अभाव

abhāvaपुं · masc.

In 11 kośas: 3 synonym verses, 6 as a nānārtha head word, 11 as a meaning of another word.

अभिधानचिन्तामणि Abhidhānacintāmaṇi · हेमचन्द्राचार्य सामान्यकाण्डः Abhidhānacintāmaṇi 6.1517 · p. 57

अभावो नाशे संक्रामसंक्रमौ दुर्गसंचरे ॥ १५१७ ॥

अनुष्टुप्metre not read in every line

अभावपुं नाशपुं संक्रामपुं संक्रमपुं दुर्गसंचरपुं

genderपुंmasc.

परमानन्दीयनाममाला Paramānandīyanāmamālā · मकरन्ददास तृतीयः परिच्छेदः Paramānandīyanāmamālā 3.390 · p. 100

नाशोऽभावस्तथा संनिवेशः संस्थानमीक्ष्यते ।विस्रम्भोऽप्यथ विश्वासो विकारः परिणामतः ॥ ३९० ॥

अनुष्टुप्

नाशपुं अभावपुं संनिवेशपुं संस्थानक्ली विस्रम्भपुं विश्वासपुं विकारपुं परिणामपुं

genderपुंmasc.

सुशीलनाममाला Suśīlanāmamālā · विजयसुशीलसूरि सामान्यविभागः Suśīlanāmamālā 7.390 · p. 451

नाशोऽभावो द्वयं नाम नाशस्य कथ्यते बुधैः ।

अनुष्टुप्metre not read in every linenearly अनुष्टुप्: pāda 2, syllable 3 स्य (wrong syllable)

नाशपुं अभावपुं

genderपुंmasc.

धरणिकोश Dharaṇikośa · धरणिदास वार्धश्लोकः Dharaṇikośa 28.2.18 · p. 207

अभावः स्यादसत्तायामभावो निधनार्थकः ।गाण्डीवं गाण्डिवं चैव धनुष्यर्जुनधन्वनि ॥

अनुष्टुप्

meaningsअसत्ता निधन

कोषकल्पतरु Koṣakalpataru · विश्वनाथ वान्ताः Koṣakalpataru 6.29.27 · p. 362

शत्रौ तथा तेजसि च प्रभावोनाशेऽप्यसत्ताविषयेऽप्यभावः ।विभाव उक्तो रसकारणेऽपितथा प्रदिष्टः परिचित्यभिन्नः ॥ २७ ॥

उपजातिः

meaningsनाश असत्ताविषय

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् पुंल्लिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.5 · p. 11

व्यसनेष्वशुभे दैवेऽप्यनीतौ च चतुर्ष्वपि ।स्यादभावस्त्वसत्तायां मृत्यौ च रभसोऽपठीत् ॥ ५ ॥

अनुष्टुप्

meaningsअसत्ता मृत्यु

नानार्थार्णवसंक्षेप Nānārthārṇavasaṃkṣepa · केशवस्वामिन् पुंल्लिङ्गाध्यायः Nānārthārṇavasaṃkṣepa 3.2.6 · p. 11

अस्य विष्णोश्च भावेऽथो अलिन्दः प्रधणाह्वये ।गृहैकदेशे विद्वांस्तु व्याचष्टे शाकटायनः ॥ ६ ॥

अनुष्टुप्

meaningsविष्णुभाव

शब्दरत्नावली Śabdaratnāvalī · मथुरेश वान्ताः Śabdaratnāvalī 7.29.27 · p. 287

अभावो मरणेऽसत्त्वे कैतवं द्यूतमिथ्ययोः ।कारवी मधुरादीप्यत्वक्पत्रीकृष्णजीरके ॥

अनुष्टुप्

meaningsमरण असत्त्व

त्रिकाण्डशेष Trikāṇḍaśeṣa · पुरुषोत्तमदेव नानार्थवर्गः Trikāṇḍaśeṣa 3.3.412 · p. 238

यागे च मद्यसन्धाने स्नाने चाभिषवः पुमान् ।मृतावसत्त्वे चाभावः स्याद्रजः पुष्पमार्तवम् ॥ ४१२ ॥

अनुष्टुप्

meaningsमृति असत्त्व

अभाव as a meaning in nānārtha verses

नामलिङ्गानुशासनम् रिष्टरिष्टं क्षेमाशुभाभावेष्वरिष्टे तु शुभाशुभे । Amarakośa 3.3.72
धरणिकोश अअ स्वल्पार्थेऽप्यभावे च विष्णावीशे त्वनव्ययम् । आङितीषदभिव्याप्तिसीमार्थे धातुयोगजे ॥ Dharaṇikośa 34.1.1
कोषकल्पतरु अअ स्वल्पाभाववाचि स्यादाङ् मर्यादेषदर्थयोः । अभिव्याप्तौ क्रियायोगे स त्वङित्स्मृतिवाक्ययोः ॥ ७६ ॥ Koṣakalpataru 5.1.76
कोषकल्पतरु नञ्तद्विरोधे तदल्पत्वे तदन्यत्वे च [243b] तत्समे । अप्राशस्त्येऽप्यभावे च नञ् न च स्यात्तथाविधः ॥ ८५ ॥ Koṣakalpataru 5.1.85
कोषकल्पतरु नबन्धे बुद्धेऽभावे नो नरि ना नौस्तरण्यां स्यात् ॥ ८१ ॥ Koṣakalpataru 6.21.81
शब्दरत्नावली अशिवअक्षीवमप्रमत्ते स्यादशिवाभावमृत्युषु ॥ आर्त्तवं स्त्रीरजःपुष्पे आहवो युद्धयज्ञयोः । आश्रवोऽङ्गीकृतौ क्लेशे पुमान् वाक्यस्थिते त्रिषु ॥ Śabdaratnāvalī 7.29.25
शब्दरत्नावली अअ अभावे निषेधाल्पार्थानुकम्येषु दृश्यते ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.2
शब्दरत्नावली नञ्नञभावे निषेधे च स्वरूपार्थे व्यतिक्रमे । ईषदर्थे च सादृश्ये तद्विरुद्धतदर्थयोः ॥ Śabdaratnāvalī 8.1.19
शब्दरत्नाकर ननाभावान्यविरोधेषु निर्निश्चयनिषेधयोः । प्रश्ने विकल्प नु स्विच्च प्रादौ यात्राप्रकृष्टयोः ॥ २२५४ ॥ Śabdaratnākara 5.1.2254
त्रिकाण्डशेष नञ्नञभावे निषेधे च तद्विरुद्धतदन्ययोः । सादृश्ये चेषदर्थे च हिरुङ्मध्यविलासयोः ॥ ४६४ ॥ Trikāṇḍaśeṣa 3.3.464
वैजयन्ती नधिक् भर्त्सने कुत्सने च नि न्यग्भावनिकामयोः । नाभावान्यविरोधेषु निर्निर्णयनिषेधयोः ॥ ५ ॥ Vaijayantī 8.7.5