् स्त्रियां सामयजुषी वेदास्त्रय इति त्रयी ।शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं ज्योतिषं तथा ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण आदिदेवाध्यायः Śabdaratnākara 1.2.17 · p. 3
उदात्तश्चानुदात्तश्च स्वरितश्च स्वरास्त्रयः ।ज्योतिषं व्याकृतिः शिक्षा कल्पश्छन्दो निरुक्तकम् ॥ १७ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शब्दरत्नाकर Śabdaratnākara · वामनभट्ट-बाण ब्रह्माध्यायः Śabdaratnākara 3.2.1224 · p. 150
परदारंगमी पारदारिकः पारतल्पिकः ।शिक्षा तु विद्योपादानं संस्काराद्ग्रहणं श्रुतेः ॥ १२२४ ॥
अनुष्टुप्
genderस्त्रीfem.
शब्दार्णव Śabdārṇava · वाचस्पति Śabdārṇava 52 · p. 534
शिक्षा वर्णविवेचिका ॥ ५२ ॥
genderस्त्रीfem.

शिक्षा as a meaning in nānārtha verses

  • नामलिङ्गानुशासनम् क्रियाआरम्भो निष्कृतिः शिक्षा पूजनं संप्रधारणम् । उपायः कर्म चेष्टा च चिकित्सा च नव क्रियाः ॥ १५७ ॥ Amarakośa 3.3.157
  • धरणिकोश क्रियाक्रिया कृत्ये चिकित्सायां चेष्टायां कर्म[75]पूजयोः । उपायारम्भशिक्षासु निष्कृतौ संप्रधारणे ॥ Dharaṇikośa 25.3.1
  • नानार्थार्णवसंक्षेप क्रियाक्रिया स्त्री निष्कृतौ शिक्षाचिकित्सोपायकर्मसु । करणारम्भपूजासु चेष्टायां सम्प्रधारणे ॥ २०४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.204
  • शब्दरत्नावली प्रेक्षाप्लक्षोऽश्वत्थे गर्दभाण्डे जटीद्वीपविशेषयोः । पक्षः सहाये सुहृदि पार्श्वे मासार्द्धराजयोः ॥ विहगे वलये साध्ये विरोधे गृहशुद्धयोः । चुल्लीरन्ध्रे हस्तिपार्श्वे केशादिपरती व्रजे ॥ प्रेक्षा नृत्ये क्षणे वुद्धौ शिक्षायामपि च स्त्रियाम् । प्रैषः क्लेशे मर्दने च प्रेषणोन्मादयोरपि ॥ Śabdaratnāvalī 7.31.10
  • शब्दरत्नाकर क्रियाशिक्षायां निष्कृतौ चेष्टाचिकित्सोपाययुक्तिषु । आरम्भे कोटिरश्र्यग्रप्रकर्षावधिसीमसु ॥ १९०५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1905
  • शब्दरत्नाकर विनयप्राज्ञे च विनयः शिक्षाविद्याचारप्रशान्तिषु । वसतिस्तु गृहे स्थित्यां जैनानामास्पदे निशि ॥ २१६३ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2163
  • वैजयन्ती क्रियाक्रिया तु निष्कृतौ शिक्षाचिकित्सोपायकर्मसु । करणारंभपूजासु चेष्टायां संप्रधारणे ॥ ९ ॥ Vaijayantī 6.2.9
  • वैजयन्ती विनयविकीर्णोऽर्थश्च विकिरौ विसर्गौ मुक्तिवर्चसी । विनयो धर्मविद्याधीशिक्षाचारप्रशान्तिषु ॥ ७० ॥ Vaijayantī 7.1.70