भृङ्ग
bhṛṅgaपुं · masc.In 19 kośas: 33 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 20 as a meaning of another word.
भ्रमरो मधुकृद्भृङ्गश्चञ्चरीकः शिलीमुखः ।इन्दिन्दिरोऽली रोलम्बो द्विरेफोऽस्य षडङ्घ्रयः ॥ १२१२ ॥भोज्यं तु पुष्पमधुनी खद्योतो ज्योतिरिङ्गणः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भृङ्गः कलिङ्गो धूम्याटः कङ्कस्तु कमनच्छदः ॥ १३३३ ॥लोहपृष्ठो दीर्घपादः कर्कटः स्कन्धमल्लकः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्वक्पत्रमुत्कटं भृङ्गं त्वचं चोचं वराङ्गकम् ॥ १३४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
कलिङ्गभृङ्गधूम्याटा अथ स्याच्छतपत्रकः ॥ १६ ॥दार्वाघाटोऽथ सारङ्गस्तोककश्चातकः समाः ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मधुव्रतो मधुकरो मधुलिण्मधुपालिनः ।द्विरेफपुष्पलिड्भृङ्गषट्पदभ्रमरालयः ॥ २९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भृङ्गः कलिङ्गो धूम्याटः सारङ्गश्चातको मतः ।व्याघ्राटस्तु भरद्वाजः शुकः कीर उदाहृतः ॥ २४८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मधुकरमधुपमधुव्रतशिलीमुखभ्रमरभृङ्गपुष्पलिहः ।इन्दिन्दिरालिषट्चरणचञ्चरीकालिनो द्विरेफाः स्युः ॥ २५५ ॥
गीतिः
genderपुंmasc.
भृङ्गः कलिङ्गो धूम्याटो राजहंसस्तु बुद्धिमान् ।किकिर्दिविः स्वर्णचूडः चषो राजविहङ्गमः ॥ ३०० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नीलकण्ठस्तु धूम्राक्षश्चाटकेर इति स्मृतः ।भृङ्गो भ्रमश्च भ्रमरो भसलः पुष्पलोलुपः ॥ १३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कालिन्दी त्रिपुटा काकनासिका ताम्रपुष्प्यपि ।अमृताथ त्वचं भृङ्गं वल्कं वल्कलमित्यपि ॥ ४०१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भृङ्गः कलिङ्गो धूम्याटोऽप्यथ स्याद्दारुणोऽस्त्रियाम् ।काष्ठकूटः कर्वुराङ्गो दार्वाघाटोऽथ खञ्जनः ॥ १४९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
रक्तवर्णश्चाग्निरजो भ्रमरस्तु शिलीमुखः ।रोलम्बः षट्पदो भृङ्गो मधुकृन्मधुपश्च सः ॥ १७७ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 श्चा (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भृङ्गं वराङ्गं सु[45b]रसं वरं रामाप्रियं त्वचम् ।गुडत्वगुत्कटं हृद्यं चोचं स्यात्स्वर्णभूमिकम् ॥ ८० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderक्लीneut.
भ्रमरो भसलो भृङ्गो मधुपो मधुलोलुपः ।मधुव्रतो मधुकरो मधुलिण्मधुसूदनः ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भृङ्गोऽथान्यः स गोप्रेरी कृष्णवर्णो वनप्रियः ।कर्करेटुः करेटुः स्यात्करटुः कर्कराटुकः ॥ ९१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
मौर्वी जीवा गुणो गव्या ज्याऽलिर्भृङ्गः शिलीमुखः ।भ्रमरः षट्पदो ज्ञेयो द्विरेफश्च मधुव्रतः ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शिलीमुखद्विरेफौ तु षडङ्ध्रि[ङ्घ्रिः]र्भृङ्ग इत्यपि ।इन्दिन्दिरोऽस्य भोज्यं तु मधुपुष्पे स्मृते पुनः ॥ १३० ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
धूम्याटस्तु तथा भृङ्गः कलिङ्गोऽपि निगद्यते ।कुलिङ्ककः कलविङ्कश्चटकस्त्वस्य वल्लभा ॥ २३२ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 6 ल (wrong syllable)
genderपुंmasc.
भ्रमरे पुष्पलिट् प्रोक्तो मधुव्ययकरोऽप्यलिः ।भृङ्गो मधुलिहः पुष्पनन्दी मधुकरः समः ॥ ६३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दण्डो नालं मृणालं च बिसतन्तुश्च तन्तुलम् ।द्विरेफो भ्रमरो भृङ्गो रोलम्बोऽलिः शिलीमुखः ॥ १३३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
भ्रमरो भसलो भृङ्गो द्विरेफो मधुकृत् पुनः ।मधुकरश्च रोलम्बश्चञ्चरीकः शिलीमुखः ॥ २१८६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 3 क (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कलिङ्गश्चाथ धूम्याटः भृङ्गो नामानि त्रीणि वै ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 5 नि (wrong syllable)
genderपुंmasc.
