नागर
nāgaraक्ली · neut.In 18 kośas: 31 synonym verses, 8 as a nānārtha head word, 17 as a meaning of another word.
शुण्ठी महौषधी विश्वा नागरं विश्वभेषजम् ॥ ४२० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
आर्द्रकं शृङ्गबेरं स्यादथच्छत्रा वितुन्नकम् ॥ ३७ ॥कुस्तुम्बुरु च धान्याकमथ शुण्ठी महौषधम् ।स्त्रीनपुंसकयोर्विश्वं नागरं विश्वभेषजम् ॥ ३८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शुण्ठी नागरमुक्ता महौषधं विश्वभेषजं विश्वा ।मधुकं यष्टिमधु स्यादमृता वत्सादनी गुडूची च ॥ ६१५ ॥
गीतिः
genderक्लीneut.
वासन्ते स्यात्कुरबको मदनो धूर्तनागरौ ।करञ्जे स्यान्नक्तमालः प्रकीर्यश्चित्रबिल्वकः ॥ २१६ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
उद्भवं चोषरमथ स्त्रियां शुण्ठी महौषधम् ।कटूषणं कटुग्रन्थि नागरं विश्वभेषजम् ॥ १८६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
स्यान्नागरो नैगमोऽपि वाणिजोऽपि वणिक् पणिः ।नीवी परिपणं चापि भाण्डं नीविरपि स्त्रियाम् ॥ ४७९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
शृङ्गवेराम्रतीराणां पुष्करागारयोरपि ।नागरोत्तरयोः स्फारशूरयोः कदरस्य च ॥ १०१ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
पूर्वैषुकामशम्युक्ता तद्भवस्त्री त्रिलिङ्गके ।स्यान्नागरेयकः पौरो नागरो नगरोद्भवः ॥ १८ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
स्याद्धार्मपत्तनं चाथ शुण्ठी विश्वं नपुंसि च ।विश्वौषधं नागरं च शृङ्गवेरं कटूत्कटम् ॥ ७६ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
वराहः पूर्णको[47b]ष्टश्च भद्रहंसोऽपरः पुनः ।नादेयः पिण्डमुस्तः स्यान्नागरः पिठरं च सः ॥ ११ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every line
genderपुंmasc.
नागरातिविषा मुस्तं त्रयमेतत्त्रिकार्षिकम् ।गुडूचीमिश्रितं चैतच्चतुर्भद्रं प्रकीर्तितम् ॥ ५० ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सिन्दूर-दूरोदर-नागराणितीरोत्तर-प्रान्तर-चामराणि ।कटीर-वैरारर-पुष्कराणिमण्डूर-कुस्तुम्बुरु-चत्वराणि ॥ ७ ॥
उपजातिः
genderक्लीneut.
आर्द्रके तु शृङ्गबेरं कटुभङ्गं कटूत्कटम् ।शुण्ठी महौषधं विश्वा नागरं विश्वभेषजम् ॥ २०६ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 4 तु (wrong syllable)
genderक्लीneut.
हलिनी च जयन्ती तु तथा वर्णविलासिनी ।शुण्ठी विश्वा नागरं तु विश्वभेषजनामकम् ॥ ४८ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
मुस्तं मेघो वराहोऽब्दो नादेयो नागरः पृथक् ।पर्पटस्तु रजो रेणुः कवचो ब्रह्मसण्टकः ॥ ५९ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
द्रुवयं द्वापरक्षेत्रे शृङ्गबेराभ्रनागरम् ।अगारमुत्तरं तीरं कलेवरकुकुन्दरे ॥ ९५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शुण्ठ्यां विश्वं नागरं च विश्वभेषजमित्यपि ।स्यादन्नसारे कुलजं सौवीरं चारनालकम् ॥ ४५७ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सिन्धूरं नागरं नागो नागसंभवमित्यपि ।सीसे तु नागं वप्रं च योगं सीसकमित्यपि ॥ ५५४ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
सदाफलं मिष्टरसममृ[म्रू]तं मिहिकाम्रकम् ।आर्द्रकं नागरं तीक्ष्णं शुण्ठ्युष्मा? विश्वभेषजम् ॥ २१५ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
शुण्ठी शुण्ठिस्तथा विश्वा नागरं विश्वभेषजम् ।तथा महौषधं विश्वे कथ्यते कोविदैः किल ॥ ६३२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नागरङ्गस्तु नागङ्गो नार्यङ्गो नागरोऽपि च ।ऐरावतो नागरकस्तथा चक्राधिवास्थषि ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
श्रुण्ठी महौषधं शुण्ठिर्विश्वा विश्वञ्च नागरम् ॥
genderक्लीneut.
