विटप
viṭapaपुं · masc.In 15 kośas: 26 synonym verses, 10 as a nānārtha head word, 10 as a meaning of another word.
genderक्लीneut.
genderपुंmasc.
विस्तारविटपौ तुल्यौ प्रसूनं कुसुमं सुमम् ॥ ११२४ ॥पुष्पं सूनं सुमनसः प्रसवश्च मणीवकम् ।
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
पल्लवोऽस्त्री किसलयं विस्तारो विटपोऽस्त्रियाम् ॥ १४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अवाग्भागो भवेद्वुध्नः प्राग्रं तु शिखिरं शिरः ।विस्तारो विटपः प्रोक्त आरोहस्तु समुच्छ्रयः ॥ १८१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उलपस्तम्बगुल्माश्च वीरुधो विटपाः स्मृताः ।शष्पं बालतृणं प्रोक्तं सर्वं च तृणमर्जुनम् ॥ १९० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
त्वक् त्वचा च त्वचं च स्यात् वल्कं वल्कलमुच्यते ।एधः स्यात् एघसा सार्धं विटपेन विटो मतः ॥ ९४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
ऊर्वोः संधिर्वक्षणः स्यान्मध्यं वंक्षणमुष्कयोः ।विटपं च महावीथ्यस्त्रियामूरुस्तु सक्थि षण् ॥ २१४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्यात्कुरण्डो ग्रन्थिफलो विटपो वस्त्रभूषणः ।हिमावली च हृद्धात्री कुष्ठघ्नो रागकुष्ठकः ॥ ४११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 5 ग्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
विस्तारविटपावस्त्री कलिकोत्कलिके स्त्रियौ ।कलिः कली उभे तद्वत् क्षारको जालिजालके ॥ ३० ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
चापावायस्तूपसूर्यकुणपानां तिपस्य च ।विटपोडुपशष्पाणां मण्डपद्वीपयोरपि ॥ १६९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
पूर्वोऽर्थो बलिशं(?)स्युस्तु शिखा-शाखा-लताः स्त्रियः ।अस्त्री स्याद्विटपश्चाथ शाख्यं शाखेव यत्त्रिषु ॥वातावर्जितशाखायां भवेद्योषिद्वकेरुका ।शाला साला स्कन्धशाखाथाशाखं मूलतस्तरोः ॥ २४ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
शाखा शिफावरोहो ना मूलात्त्वग्रं गता लता ।लतोद्गमोऽथाप्रकाण्डे गुल्मोऽस्त्री विटपोऽपि च ॥ २६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
छल्ली त्वचश्चोचमन्त्ये न स्त्रियां वल्क-वल्कलौ ।मज्जायां सारमज्जानौ विस्तारो विटपोऽस्त्रियाम् ॥ २८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
ऊरुसं[84a]धिर्वङ्क्षणो ना नाभीलं स वरस्त्रियाः ।विटपोऽस्त्री महाबीज्यं मुष्कवङ्क्षणमध्यगम् ॥ ५६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
सैन्यादीनि तृतीयाप्रकृतौ जानीहि । इदं सैन्यं बलम् । आयुधमस्त्रम् । मङ्गलं प्रशस्तम् । नगरं पुरम् । वृन्तं प्रसवबन्धनम् । फलं मूलम् । हरितालं प्रसिद्धम् । बिम्बं प्रतिरूपम् । मुकुटं शिरोभूषणम् । कुद्मलं कलिका । अवसथोद्गीथौ पुंसि भवतः । अयमवसथः परिव्राजकः । अयमुद्गीथः साम । संवीथो घटिकात्रयम् । कालगीथोऽपि तदेव ।दर्पणमृदङ्गजठराः पुंस्युक्ताः कुन्तकुतपधूमाश्च ।व्रातहृददण्डाङ्कुशकटाक्षसङ्ग्रामविटपाश्च ॥ ७२ ॥
metre not recognised
genderपुंmasc.