मिशिर्मिशी च नलदं मिषिका मिषिरित्यपि ।गुडत्वकमुत्कटं भृङ्गं त्वक्पत्रञ्च वराङ्गकम् ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
ऋक्षगन्धा वृष्यगन्धा छगला बृद्धदारकः ।आवेगी छगलान्त्री च भृङ्गः स्यात् छगलान्तिका ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विष्वक्सेनप्रिया घृष्टिर्गृष्टिर्विष्णुप्रियेत्यपि ।भृङ्गराजो भृङ्गरजो भृङ्गारो भृङ्ग इत्यपि ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 भृ (wrong syllable)
genderपुंmasc.
कलिङ्गो धनसूर्भृङ्गो धूम्याटः फेचु आह्वये ।दार्वाघाटः काष्ठकुट्टो दार्वीघातः शतच्छदः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
अथ भृङ्गो भृङ्गराजो भृङ्गको राजवासनः ।कुक्कुटो रात्रिरेदी स्यात्ताम्रचूड उषाकरः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
दृष्टिबन्धुस्तमोज्योतिर्ज्योतिवीजं निमेषकः ।भृङ्गो मधुप-रोलम्ब-चञ्चरीक-मधुव्रताः ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
क्षुद्रगन्धा तु काण्डेक्षुकोकिलाक्षेक्षुरक्षुराः ।त्वक्पत्रं तु त्वचं चोचं वराङ्गं भृङ्गमुत्कटम् ॥ ५७७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
भृङ्गः कलिङ्गो धूम्याटः समौ सारङ्गचातकौ ।करेटुः कर्करेटुः स्यात् कृकणक्रकरौ समौ ॥ ७९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
हारीतः कोकिलो लट्वा कपोतशुकशारिकाः ।जीवंजीवकदात्यूहौ चटको भृङ्ग इत्यमी ॥ ८१४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
इन्दिन्दिरभ्रमरषट्पदचञ्चरीक-रोलम्बभृङ्गमधुलिण्मधुपद्विरेफाः ।पुष्पंधयो मधुकरोऽलिरली च तत्रस्यात् पुष्पलिट् च भसलश्च शिलीमुखश्च ॥ ८१७ ॥
वसन्ततिलका
genderपुंmasc.
लोहाख्यं कृमिजं भृंगं जोंगकं जांगलं मतम् ।वंशकं वंशिकं शीर्षं प्रकरं मृदुलं लघु ॥ १०७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.doubtful
त्वक्पत्रसंज्ञभैषज्ये भृत्यो दासे द्वयोः स्त्रियाम् ।भृत्या स्याद्वेतनेऽथो ना (भू ? भृ)मिर्वायौ जलेऽपि च ॥ ९१८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
meaningsत्वक्पत्र
doubtful
तरङ्गभेदयोर्भङ्गो भङ्गा सस्ये शणाह्वये ।एकदेशांशयोर्भागो भृङ्गो धूम्याटकेऽपि च ॥ ६५ ॥
अनुष्टुप्
meaningsधूम्याटक
भृङ्ग as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश अलिन्रागी च कोपने रक्ते अलिनौ भृङ्गवृश्चिकौ । शयनं सुरतं शय्या मैथुनं संगते रते ॥ Dharaṇikośa 19.1.10
- धरणिकोश भ्रमरप्रसरः प्रणये वेगे द्वापरः संशये युगे । भ्रमरः कामुके भृङ्गे इतरः पामरान्ययोः ॥ Dharaṇikośa 26.1.15
- धरणिकोश मधुकरअवस्करौ गुह्यगूथौ अपस्करं रथाङ्गकम् । सहचरः सखा झिञ्टी दण्डधारो यमे नृपे । मधुकरौ कामिभृङ्गौ विभाकरोऽग्निसूर्ययोः ॥ Dharaṇikośa 26.1.22
- धरणिकोश शलकलिरन्त्ययुगे युद्धे कलिः कलहशूरयोः । शलं स्याच्छल्लकीलोम्नि [90] ब्रह्मभृङ्गगणाः शलाः ॥ Dharaṇikośa 27.2.4
- कोषकल्पतरु द्रुणप्रायो भूम्न्यसुषु त्रिषु त्वयमिह स्यात्पूरितेऽथ द्रुणं चापेऽसौ च पुमांस्तु वृश्चिकगतो भृङ्गेऽथ कूर्म्यां द्रुणी । वार्द्रोण्यां च कृपीपतौ तु गदितः पुंस्याढके तच्चतु- ष्के द्रोणः करटेऽसिते द्रुणिरिव द्रोणी च नीवृद्भिदि ॥ ५ ॥ Koṣakalpataru 6.15.5
