उपकरण
upakaraṇaक्ली · neut.In 10 kośas: 6 synonym verses, 5 as a meaning of another word.
परिवारः परिकरः परिस्पन्दः परिग्रहः ।तथोपकरणं प्रोक्तं परिवर्हः परिच्छदः ॥ ३०६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
जीवा-ऽजीवोपकरण-गुणमार्गल(ण)-रज्जु-सूत्र-पूर्वभिदाम् ।कुलकर-पिण्डप्रकृति-स्रोतस्विन्यश्चतुर्दश तु ॥ २४ ॥
आर्या
genderक्लीneut.
परिस्पन्दः परिकरः परिबर्हः परिच्छदः ।परिग्रहः परीवारस्तन्त्रोपकरणे अपि ॥ ५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
परिग्रहः परिवारः परिस्यन्दपरिच्छदौ ।पुल्लिङ्गे परिकरस्तन्त्रोपकरणे समे ॥ ३४१ ॥
metre not recognisednearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 रि (wrong syllable); pāda 3, syllable 1 पु (syllables merged)
genderक्लीneut.
तथोपकरणं परिबर्हणं परिवर्हणम् ।नामान्येतानि जानीयाद् राजभृत्यस्य सर्वदा ॥ ११६६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 प (wrong syllable)
genderक्लीneut.
रचना स्यात् परिस्कन्धो भावना वासना समे ।अथोपकरणं सर्वं परिबर्हः परिच्छदः ॥ १५८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
उपकरण as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् साधनमारणे मृतसंस्कारे गतौ द्रव्येऽर्थदापने । निर्वर्तनोपकरणानुव्रज्यासु च साधनम् ॥ ११९ ॥ Amarakośa 3.3.119
- हलायुधकोशः (अभिधानरत्नमाला) साधनउपकरणे करणे च द्रविणे लिङ्गे च यातनायां च । सेनाङ्गे संसिद्धौ साधनशब्दप्रयोगः स्यात् ॥ ८६६ ॥ Abhidhānaratnamālā (Halāyudha) 5.866
- नानार्थार्णवसंक्षेप परिच्छदपक्वे मृदुनि युक्ते स्यात् कणादिभिरिदं नपि । शुष्कमात्रे तु तत् त्रि स्यादथोपकरणे पुमान् ॥ ३५१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.351
- शब्दरत्नावली श्रीतथोपकरणे वृद्धौ सिद्धावपि भवेत् स्त्रियाम् । द्रुर्द्रुमे ना गतौ स्त्री तु स्रुः स्त्रियां निर्झरे स्रवे ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.2
- उत्पलिनी श्रीलक्ष्मीसरस्वतीधीत्रिवर्गसम्पद्विभूतिशोभासु । उपकरणवेषरचनाविधासु च श्रीरिति प्रथिता ॥ ६३ ॥ Utpalinī 63