गुल्मस्तु विटपः स्तम्बः प्रकाण्डरहितो मतः ।छल्ली वल्कं वल्कलं च त्वचि चोचमपि स्मृतम् ॥ ३२ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
माढिर्दलस्था शुङ्गा विस्तारे विटपः पुमान् ।पुष्पं मणीवकं सूनं प्रसवः कुसुमं समम् ॥ ३६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 ल (syllables merged)
genderपुंmasc.
निपानं शयनं द्वीपिगृञ्जनौ कुणपो निपः ।विष्टपद्वीपशष्पानि मण्डपो विटपोऽपि च ॥ १४७ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
अण्डमूलं महावीज्यं विटपञ्चापि कथ्यते ।
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
genderपुंmasc.
विस्तारो विटपश्चापि वृक्षप्रसारबोधवान् ।
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 प्र (wrong syllable)
genderपुंmasc.
परुः पर्व पुमान् ग्रन्थिर्विस्तारो विटपोऽस्त्रियाम् ।शाखालता स्कन्धशाखा शाला तुल्ये शिफाजटे ।अवरोहस्तु सा शाखा या मूलादग्रमाश्रिता ॥ ४४५ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंक्लीm. n.
समरसरकरणविटपाङ्गारिकदैवतकूटागाराः ।प्रोथमुहूर्तदिवसफलकानिकाशनिदाघमुषलतिलकानि ॥ १३ ॥
उद्गीतिःmetre not read in every line
genderपुंक्लीm. n.
विस्तारो विटपः स्तम्ब उच्छ्रायस्तु ममुन्नतिः ।छदस्तु छदनं पत्रं पलाशं पतनं दलम् ॥ १६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
विटपोऽर्थः स्वापतेयं रिक्थं पृक्थं धनं वसु ।वित्तं च द्रविणं द्युम्नं हेमरूप्यात्मकं तु तत् ॥ ७३ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कंसोऽपुंसि कुशो बर्हौ बालो ह्रीवेरकेशयोः ।द्वापरः संशये छेदे पिप्पलो विटपोऽतरोः ॥ १३६ ॥
अनुष्टुप्
meaningsअतरु
अर्केऽनले स्यादुषपोऽथ मान-भेदे मुनौ ना कुटपस्तथैव ।स्यान्निष्कुटेऽथो कुतपः स्त्रियां नदिनाष्टमांशे च[26b]कुशे च वाद्ये ।स्यात्कम्बलेऽजस्य पुमांस्तु सूर्येस्वसुश्च पुत्रेऽ प्युलपस्तु न स्त्री ।वीरुद्गतो ना तु मृदौ तृणे स्या-च्चन्द्रे पुमान्स्यादुडुपः प्लवेऽस्त्री ।विटाधिपे ना विटपोऽस्त्रियां तुस्कन्धोर्ध्वशाखासु तरोस्ततौ च ।स्यात्पल्लवे चाथ निशाचरे नास्याद्रक्तपः स्त्री नुवि( ? )पादपस्तु ।स्यात्पादपीठे च तरौ च पुंसिस्त्री पादुकायां महिषे त्वनूपोऽम्बुप्रायदेशे तु विशेष्यलिङ्गः ।स्यात्पूतिगन्धे कुणपः शवेऽस्त्रीन स्त्री तथावाप इहालवाले ॥ १३ ॥
इन्द्रवज्राtwo metres in one versenearly इन्द्रवज्रा: pāda 2, syllable 1 दि (wrong syllable)
विटपोऽस्त्री तु विस्तारः शाखापल्लवसंहितौ ॥
कुतपोऽस्त्री कुशे वाद्ये दौहित्रे छागकम्बले ।दिवसस्याष्टमांशे च भवेद्दिनकरे पुमान् ॥कुणपः पूतिगन्धौ स्याच्छवे स्त्री शारिकादिषे ।जिह्वापः कुक्कुरे व्याघ्रे मार्जारे भल्लुकेऽपि च ॥प्रतापः पुंसि तापे स्याच् शौर्ये तीक्ष्णांशुतेजसि ।रक्तपा स्त्री जलोकायां डाकिन्यां राक्षसे पुमान् ॥विटपोऽस्त्री वृक्षशाखाविस्तारे पल्लवेषु च ॥