आसीन उपविष्टे स्यात् चक्षुष्यः प्रियदर्शने ।विदग्धे नागरोऽणुकः शिथिले प्रश्लथः श्लथः ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 1, syllable 7 णु (wrong syllable)
genderविadj.
एकाष्ठीलः पाशुपतालर्को च शिवमल्ल्यपि ।शुक्लपुष्पः कुरवको नागरो मदनोऽपि सः ॥ ५२१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
कोलकं मरिचं कृष्णं धनं पत्तनमूषणम् ।शुण्ठिर्महौषधं विश्वं नागरं विश्वभेषजम् ॥ १४५३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
त्रिकटु त्र्यूषणं व्योषं कणामरिचनागरैः ।त्रिफलामलकी पथ्या विभीतकमिति त्रयम् ॥ १४६२ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
नागरातिविषामुस्तात्रयमेतत् त्रिकर्षकम् ।तदेव हि चतुर्भद्रं गुडूचीपरिमिश्रितम् ॥ १४६३ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
चित्रको नागरं चव्यं पिप्पल्यस्याश्च मूलकम् ।पञ्चकोलकमित्येतदथ स्यात् पञ्चवल्कलम् ॥ १४६५ ॥
अनुष्टुप्
genderक्लीneut.
बालो मुष्टिन्धयश्चाथ श्यालिका केलिकुञ्चिका ।नागरो देवलः श्यालो वारकीरोऽथ साश्रुधीः ॥ ८ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
स्वस्थानस्थः परान्द्वेष्टि यः स गोष्ठश्च उच्यते ।दाता तु दारुर्मुचिरः स्याद्विदग्धस्तु नागरः ॥ ५ ॥
अनुष्टुप्
genderविadj.
वासन्ते स्यात् कुरवकस्तिलकः कुवको मधुः ।शुक्लपुष्पः कुरवको मदनो धूर्तनागरौ ॥ ६१ ॥
अनुष्टुप्
genderपुंmasc.
नागरो नगरोत्पन्नो विदग्धश्चापि नागरः ।नागरं मुस्तके शुण्ठ्यां रतबन्धे च नागरम् ॥
अनुष्टुप्
कङ्गुष्ठेऽपि च नादेयीत्येव रभसभाषितम् ।क्लीबं तु सैन्धवे क्ली तु नागरं विश्वभेषजे ॥ १००८ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 2 व (wrong syllable)
meaningsविश्वभेषज
चुक्रे राजकशेरुण्यप्यथ स्याद्भेद्यलिङ्गकम् ।पुनर्भ्वादौ नारकस्तु नरक ना त्रिषु त्वयम् ॥ १००९ ॥
अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 क (wrong syllable)
doubtful
नागर as a meaning in nānārtha verses
- नामलिङ्गानुशासनम् नैगमवणिक्पथः पुरं वेदो निगमो नागरो वणिक् । नैगमौ द्वौ बले रामो नीलचारुसिते त्रिषु ॥ १४० ॥ Amarakośa 3.3.140
- धरणिकोश नैगमनैगमः स्याद्वणिज्यायां वणिङ्नागरयोरपि । विद्रुमस्तु समुद्रोत्थे प्रवाले रत्नवृक्षके ॥ Dharaṇikośa 24.2.16
- कोषकल्पतरु विडङ्गषिङ्गे भुजंगो भुजगे मृदङ्गो घोषे तथाचानकवाचकोऽपि । सङ्गे च तूणे च निषङ्ग उक्तो वेल्ले विडङ्गं त्रिषु नागरे स्यात् ॥ २० ॥ Koṣakalpataru 6.3.20