- कोषकल्पतरु अलिन्सुरापगायामथ रोहितद्रौ बोधिद्रुमे स्याच्च वटेऽपि रोही । हली प्रलम्बद्विषि कर्षके च भृङ्गे पुनर्वृश्चिक ईरितोऽली ॥ ७८ ॥ Koṣakalpataru 6.21.78
- कोषकल्पतरु शैलेयशैलेयं लवणेऽम्बुधेश्च मुशलीक[न्दे]तथा शैलजे भृङ्गे पुंस्यथ जाह्नवीतनुजनौ गाङ्गेय उक्तः पुमान् । मुस्तायां कनके कशेरुणि भवेदन्त्येऽथ चामीकरे चाम्पेयं नरि नागकेसरगतं स्याच्चम्पके केसरे ॥ ६६ ॥ Koṣakalpataru 6.26.66
- कोषकल्पतरु भ्रमरप्रकीर्णकेऽन्त्ये भ्रमरस्तु भृङ्गे द्वयोरभीके त्रिषु जर्जरोऽन्त्ये । शक्रध्वजे शैवलके तथैव जरत्तरे तु त्रिषु संप्रदिष्टम् ॥ ४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.4
- नानार्थार्णवसंक्षेप भ्रमरकारुण्डिकायां भ्रमणी क्रियाद्यायामधीशितुः । भ्रमरस्तु द्वयोर्भृङ्गे कामुके त्यभिधेयवत् ॥ १२७८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1278
- नानार्थार्णवसंक्षेप सारङ्गपुमान् शबलवर्णे स्याद् भेद्यलिङ्गं तु तद्वति । स्त्र्यर्थे तत्रापि सारङ्गी द्वे तु चातकभृङ्गयोः ॥ १९३८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1938
- नानार्थार्णवसंक्षेप भृङ्गराजस्थावरे मार्कराख्ये च द्वे तु धूम्याटभृङ्गयोः । द्वयोस्तु भृज्जकण्ठः स्यान्मर्त्यजात्यन्तरे द्विजात् ॥ ४४३ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 6.443
- परमानन्दीयनाममाला अलिअक्षमिन्द्रिय आकाशे तथा सौवर्चले स्मृतम् । अलिर्भृङ्गे सुरायां चाभ्रं घने गगनेऽभ्रके ॥ ५ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.1.5
- परमानन्दीयनाममाला द्रुणभृङ्गे कीटे द्रुणं चापे कच्छपान्तरखड्गयोः । द्रोणी बेडान्तरे भूध्रसंधावथ दिवं जले ॥ २३६ ॥ Paramānandīyanāmamālā 5.16.236
- शब्दरत्नावली भ्रमरकगिरिकेऽलकभेदे च भृङ्गे भ्रमरको मतः । तापसे नाट्यवाग्भेदे नृपे भट्टारको मनः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.187
- शब्दरत्नावली गातुगतिर्दशायां मार्गे च ज्ञाने यात्राभ्युपाययोः । नाडीव्रणपथे दाने यातविज्ञातयोर्गतम् । गातुः पुंसि पिके भृङ्गे गन्धर्वे रोषणे त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.16.10
- शब्दरत्नावली गन्धमादनधातुवादरते कांश्यकारे कारन्धमी पुमान् । स्वच्छन्दे चटके कामे कामचारी भवेत्पुमान् ॥ इक्ष्यौ वेणौ पोटगले किष्कुपर्वा पुमानयम् । अग्नौ राहौ दुराचारे कृष्णवर्मा निगद्यते ॥ कपिभिद्गन्धकभृङ्गे पुंसि स्याद्गन्धमादनः । पर्वते न स्त्रियामेष सुरायां गन्धमादनी ॥ मार्कण्डेये विधौ कङ्के चिरजीवी भवेत्पुमान् । यमे जाम्बवति क्ष्माभृत्कपिराक्षसभित्सु च ॥ Śabdaratnāvalī 7.20.133
- शब्दरत्नावली भ्रामरभ्रामरः कामुके भृङ्गे भ्रामरं मधुशिलयोः । मत्सरः कृपणे क्रोधे मात्सर्येऽसह्यसम्पदि ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.92
- शब्दरत्नाकर अलिअङ्कश्चिह्नान्तिकोरःसु भृङ्गवृश्चिकयोरलिः । अर्कस्तु स्फटिके ज्येष्ठे वृक्षभेदे विवस्वति ॥ १८६५ ॥ Śabdaratnākara 4.1.1865
- शब्दरत्नाकर शिलीमुखशंकुकर्णौ गर्दभोष्ट्रौ शरभृङ्गौ शिलीमुखौ । श्रीवत्साङ्कौ हरिवृकौ सिंहकाकौ सकृत्प्रजौ ॥ २२२८ ॥ Śabdaratnākara 4.1.2228
- त्रिकाण्डशेष भ्रमरकुब्जवृक्षे हरे वारो बन्धुरं रम्यनम्रयोः । भ्रमरः कामुके भृङ्गे भरोऽतिशयभारयोः ॥ ३६६ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.366