अनुष्टुप्
पुमान् कुटन्यनिद्रात्मकलत्रे(?) च विटाधिपे ।विकल्पः कल्पने भ्रान्तौ द्वैधेऽपि च भवेत्पुमान् ॥
अनुष्टुप्
doubtful
उल्लोचाध्वरयोरस्त्री षण्डः शून्यसमूहयोः ।वितानोऽथ द्रुविस्तारे पल्लवे स्तम्बशाखयोः ॥ २१७१ ॥
अनुष्टुप्
doubtful
विटपोऽस्त्री द्रुविस्तारे पल्लवे स्तंबशाखयोः ।विषाणस्त्रिषु लिङ्गेषु पश्वङ्गगजदन्तयोः ॥ ८२ ॥
अनुष्टुप्
विटप as a meaning in nānārtha verses
- धरणिकोश प्रकाण्डप्रकाण्डो विटपे शस्ते मूलस्कन्धान्तरे तरोः । पिचिण्ड उदरे ज्ञेयः पिचिण्डोऽवयवः पशोः ॥ Dharaṇikośa 12.1.8
- धरणिकोश वीरुध्संसिद्धिः सहजे सिद्धौ वीरुद्विटपशाखयोः । विबुधः पण्डिते देवे उत्सेधौ वपुरुन्नती ॥ Dharaṇikośa 18.1.5
- धरणिकोश गुल्मधर्मः स्वेदाम्भसि ग्रीष्मे उष्णे स्यादातपेऽपि च । गुल्मः स्याद्विटपे घट्टे रोगसैन्यविशेषयोः ॥ Dharaṇikośa 24.2.7
- कोषकल्पतरु संसिद्धिना विटपे शाखायां प्रकृतौ सिद्धौ च संसिद्धिः । वन्दिनि मागध उक्तः सितजीरे क्षत्रियापुत्रे ॥ ७८ ॥ Koṣakalpataru 6.20.78
- कोषकल्पतरु पल्लवशृङ्गारलाक्षारसविस्तरेषु नवच्छदे स्याद्विटपे बले च । पलायने विद्रव एष बुद्धौ स्यात्पुंगवो ना वृषभेऽन्यवत्तु ॥ १७ ॥ Koṣakalpataru 6.29.17
- नानार्थार्णवसंक्षेप स्तम्बतृणे च विटपे चाथ स्तम्भः स्यात् प्रतिबन्धने । स्थूणायां च जडीभावे स्पर्शस्तु प्रणिधौ युधि ॥ १२८ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.2.128
- नानार्थार्णवसंक्षेप पल्लवपल्लवोऽस्त्री किसलये पत्रमात्रप्रकोष्ठयोः । विस्तारे विटपेऽथाह रभसोऽमुं बलेऽपि च ॥ १०५४ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1054
- नानार्थार्णवसंक्षेप प्रकाण्डप्रशस्तेऽप्यजयस्त्वाह विटपेऽथ प्रकाशवाक् । पुंस्यर्चिषि च दीप्तौ च तुल्येऽपि त्रि स्फुटेऽपि च ॥ १०९२ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1092
- शब्दरत्नावली पल्लवदीदिविः पुंसि गीर्वाणगुरौ भक्ते समुच्छिते । निष्पावः सूर्पपवने राजमाषे कडङ्गरे ॥ निह्नवः स्यादविश्वासे तथा गुप्तावलापयोः । पल्लवो विटपे षिङ्गे विस्तारे वलयेऽपि च ॥ शृङ्गोरेऽलक्तरागे च चापलेऽपि च न स्त्रियाम् । प्रभवो जन्महेतौ स्यात्स्थले चाद्योपलब्धये ॥ प्रसेवः स्यूतवीणाङ्गे प्रभावः शक्तितेजसोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.30
- त्रिकाण्डशेष पल्लवप्लवो निषादे पर्कट्यां भेके भेले गतौ कपौ । पल्लवो विस्तरे षिड्गे किसले विटपे वने ॥ ४१८ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.418