- कोषकल्पतरु नैगमयमे प्रतिज्ञासु च यन्त्रणायां वेदे पुरे स्यान्निगमः कटे च । वणिक्पथे वाणिजके तथोक्तो- ऽथो[33b]नैगमो वाणिजनागरार्थः ॥ ८५ ॥ Koṣakalpataru 6.25.85
- कोषकल्पतरु विदुरस्याद्दन्तुरो वाच्यगतोऽसमोच्च- दतोरथ स्याद्विदुरोऽपि पाण्डोः । शूद्रासुते नागरधीरयोश्च निशाचरे स्याद्विथुरश्च चौरे ॥ १४ ॥ Koṣakalpataru 6.27.14
- कोषकल्पतरु कोट्टारतथा विलासे भ्रमणे गुहे ना कुथे कुठारः सुरते तु षण्ढे । कोट्टार उक्तस्त्रिषु नागरेऽन्धौ स्यात्पुष्करिण्या अपि पाटके च ॥ ४९ ॥ Koṣakalpataru 6.27.49
- नानार्थार्णवसंक्षेप बदररूप्यस्याञ्जनभेदे स्युर्बदरस्य तु नागरे । अथाभ्रशब्दो जलदे व्योममुस्तकयोरपि ॥ २ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.3.2
- नानार्थार्णवसंक्षेप शुण्ठिधातौ स्याच्छुण्ठतौ स्त्री तु नागरे शुन्ध्युवाक् तु ना । सूर्येऽग्नावहनीत्यन्यः शकुनौ तु द्वयोरथ ॥ १४०१ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 2.5.1401
- नानार्थार्णवसंक्षेप नैगमवणिङ्नागरयोस्तु स्याद् भेद्यलिङ्गं तथैव च । भवेन्निगमसम्बन्धिमात्रे क्लीबं तु नैषधम् ॥ १०४९ ॥ Nānārthārṇavasaṃkṣepa 4.1049
- शिवकोष विश्वमृद्वी द्राक्षातिविषयोर्यवाश्वप्रियइन्द्रियोः । लट्वाऽलक्ते करञ्जेऽपि विश्वा विश्वं च नागरे ॥ ५०० ॥ Śivakoṣa 24.1.500
- शब्दरत्नावली छेककिष्कुर्हस्ते वितस्तौ च मानभेदेऽपि च द्वयोः । छेकः स्यान्नागरे वेश्मसंस्थयोर्मृगपक्षिणोः ॥ Śabdaratnāvalī 7.1.8
- शब्दरत्नावली नैगमनैगमो नागरे पुंसि वणिज्युपनिषद्यपि । प्रथमस्तु भवेदाद्ये प्रधानेऽप्यभिधेयवत् ॥ प्रतिमाऽनुकृतौ कुम्भिदन्तवन्धेऽपि च स्त्रियाम् । पञ्चमो रागभेदे स्यात्स्वरभेदे भवेत्पुमान् ॥ Śabdaratnāvalī 7.25.38
- शब्दरत्नावली कोहारशिरः कपोलसन्धौ तु स्यात्कुम्भिनरकेऽपि च । कोहारो नागरे कूपे पुष्करिण्याश्च पाटके ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.68
- शब्दरत्नावली विदुरविदुरो नागरे धीरे तथा पाण्डवमन्त्रिणि । विधुरा तु रसालायां विश्लेषे विकले त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.27.100
- त्रिकाण्डशेष व्यलीकवैदेहको वाणिजके वैश्यायामपि शूद्रजे । वैलक्ष्याकार्ययोः क्लीबं व्यलीकं त्रिषु नागरे ॥ ४२ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.42
- त्रिकाण्डशेष कोट्टारकन्दरः स्याद्गुहास्मृण्योः कोट्टारौ कूपनागरौ । कदरः क्रकचे रोगे कदरः खदिरे सिते ॥ ३४१ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.341
- वैजयन्ती बदरपिण्डारे त्ववटोः पाणेश्चायुधस्य त्वयस्यपि । अपराधे तु रन्ध्रस्य बदरस्य तु नागरे ॥ ९ ॥ Vaijayantī 8.6.9